Кәмелетке толмаған балаларға алиментті тұрақты ақша сомасында өндіріп алу
Алматы облысының кәмелетке толмағандар істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотына алиментті тұрақты ақша сомасында өндіріп алу туралы талап арыз берілді.
2020 жылғы 12 ақпанда Алматы қаласы Жетісу ауданының сотымен судья Қанатбаев С. төрағалық еткен құрамда сот бұйрығы шығарылды, оған сәйкес СДК-дан (бұдан әрі – Жауапкер) Ной АМ-ның (бұдан әрі – Талап қоюшы) пайдасына кәмелетке толмаған балаларды: 2006 жылғы 22 қыркүйекте туған К А Д және 2009 жылғы 8 шілдеде туған К А Д асырап-бағуға алименттер ай сайын 2020 жылғы 11 ақпаннан бастап кәмелетке толғанға дейін жалақысының және (немесе) өзге де табысының 1/3 бөлігі мөлшерінде өндіріп алынған.
Атқарушылық іс жүргізу шеңберінде 2020 жылдан бастап алименттер Жауапкердің «Алмол» ЖШС-дегі ресми жалақысынан ұсталып келді. Барлық жылдар бойы оның құжаттар бойынша табысы толықтай ең төменгі жалақы мөлшеріне сәйкес келді – бастапқыда 44 000, кейін 60 000, 70 000, 85 000 теңге. Еңбек нарығының өзгеріп отырған жағдайында және Жауапкер іс жүзінде атқаратын лауазымның жоғары жауапкершілігін ескере отырып, табыс деңгейінің мұндай «тұрақтылығын» жұмыс берушінің ресми төлемдерді қасақана төмендетуі және нақты табыстарын жасыруынан басқа жолмен түсіндіру мүмкін емес.
Нәтижесінде Талап қоюшының балалары алимент ретінде мардымсыз сомалар алды: әр балаға ай сайын 6 534 теңгеден, бұл күнкөріс минимумын өтемейтіні және баланың негізгі қажеттіліктерін қанағаттандыруды қамтамасыз етпейтіні анық. Үлкен қызы Аружан кәмелет жасына толғаннан кейін алименттер жалақысының 1/4 бөлігі мөлшерінде ұсталады – барлығы айына 18 651 теңге, бұл да балаға лайықты қамтамасыз етуді қамтамасыз ете алатын сома болып табылмайды.
Сонымен бірге Талап қоюшыға Жауапкердің «Ал» ЖШС кіретін холдингтің қауіпсіздік қызметінің бастығы лауазымында іс жүзінде жұмыс істейтіні анық белгілі. Компанияның құрылтайшысы Ш А А, ол сондай-ақ ірі «Ш-Л» ЖШС кәсіпорнының құрылтайшысы болып табылады. Жауапкердің өзі бір кездері Талап қоюшыға өзінің нақты жалақысы шамамен 1 200 000 теңгені құрайтынын хабарлаған, бұл ресми мәліметтерге толық сәйкес келмейді. Оның нақты материалдық жағдайы өзге де мән-жайлармен расталады: Жауапкер Алматы облысы, Іле ауданы, Б ауылы, Д. Қ көшесі, 68 мекенжайында тұрғын үй салған. Ең төменгі жалақы мөлшеріндегі табысқа қысқа мерзім ішінде осындай үй салу объективті түрде мүмкін емес. Сонымен қатар өкілде Жауапкердің Ш-Л компаниясындағы мәртебесін растайтын фото- және бейнематериалдар бар.
Осылайша, Жауапкер өзінің нақты табыстарын қасақана жасырып, өзіне жоғары өмір сүру деңгейін қамтамасыз етіп отыр, ал оның баласы мөлшері бойынша бала қажеттіліктерін қамтамасыз етуге нақты бағытталғаннан гөрі символдық сипаттағы алимент алады. Бұл әрекет Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы кодекстің 66, 67 және 138-баптарын, ата-аналардың баланы асырауға тең дәрежеде қатысу қағидатын бұзады, сондай-ақ баланы заң тұрғысынан да, мораль тұрғысынан да жол берілмейтін көрінеу тең емес жағдайға қояды.
«Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодекстің 141-бабы алименттерді үлестік қатынаста өндіріп алу баланың мүдделерін қамтамасыз етпеген, қиындық туғызған немесе нақты тиімділіктен айырылған жағдайда алименттерді тұрақты ақша сомасында өндіріп алу мүмкіндігін тікелей көздейді – бұл осы жағдайға толық сәйкес келеді. Жасанды түрде төмендетілген табыстың 1/4 бөлігін ұстап қалу алименттік міндеттемелердің мәнін жояды және баланың құқықтарын, сондай-ақ Бала құқықтары туралы конвенцияның 27-бабымен кепілдік берілген құқықтарын анық бұзады.
Жоғарыда баяндалғандарды ескере отырып, Талап қоюшының өкілі әділ, заңды және қажетті шешім Жауапкердің нақты табыс деңгейіне сәйкес келетін тұрақты ақша сомасында алимент белгілеу болып табылады деп санайды.
Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексінің (бұдан әрі – АПК) 113-бабының 1-тармағына сәйкес, оның пайдасына шешім шығарылған тараптың өтінішхаты бойынша сот басқа тараптан іс жүргізуге қатысқан және осы тараппен еңбек қатынастарында тұрмаған өкілдің (бірнеше өкілдің) көмегіне ақы төлеу бойынша өзі шеккен шығыстарын тарап нақты шеккен шығыстар мөлшерінде өндіріп береді.
Талап қоюшы мен «Закон и Право» адвокаттық кеңсесі арасында 2025 жылғы 11 қазанда заң көмегін көрсету туралы №1110/25 шарт (бұдан әрі – Шарт) жасалды, оған сәйкес «Закон и Право» адвокаттық кеңсесі Талап қоюшыға осы азаматтық іс бойынша бірінші сатыдағы сотта мүдделерін білдіру бойынша көмек көрсетеді, ал Талап қоюшы заң көмегі үшін 400 000 теңге мөлшерінде ақы төледі.
Қазақстан Республикасының Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы кодексінің (Салық кодексі) 616-бабының 4-тармағында «Соттардағы мемлекеттік бажды төлеуден босату» көзделген, оған сәйкес алимент өндіріп алу туралы талап қоюлар бойынша талап қоюшылар мемлекеттік баж төлеуден босатылады, тиісінше, осы іс мән-жайларына сәйкес Талап қоюшы сотта мемлекеттік баж төлеуден босатылған.
Жоғарыда баяндалғандардың негізінде, Қазақстан Республикасының «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодексінің 141-бабын және Қазақстан Республикасының АПК-нің 140, 145-147-баптарын басшылыққа ала отырып, СОТТАН СҰРАЙМЫН:
Жауапкер СДК-дан Талап қоюшы Ной АМ-ның пайдасына ай сайын 100 АЕК мөлшерінде тұрақты ақша сомасында алимент өндіріп алу;
Жауапкер СДК-дан Талап қоюшы Ной АМ-ның пайдасына 400 000 теңге мөлшерінде өкілдік шығыстарын өндіріп алу.
2026 жылғы 3 сәуірде Алматы облысының кәмелетке толмағандар істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты аудио-бейнежазба жүргізіле отырып, бейнеконференцбайланыс арқылы ашық сот отырысында алиментті тұрақты ақша сомасында өндіріп алу туралы №1996-25-00-2/7170 азаматтық істі қарады.
Сот Қазақстан Республикасының «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 141-бабына сәйкес кәмелетке толмаған балаларға алимент төлеу туралы ата-аналар арасында келісім болмаған кезде және алименттерді ата-ананың жалақысына және (немесе) өзге де табысына үлестік қатынаста өндіріп алу мүмкін болмаған, қиын болған немесе тараптардың бірінің мүдделерін елеулі түрде бұзған жағдайларда сот ай сайын өндіріп алынатын алименттердің мөлшерін тұрақты ақша сомасында немесе бір мезгілде үлеспен және тұрақты ақша сомасында айқындауға құқылы екенін көрсетті.
Тұрақты ақша сомасының мөлшерін сот баланың бұрынғы қамтамасыз етілу деңгейін барынша мүмкін сақтауды ескере отырып, айлық есептік көрсеткіш мөлшерінен, тараптардың материалдық және отбасылық жағдайын және назар аударуға тұрарлық басқа да мән-жайларды ескере отырып айқындайды.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі – АК) 8-бабының 3-5-тармақтарының ережелеріне сәйкес азаматтық-құқықтық қатынастарға қатысушылардың адалдығы және олардың әрекеттерінің ақылға қонымдылығы өзгесі дәлелденгенге дейін болжанады.
