Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 75-бабына түсініктеме. Ауруға байланысты жазадан босату

1. Қылмыстық құқық бұзушылық жасағаннан кейін психикасының бұзылуы салдарынан өз әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) нақты сипаты мен қоғамдық қауіптілігін ұғыну немесе оларға басшылық жасау мүмкіндігінен айырылған адам сот арқылы жазадан босатылады, ал жазасын өтеп жүрген адам сот арқылы оны одан әрі өтеуден босатылады. Мұндай адамдарға сот осы Кодексте көзделген медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын тағайындауы мүмкін.

2. Өмір бойына бас бостандығынан айыруды қоспағанда, жазаны өтеуге кедергі келтіретін өзге де ауыр науқасқа шалдыққан адам сот арқылы жазасын өтеуден босатылады немесе аурудың сипатын, жасалған қылмыстық құқық бұзушылықтың ауырлығын, сотталған адамның жеке басын және басқа да мән-жайларды ескере отырып, жаза неғұрлым жеңіл жаза түрімен ауыстырылуы мүмкін.

3. Осы баптың бірінші және екінші бөліктерінде көрсетілген адамдар сауыққан жағдайда, егер қылмыстық жауаптылыққа тартудың немесе айыптау үкімінің ескіру мерзімдері өтіп кетпесе, қылмыстық жауаптылыққа және жазаға тартылуға жатады.

Ізгілік пен әділдік қағидаттарына, сондай-ақ ҚР ҚК-де көзделген жазаның мақсаттарына сәйкес, ҚР ҚК қылмыстық құқық бұзушылық жасағаннан кейін мынадай адамдарды жазадан немесе оны одан әрі өтеуден босатуға жол береді: а) қылмыстық құқық бұзушылық жасағаннан кейін психикасының бұзылуы салдарынан өз әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) нақты сипаты мен қоғамдық қауіптілігін ұғыну немесе оларға басшылық жасау мүмкіндігінен айырылған адамдарды (ҚК-нің 75-бабының 1-бөлігі); б) өмір бойына бас бостандығынан айыруды қоспағанда, жазаны өтеуге кедергі келтіретін өзге де ауыр науқасқа шалдыққан адамдарды (ҚК-нің 75-бабының 2-бөлігі).

Аталған аурулардың сипаты әртүрлі болуына байланысты ҚК-нің 75-бабында қылмыстық құқық бұзушылық жасағаннан кейін осындай ауруларға шалдыққан адамдарды жазадан босатудың әртүрлі шарттары көзделген. Алайда ҚК-нің 75-бабы тәртібімен ауруға байланысты жазадан босатудың негізі психикалық бұзылу басталған кезде де, өзге де ауыр ауруға шалдыққан кезде де бірдей — ҚК-нің 39-бабының 2-бөлігінде көзделген жазаның мақсаттарына қол жеткізу мүмкіндігінің болмауы.

Қылмыстық құқық бұзушылық жасағаннан кейін адамда психикалық бұзылу пайда болған жағдайда, жазаның мақсаттарына қол жеткізу мүмкін еместігі туындаған психикалық бұзылудың адамды өз әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) нақты сипаты мен қоғамдық қауіптілігін ұғыну немесе оларға басшылық жасау мүмкіндігінен айыруымен түсіндіріледі. Осыған байланысты мұндай адамға түзету және алдын алу ықпалын жасаудың пайдасы болмайды.

Психикалық бұзылуға шалдыққан адам жаза мазмұнын құрайтын өзіне көрсетілетін түзету ықпалын қабылдауға қабілетсіз, сондықтан сот оны жазадан босатады. Оның үстіне, психикалық бұзылудың басталуына байланысты жазадан босату кезінде жасалған қылмыстық құқық бұзушылықтың санаты мен ауырлығы, тағайындалған жазаның түрі мен мөлшері, жазаның нақты өтелген мерзімінің мөлшері, сотталған адамның қылмыстан кейінгі мінез-құлқының сипаты немесе қандай да бір өзге мән-жайлар маңызды емес. Осы мән-жайларға қарамастан, қылмыстық құқық бұзушылық жасағаннан кейін психикалық бұзылуға шалдыққан адам кез келген уақытта сот арқылы жазадан босатылады.

