Төрелік шешімнің күшін жою туралы өтінішхатпен, атқару парағын беру туралы арызбен сотқа жүгінген адамдардың өкілеттіктері
Төрелікте талап қою және дауды шешу кезінде өкілдердің өкілеттіктерін ресімдеу кезінде және төрелік шешімнің күшін жою туралы өтінішхатпен немесе атқару парағын беру туралы өтінішпен сотқа жүгінген кездегі айырмашылықтарды атап өткен жөн.
Мәселен, дауды төрелікке шешуге ӛтініш білдірген өкілдерге қорғау (өкілдік ету) туралы жазбаша хабарлама және адвокат куәлігінің кӛшірмесін беру туралы талаптар, ал заң консультанттарына – заң консультанттары палатасына мүшелігін растайтын құжат қолданылмайды, сондықтан көрсетілген құжаттар тӛрелікке ұсынылуға жатпайды, Заңның 32-бабында мұндай талаптар көзделмейді.
Заңның 32-бабының 2-тармағына сәйкес тараптар өкілдерінің өкілеттіктері Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген талаптарды сақтай отырып ресімделуге тиіс. Төрелік шешімнің күшін жою туралы өтінішхатпен, атқару парағын беру туралы ӛтінішпен жүгінген адамдардың тиісінше ресімделген сенімхаты болуға тиіс.
Заңның 53-бабының 1-тармағында тӛрелік шешімнің күшін жою туралы өтінішхаттың Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік заңнамасына сәйкес сотқа берілетіні көзделген.Құқық нормасының сөзбе-сөз мазмұны, егер өкіл төрелік шешімнің күшін жою туралы өтінішхатпен немесе атқару парағын беру туралы өтінішпен сотқа жүгінсе, онда оның ӛкілеттігі АПК-нің 58, 61-бабының талаптарына сәйкес келуге тиіс екенін білдіреді.
Көрсетілген құқық нормаларының ережелерін ескере отырып, соттарға арыздармен жүгінетін ӛкілдер тиісті адвокаттар алқасының адвокаттары не соттарда адамдардың мүдделерін білдіру түрінде заң кӛмегін кӛрсету үшін заң консультанттары палаталарының бірінің мүшелері болуға тиіс, сондықтан сенімхаттан басқа, егер адвокат болып табылса, сотқа қорғау (ӛкілдік ету) туралы жазбаша хабарлама және куәліктің кӛшірмесін беруге міндетті адвокат, ал заң кеңесшісі – заң кеңесшілер палатасына мүшелікті растайтын құжат.
Ӛкілеттіктері заңның жоғарыда кӛрсетілген талаптарына сәйкес келмейтін ӛкілдер сотқа берген тӛрелік шешімдердің күшін жою туралы ӛтінішхаттарды және атқару парақтарын беру туралы ӛтініштерді қайтаратын соттардың іс-әрекеттері заң талаптарына сәйкес келеді.
Мысалы, «Story Technology LTD» ЖШС Ӛскемен қаласының Шығыс Қазақстан облысы бойынша «Астана қаласының тӛрелігі» ЖШС-ның ӛкілдігі2021 жылғы 19 қаңтарда шығарған тӛрелік шешімнің күшін жою туралы ӛтінішхатпен сотқа жүгінді.Шығыс Қазақстан облыстық сотының азаматтық істер жӛніндегі сот алқасының 2021 жылғы 10 наурыздағы ұйғарымымен «Story Technology LTD»ЖШС-ның ӛтінішхаты оған қол қоюға ӛкілеттігі жоқ адам қол қойғандықтан қайтарылды.Адвокат А.Б. Кочкаровқа берілген сенімхатта ӛкілдің іс жүргізу әрекетін жасау – тӛрелік шешімнің күшін жою туралы ӛтінішхатқа қол қоюға ӛкілеттігі кӛзделмеген.
Алматы қалалық сотының азаматтық істер жӛніндегі сот алқасының 2021 жылғы 23 шілдедегі ұйғарымымен Д.Х. Сәрсенбаевтың «Forum Votem»тӛрелігінің 2016 жылғы 21 қыркүйектегі шешімінің күшін жою туралы ӛтінішхатын қанағаттандырудан бас тартылды.
Д.Х. Сәрсенбаевтың ӛкілі - адвокат Ж.Н. Бисенов ұйғарымның күшін жою туралы кассациялық сатыдағы сотқа жүгінді.
Кассациялық саты ӛтінішхатты қайтарды, себебі оған адвокаттың кассациялық сатыдағы сотта Д.Х. Сәрсенбаевтың мүдделерін қорғау туралы жазбаша хабарламасы қоса берілмеді.
Нұр-Сұлтан қаласы сотының азаматтық істер жӛніндегі сот алқасының 2020 жылғы 3 қарашадағы ұйғарымымен «Реалэкспорт» ЖШҚ-ның Нұр-Сұлтанқаласының тұрақты жұмыс істейтін тӛрелігі тӛрешісінің 2020 жылғы 1 қыркүйектегі «Маркет 2050» ЖШС-ның «Реалэкспорт» ЖШҚ-ға берешекті, залалды, тұрақсыздық айыбын, тӛрелік алым мен ӛкілдік шығыстарды ӛндіріп алу туралы талап қоюын қанағаттандыру туралы шешімінің күшін жою туралы ӛтінішхатын қанағаттандырудан бас тартылды.
«Реалэкспорт» ЖШҚ-ның ӛкілі А.Т. Ӛмірбеков кассациялық сатыдағы сотқа ұйғарымның күшін жою туралы ӛтінішхатпен жүгінді.Кассациялық сатыда ӛтінішхат қайтарылды, ӛйткені оған А.Т. Ӛмірбековтіңзаң консультанттары палатасына мүшелігін растайтын құжат немесе қорғау (ӛкілдік ету) туралы тиісті хабарлама, адвокат куәлігінің кӛшірмесі қоса берілмеген.
Іске қатысатын адамдарАПК-нің 464-бабының бірінші бӛлігінде тӛрелік шешімнің күшін жою туралы ӛтінішхат беруге құқығы бар адамдардың толық тізбесі – бұл тӛрелік талқылау тараптары және үшінші тұлғалар кӛзделген.
Үшінші тұлға ӛтінішхат берген кезде сот оның құқықтары мен міндеттеріне қатысты тӛреліктің шешім қабылдағанын, бұл ретте ол іске қатысуға тартылмағанын анықтауы керек.
Заңның 52-бабы 1-тармағының 1)-5) тармақшаларында тӛрелік шешімнің күшін жою үшін негіздер кӛзделген.Үшінші тұлғалардың құқықтарын бұзу сияқты тӛрелік шешімнің күшін жою үшін мұндай дербес негіз заңда кӛзделмеген. Бұл дегеніміз, үшінші тұлғалар тӛрелік талқылау тарапымен тең, сотқа ӛтінішхатпен жүгінген кезде бір мезгілде екі шартты сақтауға міндетті:1) ӛтінішхат беру құқығы кез келген үшінші тұлғаға беріле бермеген, тек іске қатысуға тартылмаған, бірақ оның құқықтары мен міндеттеріне қатысты тӛрелік шешім қабылдаған тұлғаға қатысты құқық берілген;2) үшінші тұлға сотқа Заңның 52-бабы 1-тармағының 1) -5) тармақшаларында кӛзделген тӛрелік шешімнің күшін жою үшін негіздердің бар екенін дәлелдеуге тиіс.АПК-нің 465-бабының екінші бӛлігіне сәйкес тӛрелік талқылау тараптары, үшінші тұлғалар тӛрелік шешімнің күшін жою туралы ӛтінішхат берген жағдайда, сот оларға сот отырысының уақыты мен орны туралы хабарлайды. Тӛрелікті оның шешімінің күші жойылғаны туралы мәлім ету талап етілмейді.
Сонымен қатар, соттар тӛрелік талқылау тараптары мен үшінші тұлғаларды ғана емес, тӛрешілерді де сотқа шақыруды жалғастыруда. Тӛрелік тарап болып табылмайды, оның сот талқылауына қатысуы Заңда кӛзделмеген.
Мысалы, құрамында жалғыз тӛреші А.С.Мұхамеджановтың 2019 жылғы 10 маусымдағы тӛрелік шешімімен В.В.Руфтың А.Б.Байдаулетовке соманы ӛндіріп алу туралы талабы қанағаттандырылды.
