676-бапқа түсініктеме. Жеке тұлғалардың Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексіне заңсыз материалдық сыйақы беруі  

 34-тарау. ӘКІМШІЛІК СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚ ҚҰҚЫҚ БҰЗУШЫЛЫҚТАР

      ӘҚБтК-нің 34-тарауында әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін жауапкершілік институты регламенттелген, ол жеке тұлғалардың, заңды тұлғалардың мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамның не оған теңестірілген адамның заңсыз материалдық сыйақы алғаны үшін, заңсыз кәсіпкерлік қызметті жүзеге асырғаны және мемлекеттік органдар мен жергілікті атқарушы органдардың заңсыз табыс алғаны үшін материалдық сыйақы бергені үшін жауапкершілікті көздейтін 6 баптан тұрады өзін-өзі басқару, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі мемлекеттік органдар басшыларының шаралар қабылдамағаны, сондай-ақ бұрын сыбайлас жемқорлық қылмыс жасаған адамдарды жұмысқа қабылдағаны үшін.  

     Түсініктеме берілген тарауда құрамдар оларға тән жалпы (рулық) әкімшілік құқық бұзушылық объектісінің белгісі бойынша біріктіріледі. Мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға және оларға теңестірілген адамдарға материалдық сыйақы беру процесінде туындайтын қоғамдық қатынастар әкімшілік сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың рулық объектісі болып табылады.  

     "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы" ҚР Заңына сәйкес, сыбайлас жемқорлық деп мемлекеттік функцияларды орындайтын адамдардың, сондай-ақ оларға теңестірілген адамдардың өздерінің лауазымдық өкілеттіктерін және соған байланысты мүмкіндіктерін пайдалана отырып, жеке өзі немесе делдалдар арқылы мүліктік игіліктер мен артықшылықтарды заңда көзделмеген қабылдауы не олардың мүліктік игіліктерді алу үшін өз өкілеттіктерін өзге де пайдалануы түсініледі жеке және заңды тұлғалардың аталған игіліктер мен артықшылықтарды оларға құқыққа қайшы беру жолымен осы тұлғаларға пара беру.

     Түсініктеме берілген тараудың кейбір баптарында Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде бәсекелес нормалар бар, сондықтан уәкілетті органдар құқық бұзушылықтарды саралау кезінде іс - әрекетте қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілері бар-жоғын анықтауы қажет. Әдетте, бұл лауазымды тұлғаларға ұсынылатын сыйлықтар мен қызметтердің құны (2 айлық есептік көрсеткіштен астам) туралы.

     Бұған дейін ӘҚБтК 2001 жылы "әкімшілік сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар" деген тарау болған, бірақ ӘҚБтК 2014 жылы қабылданғаннан кейін осы санаттағы құқық бұзушылықтардан қаржылық бақылау шараларын бұзғаны үшін жауапкершілікті көздейтін бап алынып тасталды. Бұдан басқа, жеке тұлғалардың 50 – ден 100 АЕК мөлшерінде айыппұлдың орнына заңсыз материалдық сыйақы бергені үшін жауапкершілік күшейтілді, жаңа Кодексте 200 АЕК айыппұл, 100 - ден 500 АЕК-ке дейінгі айыппұлдың 1 бөлігі бойынша заңды тұлғалардың орнына 700 АЕК, 2 бөлігі бойынша заңды тұлғаның қызметіне тыйым салудың орнына 1500 АЕК айыппұл қарастырылған. Мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамның не оған теңестірілген адамның заңсыз материалдық сыйақы алғаны үшін айыппұл 300 АЕК-тен 600 АЕК-ке дейін екі есе ұлғайтылды.

     Осы тараудың барлық баптары бойынша әкімшілік іс жүргізуді қозғау құқығы мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органға тиесілі. Бұдан басқа, 676, 677, 680, 681-баптар бойынша мұндай құқық әскери жиындарда әскери және адамдардың құқық бұзушылықтар жасағаны үшін ҚР Қарулы Күштері Әскери полиция органдарының, ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті әскери полиция органдарының, республика Ұлттық ұланы әскери полиция органдарының лауазымды адамдарына тиесілі.

     Сыбайлас жемқорлық сипаттағы әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді соттар қарайды.  

      676-бап. Жеке тұлғалардың заңсыз материалдық сыйақы беруі

     Жеке тұлғалардың мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға немесе оларға теңестірілген адамдарға, егер бұл әрекеттерде қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілері болмаса, заңсыз материалдық сыйақы, сыйлықтар, жеңілдіктер не қызметтер ұсынуы, –

     екі жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     ҚР "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс - қимыл туралы" заңында – сыбайлас жемқорлық қылмыстары үшін қылмыстық жауапкершілік пен жаза көзделген-Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде, әкімшілік сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары үшін әкімшілік жауаптылық пен жаза-Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы Кодексінде көзделген.

