Анасының жаңа туған баласын босану және босанғаннан кейінгі күйзеліс жағдайында өлтіруі

📘 ЖАЛПЫ СИПАТТАМА

ҚР ҚК-нің 100-бабы әйел босанғаннан кейін болатын ерекше биопсихологиялық және әлеуметтік жағдайлармен байланысты адам өлтірудің арнайы құрамын белгілейді.

🔹 Аталған баптың негізгі мақсаты — мыналарды ескере отырып, қылмыстық жауаптылықты ізгілендіру:

· әйелдің психофизиологиялық жағдайының ерекшеліктерін;

· психологиялық жарақат келтіретін мән-жайларды;

· босану және босанғаннан кейінгі күйзелісті.

📑 ҚЫЛМЫС ҚҰРАМЫ

🔸 Қылмыстың объектісі:

· негізгі объектісі: жаңа туған баланың өмірі;

· қосымша объектісі: ана болу және отбасын қорғау.

🔸 Объективтік жағы:

· жаңа туған баланың өліміне әкеп соққан әрекет немесе әрекетсіздік;

· жасалу уақыты: босану кезінде немесе босанғаннан кейін бірден (әдетте алғашқы сағаттар және ең көбі бірнеше тәулік ішінде).

📎 Бұл ретте физиологиялық қана емес, ананың мәртебесінің әлеуметтік тұрғыдан жаңадан қалыптасуы да ескеріледі.

🔸 Субъективтік жағы:

· кінәнің қасақана нысаны (тікелей немесе жанама қасақаналық);

· есінің дұрыстығын жоққа шығармайтын психикалық бұзылыс жағдайы.

📌 Әйел өз әрекеттерін түсінуге қабілетті болуы, бірақ күшті эмоциялық немесе физиологиялық күйзелістің ықпалында болуы тиіс.

🔸 Субъектісі:

· тек жаңа туған баланың анасы (арнайы субъект);

· қылмыстық жауаптылық жасына толған, есі дұрыс адам (ҚР ҚК-нің 15-бабына сәйкес жалпы ереже бойынша көбіне 16 жас, ал жекелеген қылмыстар үшін 14 жас).

⚖️ ҚОЛДАНУДЫҢ ЕРЕКШЕ ШАРТТАРЫ

ҚР ҚК-нің 100-бабын қолданудың негізгі белгілері:

1. 🔹 Жәбірленушінің жасы — жаңа туған бала → бірыңғай уақыт шеңбері белгіленбеген, алайда практикада — өмірінің алғашқы 7 тәулігіне дейін.
2. 🔹 Психологиялық жарақат келтіретін жағдай → ауыр босану, әлеуметтік оқшаулану, қоғамның айыптауынан қорқу, кедейлік, баланың әкесінің баладан бас тартуы және т.б.
3. 🔹 Есі дұрыстығын жоққа шығармайтын психикалық бұзылыс → босанғаннан кейінгі депрессия, жедел стресс, психоздық жағдай — психиатриялық сараптама арқылы расталады.

📎 Егер психикалық бұзылыс есінің дұрыстығын жоққа шығарса — ҚР ҚК-нің 91–96-баптары қолданылады (медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары).

⚖️ СОТ ПРАКТИКАСЫ

№ 1-127/2022 іс, Орал қаласы

Жас әйел жатақханада медициналық көмексіз босанып, қорқып, нәрестені тұншықтырып өлтірген.

Сараптама: босанғаннан кейінгі депрессия, психологиялық жарақат келтіретін жағдай анықталған.

ҚР ҚК-нің 100-бабы бойынша кінәлі деп танылған.

Тағайындалған жаза: пробациялық бақылаумен 3 жыл бас бостандығын шектеу.

№ 1-317/2021 іс, Алматы қаласы

Әлеуметтік осал топқа жататын әйел (толық емес отбасы, жұмыссыз), босанғаннан кейін нәрестені лақтырып жіберген.

Кінәсін мойындауы, шын жүректен өкінуі, жәбірленушінің пікірінің болмауы ескерілген.

Үкім: 2 жылға бас бостандығынан айыру шартты түрде.

📚 ҚАТЫСТЫ НОРМАЛАР

· ҚР ҚК-нің 99-бабы — адам өлтірудің жалпы құрамы (ҚР ҚК-нің 100-бабында көзделген жағдайлар болмаған кезде қолданылады);

· ҚР ҚК-нің 91–96-баптары — медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары;

· ҚР ҚК-нің 53-бабы — жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайлар;

· ҚР Конституциясының 15-бабы — өмір сүру құқығы;

· ҚР ӘҚБтК және ҚР Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы кодексі — бала туу, әлеуметтік қамсыздандыру және акушерлік көмек көрсету мәселелері.

🌍 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СТАНДАРТТАР

· Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ): → босанған әйелдердің 20%-ына дейіні 6 апта ішінде босанғаннан кейінгі депрессияға ұшырайды; → ол ауыр мінез-құлық бұзылыстарымен қатар жүруі мүмкін.

· Шетел мемлекеттерінің құқықтық тәсілдері:

o 🇫🇷 Франция — осыған ұқсас ізгілендірілген құқықтық саралау;

o 🇩🇪 Германия — Германия Қылмыстық кодексінің 217-бабы жеңілдетілген жауаптылықты көздейді;

o 🇷🇺 Ресей Федерациясы — Қылмыстық кодекстің 106-бабы бойынша ұқсас норма (5 жылға дейін бас бостандығынан айыру).

✅ ҚОРЫТЫНДЫ

ҚР ҚК-нің 100-бабы — әйелдің босану кезіндегі әлеуметтік осалдығына және оның психоэмоциялық жағдайын ескеруге бағытталған ізгілік қағидатына негізделген норма.

🔹 Оны қолдану мыналарды талап етеді:

· психиатриялық сараптаманың міндетті қорытындысын;

· мән-жайларды (медициналық, әлеуметтік, психологиялық) жан-жақты талдауды;

· жазаны қатаң түрде жеке даралауды.

📌 Қылмыстық жаза ең соңғы шара ретінде қолданылуға тиіс, ал өкініш білдіру және психикалық бұзылыстың болуы сияқты мән-жайлар болған кезде, көбінесе бас бостандығын шектеу немесе шартты түрде соттау қолданылуы мүмкін.

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы