Қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы бойынша сомаларды қосымша есептеуді заңсыз деп тану және салықтық тексеру хабарламасының күшін жою
Өндіріс қалдықтарын тиісті рұқсат алмай орналастырғаны үшін өндірістік қызмет нәтижесінде осы қалдықтар алынған шаруашылық жүргізуші субъект жауапқа тартылуға тиіс. "С" АҚ (бұдан әрі – қоғам) сотқа "Н" ММ – ге (бұдан әрі-салық органы) және "Д" ММ-ге (бұдан әрі-Департамент) 2013 жылғы 25 желтоқсандағы № 1 құжаттық салықтық тексеру хабарламасын заңсыз деп тану және оның күшін жою туралы қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы бойынша сомаларды қосымша есептеу бөлігінде өтінішпен жүгінді сәрсенбі күні 1 521 147 921 теңге және 930 371 886 теңге мөлшерінде өсімпұл төленді. Қызылорда облысындағы "Арыс" және "Блиновское" кен орындарындағы қоғам көмірсутек кен орнын барлау, игеру және пайдалану, мұнайды тасымалдау, сақтау және тиеу бойынша жұмыстарды жүзеге асырады. Салық органы 2011 жылғы 17 қаңтардағы № 1 нұсқаманың негізінде жүргізген кешенді салықтық тексерумен қоғамның қалдықтар бойынша эмиссия лимиттерінен асып кетуін белгіледі. Тексеру актісіне сәйкес Қоғамда 2008 жылдың төртінші тоқсанында 565,35 тонна көлемінде бұрғылау шламына рұқсат болмаған. 2009 және 2010 жылдары бұрғылау шламының көлемі тиісінше 6 720,63 және 5 954,42 тоннаны құрады. Ластанған топырақты орналастыру көлемінің артуы 2009 және 2010 жылдары тиісінше 22,86 және 32,86 тоннаны құрады.
Қоғамның қоршаған ортаға эмиссиялар үшін төлемақыны декларацияда көрсетпеуі салық органының даулы хабарлама беруіне әкелді. Салықтық тексеру қорытындыларымен келіспей, қоғам жоғарыда аталған өтінішпен сотқа жүгінді. Қызылорда облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2014 жылғы 30 мамырдағы шешімімен Қоғамның өтінішін қанағаттандырудан толық көлемде бас тартылды. Апелляциялық сот сатысының 2014 жылғы 21 шілдедегі қаулысымен сот шешімі өзгеріссіз қалды. Қызылорда облыстық сотының кассациялық сот алқасының 2014 жылғы 30 қыркүйектегі Қаулысымен іс бойынша шығарылған сот актілерінің күші жойылды, қоғамның өтінішін қанағаттандыру туралы жаңа шешім қабылданды. 2013 жылғы 25 желтоқсандағы № 1 құжаттық салықтық тексеру нәтижелері бойынша қоршаған ортаға эмиссия үшін 1 521 147 921 теңге мөлшерінде қосымша есептелген сомалар және 930 371 886 теңге мөлшерінде өсімпұл бөлігінде шығарылған хабарлама заңсыз деп танылсын және жойылсын.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының №3/2015 Бюллетені 12 прокурор наразылық білдіріп және салық органы өтінішхатта кассациялық сатыдағы қаулының күшін жоюды сұрады, соттың шешімі мен апелляциялық сатыдағы қаулыны кассациялық алқадағы соттың қорытындылары істің мән-жайларына және қолда бар дәлелдемелерге сәйкес келмейді деп дәлелдей отырып, күшінде қалдырды, кассациялық сатыдағы қаулы заңсыз және негізсіз болып табылады, өйткені кассациялық сатыдағы материалдық құқық нормалары. Экологиялық заңнамаға сәйкес өндіріс қалдықтарын тиісті рұқсат алмай орналастырғаны үшін осы қалдықтар өндірістік қызмет нәтижесінде алынған қоғам жауапты болуға тиіс. Сондықтан қоршаған ортаға эмиссия үшін есептелген төлем сомасы заңды болып табылады. Қоғам наразылық пен өтінішхатқа кері байланыс берді, онда кассациялық алқа қаулысының заңдылығы мен негізділігі көрсетілген. Істің материалдарын зерделеп, наразылық пен өтінішхаттың дәлелдерін талқылағаннан кейін Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық және әкімшілік істер жөніндегі қадағалау сот алқасы келесіге байланысты даулы сот актісінің күшін жойды. Іс материалдарымен 2011 жылғы 17 қаңтардағы № 1 Нұсқама негізінде салық органы қоғамға кешенді салықтық тексеру жүргізгені анықталды, оның нәтижелері бойынша қоршаған ортаға эмиссиялар үшін 1 521 147 921 теңге сомасында төлемақыны, сондай-ақ осы сомаға 930 теңге мөлшерінде өсімпұлды есептеу туралы 2013 жылғы 25 желтоқсандағы № 1 хабарлама шығарылды 371 886 теңге. Қоғам осы хабарламамен келіспей, қоғамның қалдықтарды орналастыру және сақтау фактісі дәлелденбегенін көрсетті.