     Осы құқық бұзушылықтың жалпы объектісі мемлекеттік функцияларды, мемлекет және қоғам институттарын қамтамасыз етудің белгіленген тәртібі болып табылады.

     Мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға және оларға теңестірілген адамдарға жеке тұлғалар тарапынан материалдық сыйақы беру процесінде туындайтын қоғамдық қатынастар рулық объект болып табылады.

     "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс - қимыл туралы" ҚР Заңының 1-бабының 3-тармағына сәйкес мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға-Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет туралы Заңдарына сәйкес мемлекеттік қызметшілер, мәслихат депутаттары, сондай-ақ мемлекеттік лауазымда көзделген міндеттерді уақытша атқаратын адамдар мемлекеттік қызметке тағайындалғанға дейін жатады.  

     Зерттелетін баптың мазмұны бойынша жауапкершілік мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға ғана емес, оларға теңестірілген адамдарға да материалдық сыйақы бергені үшін туындайды. Белгіленген Заңның 1-бабының 4-тармағы осы адамдардың шеңберін нақтылайды, оларға мыналар жатады:  

     1) Жергілікті өзін-өзі басқару органдарына сайланған адам;

     2) Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген тәртіппен Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат ретінде тіркелген азамат;

     3) Қазақстан Республикасы Парламентінің немесе мәслихаттардың депутаттары;

     4) аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің әкімдері, сондай-ақ жергілікті өзін-өзі басқарудың сайланбалы органының мүшелігіне;

     5) еңбегіне ақы төлеу Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджет қаражатынан жүргізілетін жергілікті өзін-өзі басқару органында тұрақты немесе уақытша жұмыс істейтін қызметші;

     6) мемлекеттік ұйымда немесе квазимемлекеттік сектор субъектісінде басқару функцияларын орындайтын тұлға;

     7) Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің және оның ведомстволарының қызметшілері.

     Іс-әрекеттің объективті жағы заңсыз материалдық сыйақы, сыйлықтар, жеңілдіктер немесе қызметтер көрсетуде көрініс табатын, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдардың немесе оларға теңестірілген адамдардың заңмен регламенттелген қалыпты қызметін бұзатын құқыққа қайшы әрекеттермен (әрекетсіздіктермен) сипатталады.  

     Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде бәсекелес норма бар 367-бап пара беру, онда зерттелетін бапта көрсетілген құқық бұзушылық белгілері бар. Осы баптың ескертпесінде – "осы Кодекстің 366-бабының бірінші бөлігінде көрсетілген адамға бұрын жасаған заңды әрекеттері (әрекетсіздігі) үшін ҰБТ-ның екі айлық есептік көрсеткішінен аспайтын сомада немесе құны бойынша сыйлықты алғаш рет беру қылмыстық жауаптылыққа әкеп соқпайды"делінген.  

     Құқық бұзушылықты саралау кезінде берілетін материалдық сыйақының немесе мүліктік игіліктің сомасын бағалау қажет, егер сома 2 айлық есептік көрсеткіштен (АЕК) кем болса, онда жеке тұлға әкімшілік жауаптылыққа тартылады.  

     "Кейбір сыбайлас жемқорлық қылмыстарды қарау практикасы туралы" ҚР Жоғарғы Сотының 2015 жылғы 27 қарашадағы № 8 нормативтік қаулысының 5-тармағы мүліктік игіліктерге қызметтердің барлық түрлері не жеңілдіктерді заңсыз пайдалану, құрылыс, жөндеу жұмыстарын жүзеге асыру, санаторийлік немесе туристік жолдамалар, жол жүру билеттері, жеңілдікті шарттармен несиелер немесе кредиттер беру және т. б. кіретінін айқындайды. Олардың құнын анықтау үшін сараптама тағайындалуы мүмкін.

     Заң шығарушы материалдық игілік алудың бір түрін лауазымды тұлғаға сыйлық беру деп санады. Ж. а. Сулеманов өз мақаласында сыйлық ұғымын былай ашады: мораль мен адамгершіліктің жалпы принциптеріне сәйкес сыйлық – бұл басқа адамға өтеусіз берілетін кез-келген мүлік. Яғни, сыйлықтың өзі жауап беруді, қарсы міндеттемені немесе оны алған адамның әрекетін қажет етпейді.

     Алайда, заңға сәйкес, сыйлықтарға мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдардың қабылдауына да тыйым салынады. Алған жағдайда лауазымды тұлғалар оларды арнайы қорға тапсыруға міндетті.

     2018 жылы Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің ішкі қауіпсіздік бөлімшелерімен лауазымды тұлғаларға сыйлықтарды заңсыз берудің, сондай-ақ 2 АЕК-тен аспайтын ақшалай сыйақылар берудің 12 фактісінің жолын кесті.

     Мәселен, кәмпиттер қорабын сыйға тартудың 3 фактісі және 500-ден 2000 теңгеге дейінгі көлемде ақшалай сыйақы берудің 9 фактісі тоқтатылды. Бүгінгі таңда 9 адам жалпы сомасы 2,9 млн теңгеге айыппұл түрінде әкімшілік жауапкершілікке тартылды.

     Мәселен, мысалы, Алматы қаласы бойынша МКД Алатау ауданы бойынша МКБ-да "Roshen" шоколад қорабы түріндегі заңсыз материалдық сыйақы фактісі анықталды, оның құны "заңды тұлғаларды, дара кәсіпкерлерді және салықтық тіркеуді алдын ала бағалау және ақпараттарды өңдеу орталығының" бас маманына 1300 (мың үш жүз) теңге сомасында бар-жоғын анықтау бойынша мемлекеттік қызметті алғаны үшін/ көлік құралына салынатын салық бойынша берешегі жоқ.

     Материал ӘҚБтК-нің 676-бабы бойынша кәмпит қорабын "беруге" тырысқан азаматты әкімшілік жауапкершілікке тарту үшін Алматы қаласы бойынша МҚІА-ға жіберілді.

Сондай-ақ, ҚК-нің 367-бабына ескертпенің 2-тармағында пара берген адам, егер оған қатысты лауазымды адам тарапынан пара бопсалау орын алса немесе ол адам құқық қорғау немесе арнаулы мемлекеттік органға пара беру туралы өз еркімен хабарлаған болса, қылмыстық жауаптылықтан босатылатыны көрсетілген. Бірақ ӘҚБтК әкімшілік жауапкершіліктен мұндай босатуды көздемейді, бұл біздің ойымызша Әкімшілік заңнамадағы олқылық болып табылады.

     Осы құқық бұзушылықтың субъектілері 16 жасқа толған, заңсыз материалдық игіліктер не қызметтер көрсететін жеке есі дұрыс адамдар болуы мүмкін. Сондай-ақ, осы бапта көзделген әкімшілік құқық бұзушылық субъектісі ретінде қызмет бойынша патронат немесе рұқсат алғысы келетін немесе мәселелерді қолайлы шешкісі келетін лауазымды тұлғалар, олар жұмыс істейтін бөлімшелердің басшыларына не олардың қызметін тексеруді жүзеге асыратын лауазымды тұлғаларға материалдық игіліктер беретін лауазымды тұлғалар және т. б. бола алады.

     Іс-әрекеттің субъективті жағы мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамның немесе оған теңестірілген адамның лауазымдық жағдайынан өзі үшін пайда табу мақсатында тікелей ниетпен сипатталады.  

     Түсініктеме берілген бапта көзделген әкімшілік құқық бұзушылық анықталған жағдайда Әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасалады. ӘҚБтК 804 бабы 1 бөлігінің 60 тармағына сәйкес хаттама жасауға құқығы бар:

     - жиынға шақырылған әскери қызметшілер, әскери міндеттілер жасаған құқық бұзушылықтар туралы ҚР Қарулы Күштері Әскери полиция органдарының лауазымды адамдары;

     - ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті әскери полиция органдарының лауазымды адамдары әскери бөлімдердің лауазымды адамдарына қатысты жасалған құқық бұзушылықтар туралы;

     - жиынға шақырылған әскери қызметшілер мен әскери міндеттілер жасаған құқық бұзушылықтар туралы ҚР Ұлттық ұланы әскери полиция органдарының лауазымды адамдары;

     - Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органның лауазымды адамдары.

     "Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің кейбір мәселелері және Қазақстан Республикасы Президентінің кейбір актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" Қазақстан Республикасы Президентінің 2016 жылғы 5 қазандағы № 349 Жарлығының 16-бөлігінің 60-тармағына сәйкес әкімшілік хаттама жасау Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл.

     Осы бапта көзделген әкімшілік істерді қарау және әкімшілік жаза қолдану мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген әкімшілік соттар судьяларының ведомстволығына жатады (ӘҚБтК 684-бабы).

     Осы бапта көзделген әкімшілік құқық бұзушылық үшін екі жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл түріндегі жаза көзделген. Мақаланың санкциясы мүлдем анықталған.

     2018 жылы қаралып отырған Әкімшілік құқық бұзушылықтың барлығы 35 фактісі тіркелді. Оның ішінде, сот 24 әкімшілік істі қарады, Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган 11 Әкімшілік істі қарады. 34 іс бойынша сот айыппұл түрінде әкімшілік жаза қолдану туралы шешім қабылдады, 1 факт бойынша іс тоқтатылды.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы