Салықтық тексеру актісінің салық заңнамасының талаптарына сәйкес келмеуі заңсыз деп тануға және тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюға негіз бола алады.
2008 жылғы Салық кодексінің 637-бабына сәйкес салықтық тексеру аяқталғаннан кейін салық органының лауазымды адамы салықтық тексеру актісін жасайды. Заң шығарушы осы құжаттың дизайны мен мазмұны бойынша белгілі бір талаптарды белгіледі. Осыған ұқсас ережелер қолданыстағы Салық кодексінің 158-бабында көрсетілген. Бұдан басқа, салық төлеушілердің адалдық қағидатын енгізуді көздейтін салық кодексінің 8-бабында салық төлеуші (салық агенті) жол берген Қазақстан Республикасының салық заңнамасын бұзу салықтық тексерулер жүргізу барысында сипатталуға тиіс екендігі көрсетілген. Қазақстан Республикасының салық заңнамасын бұзу фактісі туралы куәландыратын дәлелдерді негіздеу және мән-жайларды ашу салық органдарына жүктеледі. Мысал ретінде келесі істі келтіруге болады. "С" компаниясы (бұдан әрі – Компания) сотта Батыс Қазақстан облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің 2016 жылғы 29 желтоқсандағы № 273 823 726 205 теңге сомасында КТС және 937 077 теңге сомасында өсімпұл есептеу туралы хабарламасына қарсы шықты. Мәні бойынша жүргізілген есептеулермен келіспей, Компания хабарламаның күшін жою үшін негіздердің бірі ретінде өтініште салық органының салықтық тексеру актісін ресімдеу кезінде салық заңнамасының талаптарын бұзуына жол бергенін көрсетті. Өтінішті қанағаттандырудан бас тартқан бірінші сатыдағы сот компанияның дәлелдерін назарға алмады. Бұл ретте Салық кодексінің 637-бабында нұсқамада көрсетілген немесе қол қоюшы ретінде көрсетілген салық органының барлық лауазымды адамдарының салықтық тексеру актісіне міндетті түрде қол қоюы туралы талап жоқ екендігі көрсетілген. Өтініш берушінің тарапы салықтық тексеру актісіне қол қойған адамдардың тексеру жүргізбегені туралы дәлелдер келтірмеді.
Сонымен қатар, өтініш берушінің тарапы сотта тексеруді жарамсыз деп тану және осы негіздер бойынша тексеру актісінің күшін жою туралы талапты мәлімдемеген. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының мамандандырылған сот алқасының 2017 жылғы 26 маусымдағы қаулысымен Астана қаласы сотының 2017 жылғы 11 сәуірдегі шешімі жойылып, компанияның өтінішін қанағаттандыру туралы жаңа шешім шығарылды. Апелляциялық сатыдағы сот істің нақты жағдайлары мен салық заңнамасының талаптарын негізге алды. Салық кодексінің 637-бабының ережелеріне сәйкес тексеру аяқталғаннан кейін салық заңнамасының тиісті нормасына сілтеме жасай отырып, бұзушылықтарды егжей-тегжейлі сипаттай отырып, салықтық тексеру актісі жасалады және осы актіге тексеруді жүргізген барлық лауазымды адамдар қол қоюға тиіс. Бұл ретте салықтарды есептеуге әкеп соғатын бұзушылықтар анықталған жағдайда Салық кодексінің 638-бабына сәйкес салықтық тексеру нәтижелері туралы хабарлама шығарылады. Заңның көрсетілген нормаларының мағынасынан салықтық тексеру актісі тексеру барысында анықталған, белгілі бір заңдық маңызы бар салдарлардың туындауына әкеп соғатын заң бұзушылықтарды тіркейтін құжат болып табылатыны және тараптар үшін құқықтар мен міндеттерді туғызатыны, ал оның нәтижелері бойынша шығарылған хабарлама салықтық тексеру актісінен туынды құжат болып табылатыны шығады. Апелляциялық сатыдағы соттың істі қарауы барысында Департаменттің нысаны мен мазмұны бойынша тексеру актісін ресімдеу рәсімі салық заңнамасының талаптарына сәйкес келмейтіні анық анықталды. Атап айтқанда, салықтық тексеру актісіне тексеруге қатысқан барлық лауазымды тұлғалар қол қоймайды. Актінің қарар бөлігінде тиісінше актіге қол қойылмаған төрт тексеруші тұлғаның лауазымдары, Тегі, Аты, Әкесінің аты көрсетілмеген, сондай-ақ бұрын мәлімделмеген тұлғаның құжаттық салықтық тексеру актісінің нұсқамасында да, кіріспе бөлігінде де тексеру актісіне қол қою фактісі анықталған. Бұдан басқа, тексеру жүргізген салық органдарының жиырма бес лауазымды адамының жалпы санынан актіге он екі адам ғана қол қояды. Сонымен қатар, Департамент АІЖК-нің 72 - бабының талаптарына қайшы, істі қарау барысында оған қол қоймаған адамдарды тексеру актісінің қорытындыларымен келісетіні туралы дәлелдемелер ұсынылмады. Осылайша, тексеру актісін жасау кезінде Департамент тарапынан келтірілген елеулі заң бұзушылықтар заңсыз деп тануға және даулы хабарламаның күшін жоюға негіз болды.
Кассациялық сатыдағы соттың 2018 жылғы 25 сәуірдегі қаулысымен мамандандырылған сот алқасының қаулысы күшінде қалды. Жоғарыда келтірілген істі қарау нәтижелері бойынша мынадай қорытындылар жасауға болады: 1) салықтық тексеру актісінің салық заңнамасының талаптарына сәйкес остігі туралы нұсқау салық төлеушінің хабарламаға дербес негіз ретінде дау айту туралы өтінішінде қамтылуға тиіс; 2) сот талқылауы барысында салық органының өкілдері АІЖК-нің 72-бабына қарамастан, оған қол қоймаған адамдарды тексеру актісінің қорытындыларымен келісетіні туралы дәлелдемелер ұсынбаған, бұл Тараптың іс жүргізу олқылығы болып табылады. Басқа істер бойынша тексеру актілеріне салық органдарынан босату немесе тексеру аяқталған кезде басқа лауазымға ауыстыру нәтижесінде нұсқамаларда көрсетілген адамдар қол қоймаған фактілер орын алды. Сот талқылауы барысында салық органдарының өкілдері растайтын құжаттарды ұсынғандықтан, соттар осы жағдайларда хабарламалардың күшін жою үшін негіздердің жоқтығын дұрыс көрсетті. Тексеру жүргізетін адамдарды ауыстыру (алып тастау) туралы қосымша ұйғарым жасамау фактісі тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюға әкеп соғатын өрескел бұзушылық деп таныла алмайды. Бұл бұзушылық соттардың жеке ұйғарым шығаруы үшін негіз бола алады.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