ҚР Жоғарғы Соты да осындай ұстанымды қолдайды. Мәселен, оның 2002 жылғы 11 сәуірдегі «Ауруға байланысты жазаны одан әрі өтеуден босату, жазаның өтелмеген бөлігін неғұрлым жеңіл жаза түрімен ауыстыру туралы» нормативтік қаулысының 2-тармағында былай деп атап көрсетілген: «Психикалық бұзылудың басталуына байланысты адам жасалған қылмыстық құқық бұзушылықтың ауырлығына, тағайындалған жазаның мерзіміне, жазаның өтелмеген бөлігінің мөлшеріне, сотталған адамның түзелу дәрежесіне және басқа да мән-жайларға қарамастан, жазасын өтеуден босатылуға жатады. Мұндай адамды жазадан босату міндетті болып табылады және сот аталған мәселелерді талқылауға кіріспеуге тиіс.

Психикалық бұзылуына байланысты жазасын өтеуден босатылған адамға ҚК-нің 91-бабы бірінші бөлігінің 2) тармағы негізінде ҚК-нің 93-бабында көзделген медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары бір мезгілде тағайындалуы мүмкін.

Бұл ретте медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары ауырған психикалық бұзылулар осы адамдардың өзге де елеулі зиян келтіру мүмкіндігімен не өзінің немесе басқа адамдардың өмірі мен денсаулығына қауіп төндіруімен байланысты болған жағдайларда ғана тағайындалады».

ҚР Жоғарғы Сотының «Сот үкімі туралы» нормативтік қаулысының 8-тармағында да ҚПК-нің 393-бабының алтыншы бөлігіне сәйкес, егер сот отырысында заңда көзделген мән-жайлар анықталса, атап айтқанда: «...Қылмыстық құқық бұзушылық жасағаннан кейін, бірақ айыптау актісімен сотқа келіп түскен іс бойынша үкім шығарылғанға дейін адамның өз әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) нақты сипаты мен қоғамдық қауіптілігін ұғыну немесе оларға басшылық жасау мүмкіндігінен айыратын психикалық бұзылуының басталуы ҚК-нің 75-бабының бірінші бөлігіне сәйкес қылмыстық құқық бұзушылық жасауға кінәлі адамның жазаны өтей алмауына негіз болатын мән-жай болып табылады. Мұндай жағдайларда сот жаза тағайындай отырып және оны өтеуден босата отырып, айыптау үкімін шығарады. Сонымен бірге сот ҚК-нің 93-бабында көзделген медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдану қажеттілігі туралы мәселені шешеді.

Қылмыстық заңмен тыйым салынған іс-әрекетті есі дұрыс емес күйде жасаған немесе үкім шығарылғаннан кейін жазаны орындауды мүмкін етпейтін психикалық бұзылуға шалдыққан адамға қатысты сот ҚПК-нің 521-бабының бірінші бөлігі негізінде қаулы шығарады».

Мәжбүрлеу шараларының түрін сот психиатр-дәрігерлердің қорытындысы негізінде психикалық бұзылудың сипаты мен тереңдігін, жазасын өтеу кезеңінде психикалық бұзылуға шалдыққан адамның қоғамдық қауіптілік дәрежесін, оның жаңа елеулі зиян келтіру мүмкіндігін және емделу қажеттілігін ескере отырып таңдайды.

Қылмыстық құқық бұзушылық жасағаннан кейін жазаны өтеуге кедергі келтіретін өзге де ауыр ауруға шалдыққан жағдайда, мұндай адамды жазадан босатудың негізі де жазаның мақсаттарына қол жеткізу мүмкіндігінің болмауы болып табылады. Бұл жағдайда жазаның мақсаттарына қол жеткізу мүмкін еместігі туындаған ауыр аурудың (психикалық бұзылу сияқты) жазаны өтеуге кедергі келтіруімен түсіндіріледі. Алайда психикалық бұзылу пайда болған жағдайдан айырмашылығы, адам өзіне көрсетілетін түзету ықпалын субъективті түрде ұғынуға қабілетті болады. Дегенмен ауыр ауру, бір жағынан, сотталған адамның өзіне жазаны өтеуге, жазасын өтеу кезеңінде сотталған адам ретінде оған жүктелген барлық міндеттерді орындауға мүмкіндік бермейді, екінші жағынан, жазаны орындайтын органдарға қылмыстық құқық бұзушылық жасағаннан кейін ауыр ауруға шалдыққан нақты осы адамға қатысты тағайындалған жазаны орындауға мүмкіндік бермейді.