Тараптардың бірінің мінез-құлқы басқа тараптың негізделген мәлімдемесі болған кезде ғана емес, сонымен қатар азаматтық айналымға қатысушының әрекеттерінің адал мінез-құлықтан айқын ауытқуы байқалған жағдайда соттың бастамасы бойынша да жосықсыз деп танылуы мүмкін.
Егер тараптардың бірінің жосықсыз мінез-құлқы анықталса, сот істің мән-жайларына қарай және осындай мінез-құлықтың сипаты мен салдарын ескере отырып, оған тиесілі құқықты қорғаудан толық немесе ішінара бас тартады, сондай-ақ адал тараптың немесе үшінші тұлғалардың басқа тараптың жосықсыз мінез-құлқынан мүдделерін қорғауды қамтамасыз ететін өзге де шараларды қолданады.
Құқықты теріс пайдалануға жол бермеу құқықтың жалпыға танылған қағидаты болып табылады.
Осыған байланысты Жауапкердің төмен жалақымен жұмысқа орналасуы, сондай-ақ асырауды қажет ететін кәмелетке толмаған баласы болған кезде неғұрлым жоғары ақы төленетін басқа жұмысты және қосымша табыс көзін іздеуден бас тартуы жөніндегі әрекеттері ақылға қонымдылық пен адалдық өлшемдеріне сәйкес келмейді, қаржылық жағдайды қасақана нашарлатуды білдіреді және алимент төлемдерінің мөлшерін азайтуға бағытталған.
Кодекстің 138-бабына сәйкес ата-аналар өздерінің кәмелетке толмаған балаларын асырауға міндетті.
Бұл міндет ата-ананың тұрақты және жеткілікті табысының болуына немесе болмауына заң шығарушының байланыстырмаған сөзсіз сипаттағы міндет болып табылады.
Жоғарыда баяндалғандардың негізінде, Жауапкердің тұрақты жұмысы мен тұрақты табысының болуы алименттерді тұрақты ақша сомасында өндіріп алу туралы талап қоюды қанағаттандырудан бас тарту үшін сөзсіз негіз бола алмайды, өйткені іс бойынша анықталған мән-жайларға сүйене отырып, балалардың мүдделерін басым қорғауды ескере отырып, Талап қоюшының талаптары негізді болып табылады.
Өз кезегінде, Жауапкер сотқа Талап қоюшымен қарым-қатынасы тоқтағаннан кейін ата-ана ретінде балаларға киім, аяқ киім сатып алуға немесе өзге де шығыстарға қатысқанын растайтын дәлелдемелер ұсынбады.
Бұл ретте ата-ананың тұрақты жұмысы мен тұрақты табысының болуы, егер сот алименттерді ата-ананың жалақысына және (немесе) өзге де табысына үлестік қатынаста өндіріп алу баланың бұрынғы қамтамасыз етілу деңгейін сақтауға мүмкіндік бермейтінін және алименттерді тұрақты ақша сомасында немесе бір мезгілде үлеспен және тұрақты ақша сомасында өндіріп алу баланың мүдделеріне барынша сәйкес келетінін және аталған ата-ананың құқықтарын бұзбайтынын анықтаған жағдайда, мұндай адамнан кәмелетке толмаған балаға алименттерді тұрақты ақша сомасында немесе бір мезгілде үлеспен және тұрақты ақша сомасында өндіріп алу туралы талапты қанағаттандырудан бас тартуға сөзсіз негіз бола алмайды.
Сот Жауапкер СД.К.-ның меншік құқығында неке бұзылғаннан кейін сатып алынған жылжымайтын мүлігінің бар екенін анықтады, атап айтқанда: Алматы облысы, Іле ауданы, Қараой ауылдық округі, Н ауылы, Ж көшесі, 11 учаске мекенжайында орналасқан жер учаскесі, сондай-ақ Алматы облысы, Іле ауданы, Б ауылдық округі, Б ауылы, Д.Қ көшесі, 68 учаске мекенжайында орналасқан, 2023 жылғы 17 ақпандағы сатып алу-сату шарты негізінде сатып алынған тұрғын үй.
