Мемлекеттік баж төрелік шешімнің күшін жою туралы өтінішхаттарда
Салық кодексінің 1-бабы 1-тармағының 10) тармақшасына және 607-бабының 1-тармағына сәйкес мемлекеттік баж бюджетке міндетті тӛлем болып табылады.Осыған орай, заңда белгіленген мӛлшерде мемлекеттік баж тӛлеу сотқа талапқою (арыз) не арыз берген адамның міндеті болып табылады.Оны төлеуден босату тек заңда тікелей кӛрсетілгенде ғана мүмкін болады.Заңның 53-бабының 1-тармағына сәйкес төрелік шешімнің күшін жою туралы өтінішхат АПК-ге сәйкес сотқа беріледі.Бұл мемлекеттік баждың тӛленбеуі не ӛтінішхатпен жүгінген кезде мемлекеттік баждың толық кӛлемде тӛленбеуі судьяның ӛтінішхатты қабылдау сатысынан қайтаруғын негіз болып табылатынын білдіреді (АПК-нің 152-бабы 1-тармағының 3) тармақшасы).
Тараптар мемлекеттік бажды тӛлеу туралы талаптарды ҚР тӛреліктері шығарған тӛрелік шешімдер бойынша атқару парағын беру туралы (АПК-нің 20-тарауы) және шетелдік тӛреліктердің тӛрелік шешімдерін тану және орындау туралы ӛтініштермен жүгінген кезде сақтауға тиіс (АПК-нің 501-бабы).Мемлекеттік бажды тӛлеу тәртібі мен мӛлшері Салық кодексінде регламенттелген.
Мемлекеттік баж мӛлшерлемелері Салық кодексінің 610-бабы 1-тармағының 9) тармақшасы бойынша айқындалады, оған тӛрелік шешiмдерінiң күшін жою туралы ӛтінішхаттардан – Қазақстан Республикасының сотына мүліктік емес сипаттағыталап қою арызы берілген кезде алынатын мемлекеттік баж мӛлшерінің, ал мүліктік сипаттағы даулар бойынша – Қазақстан Республикасының сотына мүліктік сипаттағы талап қою арызы берілген кезде алынатын және арыз беруші даулап отырған соманы негізге ала отырып есептелген мемлекеттік баж мӛлшерінің – 50 пайызы алынады.
Салық кодексінің 610-бабының 2-тармағына сәйкес тӛрелік шешімдерінің күшін жою және тӛреліктің және шетелдік соттардың шешімдерін мәжбүрлеп орындатуға атқару парақтарын беру мәселелері жӛніндегі ұйғарымдарға, мүліктік емес және мүліктік сипаттағы даулар бойынша соттардың шешімдері мен қаулыларына сот актілерін кассациялық тәртіппен қайта қарау туралы ӛтінішхаттардан мемлекеттік баж осындай даулар бойынша әкімшілік талап қою, талап арыз (арыз) берілген кезде осы баптың 1-тармағында белгіленген мемлекеттік баждың тиісті мӛлшерлемесінің 50 пайызы мӛлшерінде алынады.
Сотқа талап қою кезінде мемлекеттік баж мӛлшері талап қоюшыныңмәртебесіне және қойылған талаптың сипатына байланысты болады.Заңның кӛрсетілген нормаларының мағынасына сәйкес апелляциялық сатыдағы сотқа тӛрелік шешімдердің күшін жою туралы ӛтінішхатпен жүгінген кезде де, кассациялық сатыдағы сотқа тӛрелік шешімдердің күшін жою туралы ӛтінішхаттықарау нәтижелері бойынша шығарылған апелляциялық сатыдағы сот актісіне шағымданған кезде де мемлекеттік баж сол бір мӛлшерде, яғни осындай даулар бойынша талапты қойған кезде Салық кодексінің 610-бабының 1-тармағында белгіленген мемлекеттік баждың тиісті мӛлшерлемесінің 50% тӛленеді.
Сондықтан мемлекеттік баж тӛленбеген немесе толық кӛлемде тӛленбеген кезде соттар мұндай ӛтінішхаттарды қайтарады.Мысалы, «Торе» тӛрелік, медиация және коучинг орталығы» ЖМ-нің 2021 жылғы 23 шілдедегі тӛрелік шешімімен Г.Б. Қанатованың мәмілені жүзеге асырылды деп тану және жылжымайтын мүлікке меншік құқығын тану туралы талабы қанағаттандырылды.
А.А. Билялов мүліктік емес сипаттағы талап қою кезінде белгіленген мӛлшерлемелерді негізге ала отырып, 730 теңге мӛлшерінде мемлекеттік баж тӛлеп, тӛрелік шешімнің күшін жою туралы ӛтінішхат жолдады.Нұр-Сұлтан қаласы сотының азаматтық істер жӛніндегі сот алқасының 2022 жылғы 5 қаңтардағы ұйғарымымен А.А. Биляловтың ӛтінішхаты мемлекеттік баждың толық кӛлемде тӛленбеуіне байланысты қайтарылды.Мұндай тұжырымдармен кассациялық сот келісіп, даулы ұйғарымды күшінде қалдырды.
Мәмілені жасалды деп тану туралы мүліктік сипаттағы талап қою арызынберген жеке тұлға - талап қоюшы болып табылады, осыған байланысты арыз беруші сотқа тӛрелік шешімнің күшін жою туралы ӛтінішхатпен жүгінген кездемүліктік сипаттағы талап қоюға арналған мӛлшерлеменің негізінде мемлекеттік бажды тӛлеуге тиіс болатын.
Қостанай облыстық сотының азаматтық істер жӛніндегі сот алқасының 2022 жылғы 5 шілдедегі ұйғарымымен «Халыққа ақша» ЖШС-ның берешекті ӛндіріп алу туралы талап қоюы бойынша Бірінші Экономикалық Тӛреліктің 2022 жылғы 7 маусымдағы шешімінің күшін жою туралы Е.О.Химичеваның ӛтінішхатын қанағаттандырудан бас тартылды.
Е.О. Химичева мүліктік емес сипаттағы талаптар бойынша мӛлшерлемелердің негізінде 3063 теңге мӛлшерінде мемлекеттік баж тӛлеп, кассациялық сатыдағы сотқа ұйғарымның күшін жою туралы ӛтінішхатпен сотқа жүгінген.Кассациялық саты ӛтінішхатты қайтарған, ӛйткені арыз беруші мүліктік сипаттағы талап қоюлар үшін белгіленген мӛлшерлемелер бойынша 6300 теңге мӛлшерінде мемлекеттік баж тӛлеуі тиіс.
Арыз берушілер Салық кодексінде белгіленген тәртіппен және мӛлшерде мемлекеттік баж тӛлеуді жүзеге асыратын не заңның тікелей кӛрсетілуіне байланысты мемлекеттік баж тӛлеуден босатылатын жағдайлар бар, алайда соттар мұндай ӛтінішхаттарды негізсіз қайтарып, сол арқылы әуре-сарсаңға салады.
Мысалы, Жоғарғы Соттың азаматтық істер жӛніндегі сот алқасының 2022 жылғы 23 тамыздағы қаулысымен Солтүстік Қазақстан облыстық сотының азаматтық істер жӛніндегі сот алқасының 2021 жылғы 14 желтоқсандағы ұйғарымының күші жойылды, материал «АМАЛФЕЯ» ЖШС-ның (бұдан әрі -ЖШС) ӛтінішхатын сот ісін жүргізуге қабылдау сатысынан бастап жаңа қарауғажіберілді.
ЖШС «Қазақстан Халықаралық тӛрелік & аралық соты» ЖШС-ның жанындатұрақты жұмыс істейтін тӛреліктің «ASA» ШҚ-ның ЖШС-ға соманы ӛндіріп алу туралы талап қою арызы бойынша шығарылған 2021 жылғы 15 қарашадағы шешімінің күшін жою туралы ӛтінішхатпен сотқа жүгінді.
Апелляциялық сатыдағы сот ӛтінішхатты арыз берушінің мемлекеттік бажды тиісті мӛлшерде тӛлемеуіне байланысты қайтарған.Кассациялық сатыдағы сот талап қоюды ШҚ мәлімдегенін анықтады, сондықтан мемлекеттік баж талап қою берілген кезде талап қою арыз сомасының 1%-ы мӛлшерінде, ал апелляциялық сатыдағы сотқа тӛрелік шешімнің күшін жою туралы ӛтінішхатты берген кезде мүліктік сипаттағы талап қою берген кезде алынатын мемлекеттік баж мӛлшерінің 50% мӛлшерінде есептелуге тиіс.
Осылайша, ЖШС 119 452 теңге (23 890 409 х 1%:50%) мемлекеттік бажды тӛлеуге тиіс болатын. 2021 жылғы 13 желтоқсандағы түбіртекке сәйкес ЖШС 120 300 теңге мӛлшерінде мемлекеттік баж тӛледі.
Мемлекеттік баждың дұрыс тӛленбеуі себебінен ӛтінішхатты қайтару үшінсотта заңды негіз болған жоқ.Жоғарғы Соттың азаматтық істер жӛніндегі сот алқасының 2022 жылғы 25 мамырдағы қаулысымен Алматы қалалық сотының азаматтық істер жӛніндегі сот алқасының 2021 жылғы 10 тамыздағы ұйғарымының күші жойылды. Материал қабылдау сатысында Алматы қалалық сотына жаңа қарауға жіберілді.
А.Е. Дүйсебаев тарату комиссиясына кредиттік желі ашу туралы келісімді және банктік қарыз шарттарын ішінара жарамсыз деп тану туралы талап қойып сотқажүгінді. Тӛреліктің 2021 жылғы 19 шілдедегі шешімімен талап қанағаттандырылды.Тарату комиссиясы шешімнің күшін жою туралы ӛтінішхатпен жүгінді, апелляциялық сатыдағы сот тарату комиссиясының мемлекеттік бажды тӛлеуден босатылғанына қарамастан, мемлекеттік бажды тӛлемеуіне байланысты ӛтінішхатты қайтарған.Салық кодексінің 616-бабының 22-тармағында адамдарды соттарда мемлекеттік баж тӛлеуден босату жағдайлары кӛзделген.Осылайша, соттарда таратуға қатысты іс жүргізудің мүддесі үшін берілген талап қоюлар, арыздар, шағымдар бойынша мәжбүрлеп таратылатын қаржы ұйымдарының тарату комиссиялары мемлекеттік баж тӛлеуден босатылады.
Жол берілген бұзушылық кассациялық сатыда сот актісінің күшін жоюға негіз болды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, Бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкендігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық кеңесті, құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