Сондай-ақ өзге де ауыр ауруға байланысты жазадан босату сотталған адамға қатысты ізгілік пен әділдік қағидаттарының көрінісі болып табылатынын атап өткен жөн. Өйткені сот оны жазадан босату арқылы емделу үшін қажетті шараларды қабылдауға мүмкіндік береді және оны жасаған қылмыстық құқық бұзушылығы үшін тағайындалған жазаны толық көлемде өтеуге мәжбүрлемейді.

ҚР Жоғарғы Сотының «Ауруға байланысты жазаны одан әрі өтеуден босату, жазаның өтелмеген бөлігін неғұрлым жеңіл жаза түрімен ауыстыру туралы» нормативтік қаулысының 3-тармағында былай деп көрсетілген: «Өзге де ауруға шалдыққан адам ҚК-нің 75-бабының екінші бөлігіне сәйкес, егер дәрігерлік комиссия анықтаған ауруы Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің 2014 жылғы 19 тамыздағы № 530 бұйрығымен бекітілген, жазаны өтеуден босатуға негіз болатын аурулар тізбесіне енгізілген жағдайда ғана сот арқылы жазасын өтеуден босатылады». Менің ойымша, бұл тізбе заңда немесе ең болмағанда Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен бекітілуге тиіс.

Сотталған адамда ауыр аурудың болуы және осыған байланысты жазаны одан әрі өтеу мүмкін еместігі науқасты мұқият медициналық тексеруден өткізгеннен кейін, жүргізілген емнің нәтижесіз болғанын растайтын арнайы дәрігерлік комиссияның қорытындысымен анықталады.

Өзге де ауыр ауруға шалдыққан, жазаны өтеуге кедергі келтіретін адамды, өмір бойына бас бостандығынан айыруды қоспағанда, сот жазасын өтеуден босатуы немесе жаза неғұрлым жеңіл жаза түрімен ауыстырылуы мүмкін, — деп жоғарыда аталған ҚР Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысының 5-тармағында көрсетілген. Жоғарғы Соттың мұндай ұстанымы «жазасын өтеуден босатылуы мүмкін» деген тұжырым бөлігінде ҚК-нің 75-бабының 2-бөлігіне қайшы келеді. Атап айтқанда, түсіндіріліп отырған баптың 2-бөлігінде өмір бойына бас бостандығынан айыруды қоспағанда, жазаны өтеуге кедергі келтіретін өзге де ауыр ауруға шалдыққан адам сот арқылы жазасын өтеуден босатылатыны айтылған. ҚР Жоғарғы Сотының «...немесе жаза неғұрлым жеңіл жаза түрімен ауыстырылуы мүмкін» деген нұсқауына келетін болсақ, бұл түсіндіріліп отырған баптың 2-бөлігіне сәйкес келеді. Менің ойымша, Жоғарғы Сот «босатылуы мүмкін» деген нұсқауды қылмыстық заңнамаға сәйкес келтіруі қажет.

ҚПК-нің 475-бабы 1-бөлігінің 1) тармағында да сотталған адамның жазаны өтеуге кедергі келтіретін ауыр ауруы болған жағдайда, қоғамдық жұмыстарға тарту, түзеу жұмыстары, бас бостандығын шектеу немесе бас бостандығынан айыру түріндегі жазаға соттау туралы үкімді орындау оның сауыққанға дейін кейінге қалдырылуы мүмкін екені айтылған.

ҚК-нің 75-бабының 2-бөлігінде «босатылады» делінсе, ҚПК-нің 475-бабының 1-бөлігінің 1) тармағында «мүмкін» деп көрсетілген. Бұл мәселенің шешімі ҚК-нің 75-бабының 2-бөлігінің пайдасына шешілуге тиіс деп санаймын.