НА.М. алатын алимент мөлшері баланың қалыпты өмір сүруін қамтамасыз ету үшін жеткіліксіз және оның құқықтарын елеулі түрде бұзатын, сондай-ақ баланың бұрынғы қамтамасыз етілу деңгейін сақтауға мүмкіндік бермейтін болғандықтан, сот балаға алимент ретінде бұрын өндіріліп алынған барлық жалақы және (немесе) өзге де табыстың 1/4 бөлігі мөлшеріндегі алиментке қосымша, Жауапкерден баланы асырап-бағуға ай сайын 15 АЕК мөлшерінде, ол кәмелетке толғанға дейін тұрақты ақша сомасында алимент өндіріп алуды әділ деп санайды.
Тұрақты ақша сомасының мөлшері баланың бұрынғы қамтамасыз етілу деңгейін барынша мүмкін сақтауды ескере отырып, айлық есептік көрсеткіш мөлшерінен, тараптардың материалдық және отбасылық жағдайын және назар аударуға тұрарлық басқа да мән-жайларды ескере отырып сотпен айқындалады.
Осындай мән-жайларда сот тараптардың материалдық және отбасылық жағдайын ескере отырып, Н А М-ның талап қоюы ішінара қанағаттандырылуға жатады деген қорытындыға келеді, Жауапкерден 15 (он бес) айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде тұрақты ақша сомасында алимент өндіріп алынсын, бұл 64 875 теңге сомасын құрайды.
Жауапкердің материалдық жағдайына баға бере отырып, сот оның еңбекке қабілетті жасын, қосымша табыс немесе өзге де кіріс алу мүмкіндігін назарға алады.
Тараптардың материалдық жағдайын зерттей отырып, сот 15 АЕК мөлшеріндегі тұрақты ақша сомасында алимент өндіріп алу баланы асырап-бағуда тұрақтылықты қамтамасыз етеді, сондай-ақ бала алатын материалдық көмектің мөлшерлес болуы қағидатын сақтауға мүмкіндік береді деп санайды.
АПК-нің 6-бабының 5-бөлігімен, егер заңда немесе дау тараптарының келісімінде тиісті мәселелерді соттың шешуі көзделсе, сот бұл мәселелерді әділдік пен ақылға қонымдылық өлшемдеріне сүйене отырып шешуге міндетті екені белгіленген.
Сот Кодекстің 141-бабының 3-бөлігіне сәйкес баланың бұрынғы қамтамасыз етілу деңгейін барынша мүмкін сақтауды тараптардың материалдық және отбасылық жағдайын ескере отырып басшылыққа алады.
Кодекстің 164-бабының 1-бөлігіне сәйкес алименттер сотқа жүгінген кезден бастап тағайындалады.
АПК-нің 243-бабына сәйкес алименттерді өндіріп алу туралы шешімдер дереу орындалуға жатады.
АПК-нің 117-бабының 1-бөлігіне сәйкес талап қоюшы төлеуден босатылған мемлекеттік баж сот шығындарын төлеуден босатылмаған Жауапкерден мемлекет кірісіне өндіріп алынады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексінің 109-бабына сәйкес пайдасына шешім шығарылған тарапқа сот екінші тараптан іс бойынша шеккен барлық сот шығындарын өндіріп береді.
Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексінің 223-226-баптарын басшылыққа ала отырып, сот ШЕШТІ:
Н А М-ның СДК-ға алименттерді тұрақты ақша сомасында өндіріп алу туралы талап қоюы – ішінара қанағаттандырылсын.
СДК-дан Н А М-ның пайдасына 2009 жылғы 8 шілдеде туған КАД кәмелет жасына толғанға дейін, яғни 08.07.2027 жылға дейін, 2025 жылғы 21 қарашадан бастап ай сайын 15 (он бес) айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде алимент өндіріп алынсын.
СДК-дан Н А М-ның пайдасына өкілдің көмегіне ақы төлеу бойынша сот шығыстары 200 000 (екі жүз мың) теңге мөлшерінде өндіріп алынсын.
СДК-дан мемлекет кірісіне 7 078 (жеті мың жетпіс сегіз) теңге мөлшерінде мемлекеттік баж өндіріп алынсын.
Алименттерді өндіріп алу бөлігіндегі сот шешімі дереу орындауға жатады.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