А.Б. Байдаулетов тӛрелік талқылау болатыны туралы хабардар етілмегеніндәлелдей отырып, тӛрелік шешімнің күшін жою туралы ӛтінішхатпен сотқа жүгінді.
Астана қаласының Есіл аудандық соты аталған ӛтінішхаттың қаралатынытуралы тӛрелік талқылау тараптарын, сондай-ақ сот отырысына келген тӛреші А.С.Мұхамеджановты хабардар етті. Сонымен қатар, сот отырысында судья оның түсініктемелерін тыңдады, ол тӛрелік шешімнің күшін жоюдан бас тартудысұрады.
Сондай-ақ, құрамында тӛреші Р.Р. Кумурскиннің 2020 жылғы 31 қаңтардағы тӛрелік шешімімен «A.S. K Kazakhstan» (А.С.К. Казахстан») ЖШС-ның«Берікқожа» ФКХ-ға және «Әулие-Ата Феникс» ЖШС-ға берешек пен ӛсімпұл сомасын ӛндіріп алу туралы талабы қанағаттандырылды.
Жауапкерлер Солтүстік Қазақстан облысының МАЭС-ке дау тӛреліктің соттылығына жатпауына байланысты тӛрелік шешімнің күшін жою туралы ӛтінішхатпен жүгінді.Сот аталған ӛтінішхаттың қаралатыны туралы тӛрелік талқылау тараптарын, сондай-ақ тӛреші Р.Р. Кумурскинді хабардар етті. Сонымен қатар, сот отырысында оның түсіндірмелерін тыңдады, Р.Р. Кумурскин тӛрелік шешімнің күшін жоюдан бас тартуды сұрады.Солтүстік Қазақстан облысының апелляциялық сатыдағы соты жеке шағымның қаралатыны жӛнінде тӛреші Р.Р.Кумурскинді де хабардар еткенімен, ол істі ӛзінің қатысуынсыз қарау туралы арыз берді.Дәл осындай бұзушылыққа осы сот №5930-20-00-2/641 іс бойынша жол берген.Сонымен, мұндай бұзушылықтарға тӛрешілерді сот талқылауы туралыхабардар еткен соттар да, тӛрелік шешімдердің күшін жою туралы ӛтінішхаттарды қарауға қатысатын тӛрешілер де жол берген.Тӛрешіні сотқа шақыру және шығарған тӛрелік шешімі бойынша оның ұстанымын тыңдау АПК-нің қағидаттарына қайшы келеді.Сотқа өтінішхатпен жүгіну мерзімі, оны өткізіп алудың салдарыАПК-нің 464-бабының бірінші бӛлігі және Заңның 53-бабының 2-тармағы тӛрелік шешімнің күшін жою туралы ӛтінішхаттың тӛрелік шешімді алған күннен бастап бір ай ішінде сотқа берілетінін кӛздейді.
Егер арыз осы Заңның 51-бабына сәйкес берілген жағдайда (тӛрелік шешімді жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша қайта қарау), онда сотқа ӛтінішхат осы арыз бойынша тӛрелік шешім шығарылған күннен бастап бір ай ішінде беріледі.АПК-нің 464-бабының үшінші бӛлігіне сәйкес судья, егер осы баптың бірінші бӛлігінде белгіленген тӛрелік шешімнің күшін жою мерзімі ӛтіп кетсе және оны АПК-ге сәйкес қалпына келтіруге негіз болмаса, ӛтінішхатты қайтарады.Бұл дегеніміз, егер бір айлық мерзім ӛткізілсе, онда судья ӛтінішхаттықабылдау сатысынан қайтаруға тиіс.Егер ӛтінішхатқа мерзімді қалпына келтіру туралы ӛтініш қоса берілсе, бұл жағдайда сот АПК-нің 126-бабы екінші бӛлігінің жалпы ережесін негізге алуғатиіс, онда АПК-де белгіленген мерзімдерді, егер сот оларды ӛткізіп алу себептерін дәлелді деп таныса, сот оларды қалпына келтіруі мүмкіндігі кӛзделген.
Тӛрелік шешімнің және атқару парағын беру туралы ӛтініштің күшін жою туралы ӛтінішхаттар түскен кезде, соттар ӛтінішхатты (ӛтінішті) беру мерзімін қалпына келтіру туралы мәселені тараптың мерзімді ӛткізіп алудың дәлелді себебінің болуы туралы дәлелдерін растайтын қажетті құжаттарды зерттемей қарайтын жағдайлар кездеседі.
Мысалы, Жоғарғы Соттың азаматтық істер жӛніндегі сот алқасының 2021 жылғы 28 сәуірдегі қаулысымен Алматы қалалық сотының 2021 жылғы 21 қаңтардағы ұйғарымының күші жойылды, іс Э.Т. Масанованың сот ісін жүргізуге ӛтінішінхатын қабылдау сатысынан жаңадан қарауға жіберілді.
Тӛреліктің 2016 жылғы 12 шілдедегі сырттай шешімімен «Platinum Collection» ЖШС-ның Э.Т.Масановаға 829 914 теңге мӛлшерінде берешекті ӛндіріп алу туралы талабы қанағаттандырылды.
Э.Т. Масанова ӛтінішхатпен және сотқа тӛреліктің сырттай шешімінің күшінжою үшін мерзімді қалпына келтіру туралы ӛтінішпен жүгінді.
Судьяның 2021 жылғы 21 қаңтардағы ұйғарымымен ӛтінішхат тӛреліктің істі қарайтыны туралы хабарламаны алмағанын, сырттай шешімді 2021 жылғы 13 қаңтарда ғана алғаны туралы дәлелдерді растайтын дәлелдемелерді ұсынбауына байланысты қайтарылған.
Э.Т. Масанова процестік мерзімді қалпына келтіру туралы ӛтінішінде оған тӛрелік талқылау туралы 2020 жылғы 22 желтоқсанда атқарушылық іс жүргізу материалдарымен танысу барысында белгілі болғандығы, тӛреліктің сырттай шешімінің кӛшірмесі оған 2021 жылғы 13 қаңтарда табыс етілгені жӛнінде уәж келтірген. Тӛрелік істе шешімнің кӛшірмесін уақтылы тапсырғанын немесе жолдағанын растайтын құжаттар мен ӛзге де мәліметтер жоқ екенін кӛрсетті. Ол сондай-ақ тӛрелік талқылаудың уақыты мен орны туралы хабардар етілмеді, сондықтан істі қарау кезінде қатыса алмады.
Сот Э.Т. Масанованың дәлелдерін қарамаған, тек ӛтінішхатқа қоса берілген құжаттарды зерделеумен шектелген.Кассациялық саты ұйғарымның күшін жоя отырып, сот шешімінің жіберілген күнін тиісінше хабарлау бӛлігінде Заңның талаптарын тӛрешінің орындағаны туралы құжаттамалық растаудың болуына тӛрелік іс материалдарымен танысу арқылы кӛрсетілген дәлелдерді сот тексеруге тиіс болатын және бұл растауды тӛреліктен қажетті құжаттарды талап етіп алмайынша анықтау мүмкін емес деген тұжырымға келді.
АПК-нің 15-бабының тӛртінші бӛлігіне сәйкес сот тараптың дәлелді ӛтінішхаты бойынша не ӛз бастамасы бойынша іс материалдарын жинау және зерттеу, тараптар дәлелдерінің негізділігін және сотқа берілген дәлелдемелердің дұрыстығын тексеру жӛнінде шаралар қабылдайды, сондай-ақ азаматтық сот ісін жүргізу міндеттеріне қол жеткізуге бағытталған ӛзге де әрекеттерді орындайды.
Сондықтан соттар тараптардың ӛтініштері бойынша, сондай-ақ ӛз бастамасы бойынша тӛреліктен тараптарды тиісінше хабардар ету жӛнінде қажетті құжаттарды (бұл хабарламалар, шақыру қағаздары, жүкқұжаттар, жӛнелту тізілімдері, түбіртектер, пошта ұйымдарының хаттары, смс хабарламалардан үзінді кӛшірмелер және тараптарды хабардар ету фактісін растайтын ӛзге де құжаттар болуы мүмкін) талап етуге құқылы.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, Бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкендігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық кеңесті, құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