Неғұрлым жеңіл жаза түрімен ауыстыру, егер аурудың сипаты сотталған адамның неғұрлым жеңіл жаза түрін өтеуіне кедергі келтірмесе ғана мүмкін болады (ҚК-нің 40-бабында көрсетілген жаза түрлеріне сәйкес).

Бұл ретте жасалған қылмыстың ауырлығын, өтелген жаза мерзімін, сотталған адамның денсаулық жағдайын, оның жеке басын сипаттайтын деректерді, түзелу дәрежесін және аурудың тағайындалған жазаны өтеуге қаншалықты кедергі келтіретінін ескеру қажет. Жазаның өтелмеген мерзімін шартты түрде соттаумен немесе оны қысқартумен ауыстыруға жол берілмейді.

Ауруға байланысты жазадан босату қылмыс жасағаннан кейін босатуға негіз болған мән-жайлар туындаған адамдарға ғана қолданылатынына назар аудару қажет. Егер, мысалы, психикалық бұзылу қылмыстық құқық бұзушылық жасалған сәтте болған болса, онда жазадан босату мәселесін емес, қоғамдық қауіпті іс-әрекет жасаған адамның есі дұрыс еместігіне байланысты қылмыстық құқық бұзушылық құрамының жоқтығы мәселесін шешу қажет.

Еске сала кетейік, ҚК-нің 16-бабының 1-бөлігіне сәйкес, қоғамдық қауіпті іс-әрекетті жасау кезінде есі дұрыс емес күйде болған, яғни созылмалы психикалық ауру, психиканың уақытша бұзылуы, кемақылдық немесе психиканың өзге де аурушаң күйі салдарынан өз әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) нақты сипаты мен қоғамдық қауіптілігін ұғына алмаған немесе оларға басшылық жасай алмаған адам қылмыстық жауаптылыққа жатпайды. Сондықтан жоғарыда аталған мән-жай анықталған кезде сот адамды жазадан немесе оны одан әрі өтеуден босатады және ҚК-нің 91-бабы 1-бөлігінің 2) тармағы негізінде ҚК-нің 93-бабында көзделген медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын бір мезгілде тағайындай алады.

Жазасын өтеу кезінде өзге де ауыр ауруға шалдыққан адамдарға қатысты бастапқы жазадан босату ғана емес, оны неғұрлым жеңіл жаза түрімен ауыстыру мүмкіндігі де көзделген.

ҚР ҚАК-нің 162-бабының 5 және 6-бөліктеріне және ҚР ҚПК-нің 478-бабының 3-бөлігіне сәйкес, адамды ауруға байланысты жазаны одан әрі өтеуден босату мәселесін сот сотталған адамның өтінішхаты бойынша не жазаны орындайтын мекеменің немесе органның ұсынуы бойынша қарайды.

ҚАК-нің 162-бабының 5-бөлігінде психикалық бұзылу салдарынан жазаны өтеуден босату туралы ұсынысты жазаны орындайтын мекеменің немесе органның бастығы сотқа енгізетіні айтылған. Ұсыныспен бірге медициналық комиссияның қорытындысы және сотталған адамның жеке ісі жолданады.

ҚАК-нің 162-бабының 6-бөлігінде ауыр ауру салдарынан жазаны өтеуден босату, жазаның өтелмеген бөлігін неғұрлым жеңіл жаза түрімен ауыстыру туралы ұсынысты жазаны орындайтын мекеменің немесе органның бастығы сотқа енгізетіні айтылған. Ұсыныспен бірге сотқа медициналық комиссияның қорытындысы және сотталған адамның жеке ісі жолданады. Ұсыныста сотталған адамның жазасын өтеу кезіндегі мінез-құлқын сипаттайтын деректер қамтылуға тиіс.

ҚПК-нің 478-бабының 3-бөлігіне сәйкес, ҚПК-нің 476-бабының 4), 7), 9), 11), 13), 15) және 17) тармақтарында көрсетілген мәселелерді сот сотталған адамның өтінішхаты бойынша не жазаны орындайтын мекеменің немесе органның ұсынуы бойынша қарайды.

Жазаны орындайтын мекеме немесе орган әкімшілігінің ұсынуында сотталған адам, оның шалдыққан ауруының сипаты туралы деректер, ал өзге де ауыр ауруға шалдыққан адамға қатысты оның жасаған қылмыстық құқық бұзушылығының ауырлығы, жеке басы және жазасын өтеу кезеңіндегі мінез-құлқы туралы мәліметтер қамтылуға тиіс.

Әкімшіліктің ұсынуына (сотталған адамның өтінішхатына) адамды жазаны одан әрі өтеуден босату туралы сот шешім қабылдауы үшін негіз болатын тиісті құжаттар қоса берілуге тиіс: дәрігерлік қорытынды, үкім көшірмесінен үзінді, Аурулар тізбесінен үзінді, сондай-ақ нақты өтелген жаза мерзімін, сотталған адамның жазасын өтеу кезіндегі мінез-құлқын және оны сипаттайтын басқа да деректерді растайтын құжаттар.

Әкімшіліктің ұсынуымен (сотталған адамның өтінішхатымен) бірге сотқа сотталған адамның жеке ісі жолданады, оның материалдары сот отырысында зерттелуге жатады.

Сотталған адамда ауруға байланысты жазаны өтеуден босатуға ұсынуға негіз болатын аурулар тізбесінде көрсетілген аурудың бар-жоғын тексеру үшін жазаны орындайтын мекеменің немесе органның бастығы емдеу-профилактикалық мекеменің дәрігерлік-консультациялық комиссиясының шешімі бойынша сотталған адамды Арнайы медициналық комиссияның куәландыруына жібереді.

Сотталған адамды куәландыру және қорытынды беру Арнайы медициналық комиссия тарапынан ҚАК-нің 162-бабына және ҚР Ішкі істер министрінің 2014 жылғы 19 тамыздағы № 530 бұйрығымен бекітілген, ауруға байланысты жазаны өтеуден босатуға ұсынылатын сотталған адамдарды медициналық куәландыру қағидаларына сәйкес жүзеге асырылады.

ҚАК-нің 162-бабының 7-бөлігіне сәйкес, қоғамдық жұмыстарға тарту, түзеу жұмыстары немесе бас бостандығын шектеу түріндегі жазаны өтеп жүрген адамның бірінші немесе екінші топтағы мүгедек деп танылуы адамды жазаны одан әрі өтеуден мерзімінен бұрын босату немесе оны неғұрлым жеңіл жаза түрімен ауыстыру туралы сотқа ұсыныс енгізуге негіз болып табылады.

Соттың адамды ауруға байланысты жазаны одан әрі өтеуден босатудан бас тартуы бұл мәселені әкімшіліктің қайталама ұсынуы немесе сотталған адамның өтінішхаты бойынша қарауға кедергі болмайды.

Ауруға байланысты жазаны өтеуден босатудан сот бас тартқан сотталған адамдардың денсаулық жағдайы нашарлаған және бұл жағдай жазаны өтеуге кедергі келтірген кезде, тиісті медициналық қорытынды негізінде материалдар соттың бас тарту туралы қаулы шығарған уақытына қарамастан, қайтадан сотқа жолданады.

Сот жазаны одан әрі өтеуден босатуға жатпайтын адамды жазадан босату жағдайларын болдырмау мақсатында дәрігерлік қорытындының негізділігін, стационарлық емдеу нәтижелерін әрдайым мұқият тексеруге міндетті.

Дәрігерлік қорытындыда сот үкімі бойынша қылмыстық жазасын өтеу кезінде адамның психикалық жай-күйі, сондай-ақ психикалық бұзылудың сипаты мен тереңдігі, анықталған ауруды ескере отырып, адамның өзі үшін және басқа адамдар үшін қауіпті болып табылатыны, өзге де елеулі зиян келтіруге қабілеттілігі, медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шарасын қолдануды қажет ететіні және нақты қандай шара қажет екені; аурудың сипаты мен ауырлығын ескере отырып, ҚПК-нің 478-бабының 6-бөлігінде көзделген өз құқықтарын жүзеге асыра алатыны көрсетілуге тиіс.

Өзге де ауыр ауруға шалдыққан адамға қатысты дәрігерлік қорытындыда аурудың сипаты, жүргізілген емдеу, стационарлық емдеудің оң нәтиже бермегені, аурудың қайтымсыз салдары бар екені, үдеп бара жатқаны және осының салдарынан жазаны одан әрі өтеуге кедергі келтіретіні туралы деректер көрсетілуге тиіс.

Дәрігерлік қорытындының негізділігіне күмән туындаған жағдайда сот қажетті сараптама тағайындауға құқылы.

Психикалық бұзылуға немесе өзге де ауыр ауруға байланысты жазаны одан әрі өтеуден босатылған адамның мінез-құлқын бақылауды жазаны орындайтын мекемелер немесе органдар жүзеге асырады.

ҚК-нің 75-бабының 3-бөлігіне және 97-бабына сәйкес, психикалық бұзылуға немесе өзге де ауыр ауруға шалдыққан адам сауыққан жағдайда, жазаны өтеуге кедергі келтіретін мән-жайлар жойылғаннан кейін, егер ҚК-нің 71, 77, 88-баптарында көзделген айыптау үкімін орындаудың ескіру мерзімдері өтіп кетпесе не оны қылмыстық жауаптылық пен жазадан босатуға негіздер болмаса, оған қатысты жазаны орындау қайта басталуға тиіс.

Адамның сауыққан фактісі дәрігерлердің тиісті комиссиясының қорытындысымен белгіленеді, ол сот тарапынан мұқият тексерілуге тиіс.

Адамға медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары қолданылған кезең психиатриялық стационарда болған бір күні бас бостандығынан айырудың бір күніне есептелетін тәртіппен жаза мерзіміне есептеледі.

Жазаны орындауды қайта бастау жазаны орындайтын мекеменің немесе органның ұсынуы бойынша сот қаулысының негізінде жүзеге асырылады.

ҚК-нің 75-бабының 2-бөлігіне сәйкес, өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын өтеп жүрген, өзге де ауыр ауруға шалдыққан адам жазаны өтеуден босатылуға жатпайды. Ауру жазаны өтеуге кедергі келтірсе де, бұл жаза неғұрлым жеңіл жаза түрімен ауыстырылуы мүмкін емес. Менің ойымша, ізгілік пен адамгершілік тұрғысынан алғанда, заң шығарушыға осы бөлікте ойланатын мәселелер бар.

Егер ауруға байланысты жазаны одан әрі өтеуден босатылған адам қылмыстық құқық бұзушылық жасаса, оның сауыққанын анықтау мақсатында міндетті түрде дәрігерлер комиссиясының куәландыруынан өтуі қажет.

Егер ауруға байланысты жазаны одан әрі өтеуден босатылған адам сауыққанға дейін жаңа қылмыстық құқық бұзушылық жасаса, ол тек жаңа қылмыстық құқық бұзушылығы үшін ғана жауаптылыққа тартылады, ал алдыңғы үкім бойынша жазаның өтелмеген бөлігі соңғы үкім бойынша тағайындалған жазаға қосылмайды. Бұл жағдайда ҚК-нің 60-бабының қағидалары қолданылмайды.

Егер адам жаңа қылмыстық құқық бұзушылықты сауыққаннан кейін және жазаны өтеуге кедергі келтіретін мән-жайлар жойылғаннан кейін жасаса, онда ҚК-нің 60-бабының 1-бөлігіне сәйкес, егер алдыңғы үкім бойынша жазаны орындауды қайта бастау туралы сот қаулысы болса, алдыңғы үкім бойынша жазаның өтелмеген бөлігі жаңа қылмыстық құқық бұзушылық үшін тағайындалған жазаға толық немесе ішінара қосылады.

ҚР Жоғарғы Сотының «Ауруға байланысты жазаны одан әрі өтеуден босату, жазаның өтелмеген бөлігін неғұрлым жеңіл жаза түрімен ауыстыру туралы» нормативтік қаулысының 19-тармағына сәйкес, адамды ауруға байланысты жазаны одан әрі өтеуден босату, жазаның өтелмеген бөлігін неғұрлым жеңіл жаза түрімен ауыстыру мәселесі бойынша сот қаулысы апелляциялық тәртіппен қайта қаралуы мүмкін.

Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексіне Исидор Шамилович Борчашвилидің 2021 жылғы түсіндірмесі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі және ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, ҚР Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің еңбек сіңірген қызметкері.

Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер даулар Қорғау Арбитраждық Қазақстан заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар