Мүліктің меншік иесі болып табылмайтын, бірақ өзінің жылжымайтын мүлкі ретінде адал ашық және үздіксіз иелік ететін азамат немесе заңды тұлға жеті жыл ішінде осы мүлікке меншік құқығын алады (сатып алу мерзімі).
Бұрын, 2011 жылғы 16 тамызға дейін ("Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне тұрғын үй қатынастары мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" 2011 жылғы 22 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін) сатып алу ескіру мерзімі он бес жылды құрады. Заңның осы нормасының мағынасынан меншік құқығы, егер ол адалдыққа, ашықтық пен сабақтастыққа негізделген болса, сатып алу ескіруіне байланысты басқа адамға меншік құқығымен тиесілі мүлікке сатып алынуы мүмкін. Меншіктің адалдығы адамның сайттың иесі болғанын білдіреді заңды, яғни.ол заңмен, басқа да құқықтық актілермен тікелей танылған немесе оларға қайшы келмейтін, бірақ құқықтық рәсімделмеген оқиғалар мен әрекеттердің нәтижесінде пайда болды. Меншік құқығының ашықтығы адамның тұрғын үйге иелік ету мән-жайын жасыру үшін ешқандай шара қолданбайтынын, тұрғын үйді күтіп ұстау ауыртпалығын көтеретінін, Коммуналдық қызметтерге ақы төлейтінін және т. б. білдіреді. Меншіктің үздіксіздігі дегеніміз, тұрғын үй осы адамның иелігінде жеті (бұрын – он бес) жыл, иелену құқығын үшінші тұлғаларға бермей. "Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексін (жалпы бөлім) қолданысқа енгізу туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің 1994 жылғы 27 желтоқсандағы қаулысының 7-тармағының негізінде осы Кодекс қолданысқа енгізілгенге дейін тұрғын үйді нақты иелену уақыты сатып алу ескіру мерзіміне есептеледі. Азаматтық кодекстің 240-бабының 3-тармағына сәйкес, меншік құқығының ескіру мерзіміне сілтеме жасайтын азамат немесе заңды тұлға осы тұрғын үйге иелік еткен барлық уақытта өзінің иелігіне қосыла алады.
Мүліктің меншік иесі болып табылмайтын, бірақ өзінің жылжымайтын мүлкі ретінде адал ашық және үздіксіз иелік ететін азамат немесе заңды тұлға жеті жыл ішінде осы мүлікке меншік құқығын алады (сатып алу мерзімі).
Меншік құқығын иелену мерзімі бойынша сатып алу үшін адам (азамат немесе заңды тұлға) ең алдымен мүлікті адал иеленуі керек, яғни ол меншік құқығының жоқтығын білмейді және білмеуі керек (мысалы, құқық белгілейтін құжаттар жоқ, өсиет жарамсыз, бірақ бұл туралы иелік ету кезінде белгісіз, зат сатып алынған оны иеліктен шығаруға құқығы жоқ адамдар, яғни зат иесінен ұрланған немесе жоғалған кезде және т.б.). Мысалы, И. сотқа "Павлодар қаласының тұрғын үй коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі" ММ жылжымайтын мүлікке меншік құқығын тұрғын үй мен жер учаскесіне сатып алу ескіру мерзіміне байланысты тану туралы талап арызбен жүгініп, 1999 жылғы 23 қазанда талапкер мен оның жұбайы осы тұрғын үйді Ф. - дан бірлескен меншікке сатып алғанын және жер учаскесі 280 000 теңге төлеп, барлық құқық белгілейтін құжаттардың қолхатымен және берілуімен расталды. Қазіргі уақытта Ф. мен Израильге тұрақты тұруға бардым, осыған байланысты сатып алу-сату мәмілесін рәсімдеу мүмкін болмады. Павлодар қалалық сотының шешімімен талапты қанағаттандырудан бас тартылды. Павлодар облыстық сотының апелляциялық сот алқасының қаулысымен бұл шешім талап қою талаптарын қанағаттандыру туралы жаңа шешім қабылдаумен жойылды. Талапкердің сатып алу ескіру бойынша ауданы 221 ш. м. үй құрылысы мен жер учаскесіне меншік құқығы танылды. Бірінші сатыдағы сот шешімінің күшін жоюдың себептері іс үшін маңызы бар мән-жайлардың шеңберін дұрыс анықтамау және анықтау, сот қорытындыларының істің мән-жайларына және туындаған құқықтық қатынастарға қолдануға жататын құқық нормаларына сәйкес келмеуі, материалдық заңның дұрыс қолданылмауы болды. Іс материалдарынан 1999 жылғы 23 қазанда талапкер мен жұбайы 280 000 теңгеге жер учаскесі бар үй құрылысын сатып алғаны көрінеді. Бұл үйде 2001 жылдан 2005 жылға дейін олар іргелес жер учаскесінде үй салғанға дейін тұрды. Олар даулы үй құрылысын сақтау бөлмесі ретінде пайдалануды жалғастырды, ал даулы жер учаскесі бақша үшін пайдаланылды. Талапты қанағаттандырудан бас тарта отырып, бірінші сатыдағы сот даулы үйде тұрудың қысқа мерзімін негіздеді, яғни 2001 жылдан 2005 жылға дейін, бұл заңмен белгіленген жеті жылдық мерзімнен аз.
Осы шешімді заңсыз деп тани отырып, апелляциялық сатыдағы сот 1999 жылғы 23 қазаннан бастап жеті жылдан астам мерзім ішінде талапкердің жылжымайтын мүлікті өз меншігі ретінде адал, ашық және үздіксіз иеленуі және оған меншік құқығын иемденуі іс бойынша нақты белгіленген фактіні көрсетті. Заңның мәні бойынша иеленудегі үзіліс иесінің өзі оның осы жылжымайтын мүлікке меншік құқығын иеленуден бас тартқанын не мойындамағанын, уәкілетті тұлғаның (меншік иесін қоса алғанда) иесіне мүлікті қайтару туралы талап қоюын куәландыратын іс-әрекеттер жасауымен көрінуі мүмкін. Алайда, мұндай негіздер белгіленбеген, даулы үйде тұрмағанына қарамастан, талапкер осы учаскедегі тұрғын үйге қызмет көрсету үшін жер учаскесін пайдаланып, оны ашық, адал және үздіксіз иеленуді жалғастыруда. Соттар сатып алу ескіру мерзімінің өтуі тиісті талаптар бойынша талап қою мерзімі өткеннен ерте басталмайтынын есте ұстаған жөн, өйткені ол аяқталғанға дейін мүлікті оның заңды иесі мәжбүрлеп талап ете алады.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
