Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 97-бабына түсініктеме. Жаңа туған баласын анасының өлтіруі
Ананың өзінің жаңа туған баласын босану кезінде де, босанғаннан кейінгі кезеңде де психотравмалық жағдайларда немесе есінің дұрыстығын жоққа шығармайтын психикалық бұзылу жағдайында өлтіруі –
төрт жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не сол мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Осы қылмыстық құқық бұзушылықтың қоғамдық қауіптілігі адамның туған кезінен бастап өзіне тиесілі өмір сүруге деген абсолютті құқығының бұзылуынан көрінеді.
Артықшылықты құрам ретіндегі бұл қылмыс құрамы жаңадан енгізілген, дегенмен оны жеке құрам ретінде бөліп қарау мәселесі заң әдебиеттерінде бірнеше рет көтерілген. Ананың өзінің жаңа туған баласын өлтіруі нәрестені өлтіру (детоубийство) деп аталады, алайда бұл дәл емес, өйткені нәрестені өлтіру ұғымы анағұрлым кең (субъектісі, жәбірленушінің ықтимал сипаттамалары және субъективтік жағы бойынша).
Осы қылмыстың объектісі – жаңа туған баланың өмірі. Педиатрияда жаңа туған бала деп төрт аптаға дейінгі жастағы бала түсініледі.
Қылмыстың объективтік жағы ананың өзінің жаңа туған баласын босану кезінде де, босанғаннан кейінгі кезеңде де психотравмалық жағдайларда немесе есінің дұрыстығын жоққа шығармайтын психикалық бұзылу жағдайында өлтіруінен көрінеді.
Әйелдің босану кезіндегі және босанғаннан кейінгі тікелей жағдайы (әрекет физиологиялық босану басталған сәтте немесе баланың ана денесінен бөліну процесі барысында жүзеге асырылған жағдайда орын алады).
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2007 жылғы 11 мамырдағы «Адамның өмірі мен денсаулығына қарсы кейбір қылмыстарды саралау туралы» нормативтік қаулысында психотравмалық жағдай деп босанған әйелдің психикасының жай-күйіне теріс әсер ететін елеулі мән-жайлар танылады (мысалы, баланың әкесінің баладан бас тартуы, туыстарының некесіз туған баланы айыптауы, баланың әкесінің немесе әйелдің туыстарының ана мен баланың өмір сүруі үшін материалдық көмек көрсетуден бас тартуы және т.б.).
Бала туғаннан кейін әйелдің психикалық бұзылуы, әдетте, оның психикалық қызметіндегі теріс процестермен сипатталады (депрессия, қорқыныш сезімі, маниакалдық көңіл-күй және т.б.). Көрсетілген бұзылуларға байланысты әйелдің есінің дұрыстығын немесе дұрыс еместігін анықтау үшін психологиялық-психиатриялық сараптама жүргізу қажет.
Қылмыстық кодекстің 97-бабы бойынша әрекетті саралау кезінде сот-медициналық сараптама арқылы педиатриялық критерийлерге сәйкес анықталатын баланың жаңа туған кезеңін ескеру қажет. Жаңа туған кезеңі өткеннен кейін баланы өлтіру Қылмыстық кодекстің 97-бабы бойынша сараланбайды. Мұндай жағдайларда жауаптылық Қылмыстық кодекстің 96-бабы бойынша туындайды.
Психотравмалық жағдай, әдетте, бір сәтте пайда болмайды, керісінше, біртіндеп қалыптасады және сыртқы факторлардың әйел психикасына теріс әсер етуі аясында жаңа туған баланың анасының бойында жағымсыз эмоциялардың жинақталуымен байланысты болады (мысалы, әйелге баланың қандай да бір себептермен қалыпты болмайтыны туралы немесе баланың әкесінің қайтыс болғаны туралы хабарлау, сондай-ақ теріс ақпаратты қамтитын өзге де мәліметтер).
Ананың есінің дұрыстығын жоққа шығармайтын психикалық бұзылу жағдайы – психотравмалық жағдай кезіндегі психикалық жай-күйімен салыстырғанда босанған әйел психикасының терең зақымдануы. Мұндай жағдайда әйел өзінің әрекеттерінің сипатын толық көлемде сезіне алмайды және оларды толық көлемде басқара алмайды.
Құқық қолдану практикасында «босану кезінде» деген ұғымды анықтауда қиындықтар туындамайды, алайда «одан кейінгі кезең» ұғымын анықтауда мұндай деп айтуға болмайды. Қазақстан Республикасының қылмыстық құқық ғылымында «одан кейінгі кезең» деп нені түсіну керектігі анықталмаған. Сот-тергеу практикасында да бұл сұраққа жауап жоқ. Ал бұл ұғымды дұрыс анықтауға жасалған әрекеттің қалай сараланатыны: Қылмыстық кодекстің 96-бабы бойынша кісі өлтіру ретінде ме, әлде Қылмыстық кодекстің 97-бабы бойынша ананың жаңа туған баласын өлтіруі ретінде ме – тікелей байланысты.
Педиатрияда қалыптасқан жаңа туған бала деп төрт аптаға дейінгі жастағы баланы тану туралы пікір қылмыстық заңнама үшін қолайлы емес деп есептейміз. Сот практикасын зерделеу мұндай кісі өлтірулердің басым көпшілігі баланың туған күні жасалатынын көрсетеді. Бұл қылмыстық заңнаманы жетілдіру мәселесін көтеруге негіз береді, атап айтқанда: Қылмыстық кодекстің 97-бабының диспозициясындағы «одан кейінгі кезеңде» деген сөздерді «босанғаннан кейін бірден» деген сөздермен ауыстыру, ал Жоғарғы Сотқа тиісті түсіндірме беру ұсынылады.
Ананың өзінің баласын босанғаннан кейін едәуір уақыт өткен соң өлтіруі жасалған әрекетті Қылмыстық кодекстің 97-бабы бойынша саралауға негіз болмайды. Мұндай жағдайларда жауаптылық Қылмыстық кодекстің 96-бабы 2-бөлігінің «в» тармағы бойынша туындайды.
Ананың құрсағындағы баланың өмірін қию кісі өлтіру болып табылмайды, ол жүктілікті тоқтату болып саналады, ал жүктілікті өз еркімен тоқтатқан әйел қылмыстық жауаптылыққа тартылмайды.
Қылмыс жаңа туған баланың өлімі орын алған сәттен бастап аяқталған деп танылады.
Осы кісі өлтірудің субъективтік жағы қасақана кінәмен сипатталады. Қасақаналық тікелей немесе жанама болуы мүмкін.
Қылмыстың субъектісі – он алты жасқа толған, жаңа туған сәбидің анасы болып табылатын әйел. Егер өзге адамдар осындай кісі өлтірудің бірлесіп орындаушылары болып табылса, олар Қылмыстық кодекстің 96-бабы бойынша жауаптылыққа тартылады, өйткені ананың жауаптылығын жеңілдетуге негіз болатын мән-жайлар оларға қолданылмайды.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 97-бабында көзделген қылмыс орташа ауырлықтағы қылмыстар санатына жатады.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2007 жылғы түсініктеме авторы: Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И.Ш. Борчашвили.
Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 ж.
Актінің қабылданған күні: 02.08.2007 ж.
Қабылданған орны: ЖОҚ.
Актіні қабылдаған орган: 180000000000.
Нормашығармашылық орган берген нормативтік құқықтық актінің тіркеу нөмірі: 167.
Актінің мәртебесі: қолданыстағы.
Құқықтық қатынастар саласы: 028000000000.
Актінің нысаны: ТҮСІНІКТЕМЕ.
Заңдық күші: 1900.
Актінің тілі: орыс тілі.
Қылмыстық кодекс, Қылмыстық кодекске түсініктемелер, Жоғарғы Соттың нормативтік қаулысы, Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасы, Нормативтік құқықтық актілер.
Ескерту: Мәтін түпнұсқаның құрылымы, мазмұны, баптарға сілтемелері, күні мен деректемелері сақтала отырып аударылды. Құқықтық нормалардың қазіргі қолданыстағы редакциясымен сәйкестігі жеке тексерілген жоқ.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер орғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Ережелер Бағдарлама Жарғы Мақала Түсініктеме Қарар Регламент Хаттама Жоба Жолдау
