Моральдық зиян - жәбірленуші өзіне қарсы жасалған құқық бұзушылық нәтижесінде бастан кешірген жеке мүліктік емес игіліктер мен жеке тұлғалардың құқықтарын бұзу кеміту немесе айыру
Талапкерлер сотқа "К" РМК-ға өндірісте қаза тапқан с.әкесінің қайтыс болуы салдарынан келтірілген моральдық зиянды өтеу туралы талап арызбен жүгінді. Талап қою талаптары 2012 жылғы 07 Ақпанда Байғанин ауданы Қарауылкелді кентіндегі темір жол өткеліндегі қар көшкінінен тазалау жұмыстары кезінде Маңғыстау – Ақтөбе поезының кабинасында "К" РМК Ақтөбе филиалының жұмысшысы болған трактормен соқтығысуы орын алып, соның салдарынан ол қайтыс болды. 2012 жылғы 09-22 ақпандағы топтық жазатайым оқиғаны арнайы тергеудің Н-1 актісіне сәйкес жұмыс берушінің кінәсі 80%, ал қызметкердің кінәсі 20% құрайды. Әкесінің қайтыс болуына байланысты олар моральдық азапты бастан өткерді, осыған байланысты жауапкерден жалпы сомасы 15 000 000 теңге, әрқайсысы 5 000 000 теңгеден моральдық зиянның орнын толтыруды сұрады. Ақтөбе қаласы сотының 2012 жылғы 30 қарашадағы шешімімен талап қою ішінара қанағаттандырылды. Талапкерлердің пайдасына "К" РМК-дан әрқайсысы 150 000 теңге сомасында моральдық зиянды өтеу, 45 000 теңге сомасында өкілдің көмегіне ақы төлеу бойынша шығыстарды және ынтымақты тәртіппен 809 теңге сомасында мемлекеттік бажды өтеу есебінен өндірілді.,
Моральдық зиян - жәбірленуші өзіне қарсы жасалған құқық бұзушылық нәтижесінде бастан кешірген жеке мүліктік емес игіліктер мен жеке тұлғалардың құқықтарын бұзу кеміту немесе айыру
Талап арыздың қалған бөлігін қанағаттандырудан бас тартылды. Ақтөбе облыстық сотының азаматтық және әкімшілік істер жөніндегі апелляциялық сот алқасының 2013 жылғы 22 қаңтардағы Қаулысымен Сот шешімі өзгеріссіз қалды. Ақтөбе облыстық сотының кассациялық сот алқасының 2013 жылғы 27 ақпандағы қаулысымен апелляциялық алқаның қаулысы өзгеріссіз қалды. Өтініште "к" Ө РМК өкілі. іс бойынша орын алған сот актілерінің заңсыз және негізсіз ретінде күшін жоюды, Е-х талабын қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім шығаруды сұрайды, өйткені ол талапкерлердің моральдық зиянды өтеуді талап етуге құқығы жоқ деп санайды, өйткені мұндай құқыққа қатысты құқық бұзушылық жасалған адам ғана ие болады. Жоғарғы Соттың қадағалау сот алқасы Ақтөбе қаласы сотының шешімінің, Ақтөбе облыстық сотының апелляциялық және кассациялық сот алқаларының осы іс бойынша қаулысының күшін жойып, шешім қабылдады: "К" РМҚК Е-х-нің моральдық зиянды өтеу және сот шығыстарын өндіріп алу туралы талабынан мынаны көрсете отырып, бас тартты. Жоғарыда айтылғандай, іс материалдарынан темір жол өткелінің қар құрсауынан тазарту жұмыстары кезінде пойыздың трактормен соқтығысуы орын алып, жұмыс берушінің кінәсінен 80% с.қаза тапты. Соттар АК-нің 951-бабының ережелерін, "Соттардың моральдық зиянды өтеу туралы заңнаманы қолдануы туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2001 жылғы 21 маусымдағы №3 нормативтік қаулысын негізге ала отырып, жәбірленушінің қызы болып табылатын талапкерлер оның жұмыс берушісінен моральдық зиянды өтеуді адам ретінде өтеуді талап етуге құқылы деген қорытындыға келді, оның өліміне жауапты. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 164-бабының 1-тармағына сәйкес қызметкердің еңбек міндеттерін атқаруына байланысты оның өміріне және (немесе) денсаулығына зиян келтірілген кезде жұмыс беруші зиянды Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасында көзделген көлемде өтеуге міндетті. АК-нің 940-бабына сәйкес аталған өтеуге қайтыс болған адамның асырауында тұрған немесе ол қайтыс болған күні одан мазмұн алуға құқығы бар еңбекке жарамсыз адамдар да құқылы. АК-нің 941-бабына сәйкес аталған адамдарға АК-нің 938-бабының қағидалары бойынша есептелген, олар алған немесе оның тірі кезінде өз мазмұнын алуға құқығы бар қайтыс болған адамның табысының (табысының) үлесінде зиян өтеледі. Осыған байланысты, алқа жауапкердің қайтыс болуы Еңбек міндеттерін атқарумен байланысты болғандықтан, талапкерлер, негіздер болған кезде, қайтыс болған адамның тапқан табысының жоғалған үлесі түріндегі мүліктік зиян талаптарының субъектілері бола алады, олар алған немесе оның тірі кезінде өз мазмұнын алуға құқылы екендігі туралы дәлелді дәлелдер тапты. Азаматтық кодекстің 951 - бабының 1-тармағына сәйкес моральдық зиян-бұл жәбірленуші өзіне қарсы жасалған құқық бұзушылық нәтижесінде бастан кешірген жеке мүліктік емес игіліктер мен жеке тұлғалардың құқықтарын бұзу, кемсіту немесе айыру. Осы норманың мағынасынан моральдық зиянды өтеуді талап ету құқығы оларға қарсы жасалған құқық бұзушылықтан жеке өзі зардап шеккен жеке тұлғаларға тиесілі екендігі шығады.
Жоғарғы Соттың жоғарыда аталған нормативтік қаулысының 3-тармағында бұзушылық, айыру немесе кеміту жәбірленушіге моральдық зиян келтіруге әкеп соғуы мүмкін жеке мүліктік емес құқықтар мен игіліктер деп азаматқа туғаннан бастап тиесілі игіліктер немесе заңға байланысты оның жеке басымен тығыз байланысты құқықтар түсінілуі тиіс екендігі түсіндірілді. Бұл жағдайда с. өндірістегі жазатайым оқиғадан қайтыс болды, ол өмірден айырылды – туғаннан өзіне тиесілі игілік. Аталған жағдайларда алқа талапкерлердің талаптары қайтыс болған С. – ның қыздары деп есептеді. моральдық зиянды өтеу туралы негізсіз, материалдық құқық нормасына негізделмеген болып табылады. Жоғарыда айтылғандардың жиынтығында іс бойынша болған сот актілері талап қоюдан бас тарту туралы жаңа шешім қабылдаумен жойылуға жатады, өйткені материалдық құқық нормаларын қолдану мен түсіндіруде қателік жіберілді.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