Іс жүзінде қоғамның өндірістік қалдықтарды орналастыруы мен сақтауы жүзеге асырылмады. Аталған қалдықтар пайда болған сәттен бастап қайта өңдеу және кәдеге жарату үшін "Э" ЖШС (бұдан әрі – мердігер, серіктестік) меншігіне берілді. Бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар мәлімделген талаптардың негізсіздігі туралы қорытындыға келді, осыған байланысты олар өтінішті қанағаттандырудан бас тартты. Кассациялық сатыдағы сот іс бойынша болған сот актілерінің күшін жойып, қоғамның өтінішін қанағаттандыра отырып, қоғам қоршаған ортаға эмиссияға жол бермеді деген қорытындыға келді, өйткені бұрғылау процесінде пайда болған қалдықтардың көлемін меншік құқығы өткен мердігер дереу әкеткен. Алайда, кассациялық алқа сотының аталған тұжырымдары төмендегілерге байланысты қате болып табылады. Құжаттық салықтық тексеру актісінен көрініп тұрғандай, тексерілетін кезеңде Қоғам қалдықтардың меншік иесі бола отырып, шарттың негізінде Қалдықтарды кәдеге жаратуға құқығын бермей берді Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Бюллетені №3/2015 13, сондай-ақ қалдықтарды орналастыруға (сақтауға, көмуге) рұқсаты жоқ мердігер ұйымға меншік, осыған байланысты декларацияда көрсетілмеген қоршаған ортаға эмиссиялар үшін төлем. Шынында да, қоғам мен серіктестік арасында жасалған 2008 жылғы 28 шілдедегі Шарттың 3.1.6 және 6.5-тармақшаларында мердігер бұрғылау қалдықтары пайда болған сәттен бастап олардың меншік иесі болып танылатыны және мұндай қалдықтармен қауіпсіз жұмыс істеу үшін барлық жауапкершілікті өзіне алатыны, экологиялық төлемдерді, сондай-ақ салынатын барлық айыппұлдарды төлеу бойынша барлық шығыстарды дербес көтеретіні көрсетілген жұмыстарды орындау кезінде мердігердің заңнама ережелерін бұзуы салдарынан Тапсырыс берушіге.
Сонымен бірге, кассациялық сатыдағы сот Шарттың жоғарыда аталған тармақтарына қате түсінік берді, осы құқықтық қатынастарға қолданылатын материалдық құқық нормаларын ескермеді. Осылайша, Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 283-бабының 2-тармағына, Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 235-бабының 2-тармағына сәйкес қалдықтарға меншік құқығын басқа тұлға қалдықтарды сатып алу-сату, айырбастау, сыйға тарту шарты немесе иеліктен шығару туралы өзге мәміле негізінде сатып алуы мүмкін. Бұл жағдайда, сатып алу-сату шартынан айырмашылығы, қызмет көрсету шартының мәні материалдық объект емес, жұмыстарды тапсыру-қабылдау актісін жасауды талап ететін қызмет нәтижесі болып табылады. Алайда аталған актілер сотқа ұсынылмаған. Шарттың 1.1 - тармағында серіктестік Тапсырыс берушінің объектілерінен бұрғылау қалдықтарын шығару, арнайы өңдеу және одан әрі кәдеге жарату жөніндегі жұмыстарды орындауға, яғни қызмет көрсетуге міндеттенгендіктен, кассациялық алқа қалдықтарға меншік құқығын мердігерлік ұйымға беру туралы мерзімінен бұрын қорытындыға келді. Сонымен қатар, бұрғылау қалдықтары мен құрамында мұнай бар қалдықтар қауіпті, құрамында уыттылығы, жарылғыштығы, радиоактивтілігі, өрт қаупі, жоғары реактивтілігі бар зиянды заттар бар және қоршаған ортаға және адам денсаулығына тікелей немесе ықтимал қауіп төндіруі мүмкін.дербес немесе басқа заттармен байланысқа түскен кезде.
Кодекстің 283-бабының 1-тармағымен, 288 және 293-баптарымен Өндіріс қалдықтарын олар пайда болған кезден бастап қауіпсіз пайдаланғаны үшін жауапкершілік табиғат пайдаланушыға тікелей жүктеледі. Шаруашылық қызметі барысында қалдықтар түзілетін жеке және заңды тұлғалар олармен қауіпсіз жұмыс істеу шараларын көздеуге, экологиялық және санитарлық-эпидемиологиялық талаптарды сақтауға және оларды кәдеге жарату, залалсыздандыру және қауіпсіз жою жөніндегі іс-шараларды орындауға міндетті. Қалдықтарды өңдеуді, жоюды немесе орналастыруды жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғаларды айқындау кезінде қалдықтардың меншік иелері Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының №3/2015 14 Бюллетені қалдықтардың пайда болу көзінен ең аз орын ауыстыруын қамтамасыз етуге тиіс. Көрсетілген нормалар императивті болып табылады, осыған байланысты қалдықтарды беруге шарт жасаса отырып, тапсырыс беруші мердігерде заңнама талаптарына сәйкес келетін рұқсат құжаттары мен мамандандырылған сақтау объектілерінің бар екеніне көз жеткізуі тиіс. Мердігерлік ұйым қызметінің жоғарыда көрсетілген талаптарға сәйкес келмеуі табиғат пайдаланушыға осы компанияның қызметтерін пайдалануға тыйым салады. Жоғарыда айтылғандарға қарамастан, қоғам қоршаған ортаға эмиссияларға да, қалдықтарды кейіннен кәдеге жарату, қайта өңдеу немесе түпкілікті көму үшін арнайы жабдықталған орынға да рұқсаты жоқ мердігермен шарт жасасты. Мердігер қалдықтарды тасымалдаған учаске пайдалануға қабылданбады. Кодекстің 302-бабына сәйкес коммуналдық қалдықтарды орналастыруға арналған полигондарда қатты және шлам тәрізді өнеркәсіптік қалдықтарды орналастыруға тыйым салынады. Істе серіктестіктің өндіріс қалдықтарын ғана емес, тұрмыстық қалдықтарды да қабылдау және сақтау құқығын растайтын құжаттар жоқ.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
