677-бапқа түсініктеме. Мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамның не оған теңестірілген адамның Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің заңсыз материалдық сыйақы алуы  

     Мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамның не оған теңестірілген адамның жеке өзі немесе делдал арқылы заңсыз материалдық сыйақы, сыйлықтар, жеңілдіктер не егер мұндай әрекеттер (әрекетсіздік) мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген не мемлекеттік функцияларды орындауға теңестірілген адамның қызметтік өкілеттігіне кіретін болса, оларды ұсынған адамдардың пайдасына жасаған әрекеттері (әрекетсіздігі) үшін көрсетілетін қызметтер алуы егер бұл әрекеттерде қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілері болмаса, оған Адамдар, –

     алты жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     Түсіндірме мақала әкімшілік сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарға қатысты әкімшілік құқық бұзушылықтың құрамын ашады.

     Бұл құқық бұзушылық ӘҚБтК-ге 2007 жылы кірді, бұған дейін ол ҚК шеңберінде қаралуға тиіс болатын. ТМД-ның көптеген елдерінде лауазымды тұлғалар заңсыз материалдық сыйақы алғаны үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылады.

     Мемлекеттік функцияларды, мемлекет және қоғам институттарын қамтамасыз етудің белгіленген тәртібі құқық бұзушылықтың жалпы объектісі болып табылады.

     Мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдардың не оларға теңестірілген адамдардың оларды ұсынған адамдардың, сондай-ақ үшінші тұлғалардың пайдасына жасаған әрекеттері (әрекетсіздігі) үшін заңсыз материалдық сыйақыны, сыйлықтарды, жеңілдіктерді не көрсетілетін қызметтерді қабылдау процесінде туындайтын қоғамдық қатынастар рулық объект болып табылады.

     Құқық бұзушылықтың мәні материалдық сыйақы (ұлттық және шетел валютасындағы ақша), сыйлықтар, жеңілдіктер мен қызметтер (материалдық сипаттағы кез келген қызметтер) болып табылады.

     Мемлекеттік қызметшілер сыбайлас жемқорлық көріністеріне қарсы тұруға, сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарға жол бермеуге тиіс, мемлекеттік қызметшілердің мұндай мінез-құлқын "Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы"2015 жылғы 23 қарашадағы № 416-V ҚР Заңының 52-бабы ұйғарады.

     Сондай-ақ мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдар, оларға теңестірілген адамдар және Мемлекеттік қызметке кіретін адамдар өздерінің өкілеттіктерін жеке, топтық және өзге де қызметтік емес мүдделерде пайдалануға әкеп соғуы мүмкін іс-әрекеттердің жасалуына жол бермеу үшін шектеулерді өзіне қабылдайды.

     ҚР "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы" Заңының 12-бабына сәйкес мұндай шектеулерге мыналар жатады:

     1) мемлекеттік функцияларды орындаумен сыйыспайтын қызметті жүзеге асыру;

     2) жақын туыстарының, жұбайлары мен жекжаттарының бірлескен қызметіне (жұмысына) жол бермеу;

     3) мүліктік және мүліктік емес игіліктер мен артықшылықтар алу немесе алу мақсатында ресми таратылуға жатпайтын қызметтік және өзге де ақпаратты пайдалануға;

     4) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес қызметтік өкілеттіктерін орындауға байланысты сыйлықтар қабылдау.  

     Сондай-ақ, жоғарыда аталған заң сыбайлас жемқорлыққа анықтама беретінін атап өткен жөн – жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға теңестірілген адамдардың, лауазымды адамдардың өздерінің лауазымдық (қызметтік) өкілеттіктерін және олармен байланысты мүмкіндіктерді жеке өзі немесе делдалдар арқылы өздері үшін мүліктік (мүліктік емес) игіліктер мен артықшылықтар алу немесе алу мақсатында заңсыз пайдалануы немесе үшінші тұлғаларға, сол сияқты осы тұлғаларға игіліктер мен артықшылықтар беру арқылы пара беру. Яғни, лауазымды тұлғаның заңсыз материалдық сыйақы қабылдауын пара деп санауға болады.

