-белгілеу-арқылы-босату.png)
Жазаны орындаудан кепілдік (поручительство) белгілеу арқылы босату
🔷 1. Институттың жалпы сипаттамасы
ҚР ҚК-нің 69-бабы жазаны орындаудан босатудың ерекше түрін көздейді, оған сәйкес:
· кінәлі деп танылған адам аса қауіпті емес қылмыстық құқық бұзушылық жасаған жағдайда,· тағайындалған жазаны өтемейді,· егер ол үшін кепілдік түріндегі залог енгізілсе.
📌 Бұл тетік жазаның қаржылық қамтамасыз етілген баламасы болып табылады және келесі мақсаттарға бағытталған:
· құқыққа сай мінез-құлықты ынталандыру,· бас бостандығынан айыру орындарының жүктемесін азайту,· жазаны қолданбай-ақ адамды оңалту.
🔷 2. Бапты қолдану шарттары
Кепілдік белгілеу арқылы жазадан босату барлық төмендегі шарттар болғанда мүмкін:
✅ 1. Адам алғаш рет:
· қылмыстық теріс қылық,· немесе онша ауыр емес / орташа ауырлықтағы қылмыс жасаған;
✅ 2. Әрекет:
· өлімге әкеп соқпаған,· ауыр дене жарақатын келтірмеген;
✅ 3. Санкцияда негізгі жаза түрлерінің бірі ретінде айыппұл көзделген(тіпті ол сотпен нақты тағайындалмаса да).
📌 Осылайша, санкцияда айыппұлдың болуы — міндетті шарт.
🔷 3. Кепілдік мазмұны (2-бөлік)
Кепілдік = аталған құқық бұзушылық үшін көзделген ең жоғары айыппұл мөлшерінде енгізілетін залог.
📌 Мысалдар:
· ҚР ҚК 188-бабы 1-бөлігі (ұрлық): ең жоғары айыппұл — 2000 АЕК → залог = 2000 × АЕК;· ҚР ҚК 131-бабы (қорлау): 300 АЕК → залог = 300 × АЕК.
🔹 Залогты кепіл беруші енгізеді (жеке немесе заңды тұлға болуы мүмкін) және ол әділет органының арнайы депозиттік шотына салынады.
🔷 4. Кепілдік мерзімі (3-бөлік)
| Құқық бұзушылық санаты | Кепілдік мерзімі |
|---|---|
| Қылмыстық теріс қылық | 6 ай – 1 жыл |
| Онша ауыр емес қылмыс | 1 – 2 жыл |
| Орташа ауырлықтағы қылмыс | 2 – 5 жыл |
📌 Мерзімді сот төмендегілерді ескере отырып белгілейді:
· құқық бұзушылықтың сипаты;· кінәнің дәрежесі;· кінәлінің жеке басы;· жеңілдететін және ауырлататын мән-жайлар.
🔷 5. Адал мінез-құлықтың салдары (4-бөлік)
Егер кепілдік мерзімі ішінде жаңа қылмыстық құқық бұзушылық жасалмаса — залог кепіл берушіге қайтарылады.
📌 Бұл — құқыққа сай мінез-құлыққа қаржылық ынталандыру және түзелудің құқықтық «кепілдігі».
🔷 6. Шарттарды бұзу — салдары (5-бөлік)
Егер кепілдік мерзімі ішінде адам жаңа қылмыстық құқық бұзушылық жасаса:
· сот жазадан босатуды жояды;· ҚР ҚК 60-бабына сәйкес үкімдердің жиынтығы бойынша нақты жаза тағайындайды;· залог мемлекет кірісіне өтеді.
📌 Осылайша, кепілдік институты күшін жояды және заңды тұрғыдан «жойылған» болып есептеледі.
🔷 7. Шектеулер (6-бөлік)
🔹 Бұл бап төмендегі қылмыстарды жасаған адамдарға қолданылмайды:
| № | Санат |
|---|---|
| 1 | Сыбайлас жемқорлық қылмыстар |
| 2 | Террористік қылмыстар |
| 3 | Экстремистік қылмыстар |
| 4 | Қылмыстық топ құрамында жасалған қылмыстар |
| 5 | Кәмелетке толмағандардың жыныстық қол сұғылмаушылығына қарсы қылмыстар |
📌 Бұл аталған әрекеттердің қоғамдық қауіптілігінің жоғары болуымен түсіндіріледі.
🔷 8. Сот тәжірибесі
✅ Мысал 1 (қолданылған):Адам алғаш рет ҚР ҚК 189-бабы 1-бөлігі бойынша (иемдену, залал — 100 АЕК) қылмыс жасады. Сот 1 жылға кепілдік белгіледі, залог — 1000 АЕК. Бір жыл ішінде бұзушылық болмады — залог қайтарылды.
❌ Мысал 2 (бас тарту):ҚР ҚК 122-бабы (кәмелетке толмағанмен жыныстық қатынас) бойынша айыпталушы кепілдік қолдануды сұрады. Сот бас тартты, себебі бұл — кәмелетке толмағандардың жыныстық қол сұғылмаушылығына қарсы қылмыс, ал ол ҚР ҚК 69-бабын қолдануға жатпайды.
🔷 9. Басқа нормалармен өзара байланысы
| Норма | Мазмұны |
|---|---|
| ҚР ҚК 44-бабы | Негізгі және қосымша жаза түрлері |
| ҚР ҚК 60-бабы | Үкімдердің жиынтығы |
| ҚР ҚК 46, 49-баптары | Айыппұл жаза ретінде, оның шектері |
| ҚР ҚК 63–68-баптары | Босатудың және жеңілдетудің баламалы нысандары |
| ҚР ҚПК 75-бабы | Сот шешімін орындау |
| Азаматтық кодекс | Залог туралы жалпы ережелер |
🔷 10. Халықаралық стандарттар
🔹 Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пакт, 10-бап → мемлекет жазаның ізгі және экономикалық тұрғыдан ұтымды нысандарына ұмтылуы тиіс.
🔹 БҰҰ-ның Пекин ережелері (кәмелетке толмағандар үшін) → бас бостандығынан айыруға балама шараларды, соның ішінде кепілдіктерді, өтемақыны, айыппұлдарды қолдану көтермеленеді.
🔹 Еуропа Кеңесінің ұсынымдары (R(2000)22) → кепілдік және гарантия жүйелері шамадан тыс жазалаудың алдын алу және сот төрелігіне сенімді арттыру үшін пайдаланылуы мүмкін.
🔷 11. Қорытынды
ҚР ҚК-нің 69-бабы — бұл:
· жазаның баламалы тетігі,· сотталған адамның адал мінез-құлқын ынталандыру құралы,· жауапкершілікті қаржылық қамтамасыз ету тәсілі.
📌 Бұл — бір мезгілде бақылау мен сенім институты: жаза мінез-құлықтық адалдық міндеттемесімен алмастырылады және ол ақшалай кепілмен бекітіледі.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