     Құқық бұзушылықтың объективті жағы лауазымды адамның жеке өзі немесе делдал арқылы материалдық сыйақы, сыйлықтар, жеңілдіктер не қызметтер (пара) алуында, егер мұндай әрекеттер (әрекетсіздік) мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамның не оған теңестірілген адамның қызметтік өкілеттігіне кіретін болса, оларды ұсынған адамдардың пайдасына жасаған әрекеттері (әрекетсіздігі) үшін көрсетіледі.

     Мақаланың диспозициясында пара алу тәсілдері сипатталған: жеке тұлға немесе делдал арқылы. Материалдық сыйақыны Жеке алу лауазымды адамның пара алу шарттарын, нысаны мен тәсілін және оның орнына қандай қызметтер көрсетілетінін дербес талқылайтынын білдіреді.  

     Сондай-ақ, пара алу делдал арқылы мүмкін болады. ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінде материалдық қаражат алудағы делдалдық үшін әкімшілік жауапкершілік қарастырылмаған. Бірақ мұндай жауапкершілік ҚК - нің 368-бабында көзделген (парақорлыққа делдалдық), ол пара алушыға және пара берушіге олардың арасындағы пара алу және беру туралы келісімге қол жеткізуге немесе іске асыруға ықпал ету ретінде парақорлыққа делдалдықты айқындайды. Осылайша, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адам әкімшілік жауапкершілікке тартылады, ал пара алудағы делдал қылмыстық жауапкершілікке тартылуы тиіс, бұл біздің ойымызша, іс-әрекеттің қоғамдық қауіптілігінің сәйкес келмеуіне байланысты қисынды болып көрінбейді.

     Борчашвили И. Ш. заңда пара алудың нақты әдістері көрсетілмегенін атап өтті, бұл өте орынды, өйткені олардың барлық алуан түрлілігін алдын-ала қарастыру мүмкін емес. Бүгінгі таңда банктік картаға аудару, ұялы телефонның балансын толықтыру және т. б. арқылы ақша алу жағдайлары белгілі.

     Жауапкершілік әкімшілік құқық бұзушылық болған кезде туындайтынын, бірақ қылмыстық жазаланатын іс-әрекеттің белгілері жоқ екенін атап өткен жөн. ҚК-нің 366-бабы Мемлекеттік қызметшілердің пара алғаны үшін жауапкершілігін көздейді. Осы баптың ескертпесінде: "осы баптың бірінші бөлігінде көрсетілген адамның бұрын жасалған заңды әрекеттері (әрекетсіздігі) үшін алдын ала уағдаластық болмаған кезде сыйлық ретінде мүлікті, мүлікке құқықты немесе өзге де мүліктік пайданы алғаш рет алуы маңыздылығына байланысты қылмыс болып табылмайды және тәртіптік немесе әкімшілік тәртіппен қудаланады. екі айлық есептік көрсеткіштен аспады". Яғни, құқық бұзушылықты саралау үшін мемлекеттік қызметші алған сыйақы сомасын анықтау қажет.

     Мысалы, қостанайлық полицей материалдық сыйақы алғаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылды, деп хабарлайды ҚазАқпарат Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің облыстық департаментінің баспасөз қызметіне сілтеме жасап. Іс материалдарында көрсетілгендей, 2017 жылғы 13 мамырда ІІБ жол-патрульдік қызметінің 23 жастағы қызметкері жол ережесін бұзған қала тұрғынын жауапкершіліктен босатты. Бірақ оның орнына құқық бұзушыдан 450 теңгеден екі донер талап етті. Осы факті бойынша жүргізуші Қостанай облысы ІІД-нің жеке қауіпсіздік басқармасына хабарлады. Лауазымды тұлға айыппұл түрінде әкімшілік жауапкершілікке тартылды.

     Мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адам не оған теңестірілген адамдар құқық бұзушылық субъектісі болып табылады. Осы құқық бұзушылық бойынша Субъект Арнайы болады.

     "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы" ҚР Заңының 1-бабының 3-тармағына сәйкес мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға:

     - "Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы"ҚР Заңына сәйкес мемлекеттік қызметшілер. Осы заң мынадай анықтама береді: "мемлекеттік қызметші-Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен республикалық немесе жергілікті бюджеттерден не Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің қаражатынан мемлекеттік органда ақы төленетін және мемлекеттің міндеттері мен функцияларын іске асыру мақсатында лауазымдық өкілеттіктерін жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының азаматы";

     - мәслихат депутаттары;

     - Мемлекеттік қызметке тағайындалғанға дейін мемлекеттік лауазымда көзделген міндеттерді уақытша атқаратын адамдар.  

     Зерттелетін баптың мазмұны бойынша жауапкершілік мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдардың ғана емес, оларға теңестірілген адамдардың да материалдық сыйақы алғаны үшін туындайды. Заңның 1-бабының 4-тармағы осы адамдардың шеңберін нақтылайды, оларға мыналар жатады:  

     1) Жергілікті өзін-өзі басқару органдарына сайланған адам;

     2) Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген тәртіппен Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат ретінде тіркелген азамат;

     3) Қазақстан Республикасы Парламентінің немесе мәслихаттардың депутаттары;

     4) аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің әкімдері, сондай-ақ жергілікті өзін-өзі басқарудың сайланбалы органының мүшелігіне;

     5) еңбегіне ақы төлеу Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджет қаражатынан жүргізілетін жергілікті өзін-өзі басқару органында тұрақты немесе уақытша жұмыс істейтін қызметші;

     6) мемлекеттік ұйымда немесе квазимемлекеттік сектор субъектісінде басқару функцияларын орындайтын тұлға;

     7) Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің және оның ведомстволарының қызметшілері.

     Субъективті жағынан құқық бұзушылық тек қасақана және өзімшіл мақсатта жасалады.

     ӘҚБтК нің 804 бабының 1 бөлігіне сәйкес осы құқық бұзушылық бойынша хаттама жасалады:

     - ҚР Қарулы Күштерінің әскери полиция органдары (4-тармақтың 1-бөлігі), әскери бөлімдердің (мекемелердің) командирлеріне (бастықтарына) қатысты.  

     - ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитетінің әскери полиция органдары әскери бөлімдердің лауазымды адамдарына қатысты әскери бөлімдердің лауазымды адамдары жасаған құқық бұзушылықтар туралы (5-тармақтың 1-бөлігі);

     - ҚР Ұлттық ұланының әскери полиция органдарымен (6-тармақтың 1-бөлігі) әскери бөлімдердің командирлеріне қатысты;

- барлық басқа жағдайларда мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган (60-тармақтың 1-бөлігі).

     Қазақстан Республикасы Президентінің 2016 жылғы 5 қазандағы № 349 Жарлығының 16-бөлігінің 60-тармағына сәйкес хаттама жасау Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің орталық аппаратының функциясы болып табылады.

     Осы бапта көзделген әкімшілік істерді қарау және әкімшілік жаза қолдану мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген әкімшілік соттар судьяларының ведомстволығына жатады (ӘҚБтК 684-бабы).

     Осы бапта көзделген әкімшілік құқық бұзушылық үшін алты жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл түріндегі жаза көзделген. Мақаланың санкциясы мүлдем анықталған.

     2018 жылы қаралып отырған Әкімшілік құқық бұзушылықтың барлығы 5 фактісі тіркелді. Оның ішінде сот 3 әкімшілік істі қарады, Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган екі әкімшілік істі қарады. 4 іс бойынша сот айыппұл түрінде әкімшілік жаза қолдану туралы шешім қабылдады, 1 факт бойынша іс тоқтатылды.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы