Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінің 104-бабына түсініктеме. Шағымдарды қараудың жалпы тәртібі
- 1. Шағымды қарауды әрекеттеріне шағым жасалып отырған анықтаушыға, тергеушіге, прокурорға немесе судьяға, сондай-ақ шағым жасалып отырған шешімді бекіткен лауазымды адамға тапсыруға тыйым салынады.
- 2. Шағымды қарау кезінде тергеу бөлімінің бастығы, анықтау органының бастығы, прокурор немесе судья онда баяндалған барлық уәждерді тексеруге, қажет болған жағдайда қосымша материалдарды талап етіп алдыруға, шағым жасалып отырған әрекеттер мен шешімдерге қатысты тиісті лауазымды адамдардан, жеке немесе заңды тұлғалардан жазбаша түсініктемелер алуға міндетті.
- 3. Шағымды қарайтын тергеу бөлімінің бастығы, анықтау органының бастығы, прокурор немесе судья өз өкілеттіктері шегінде қылмыстық процеске қатысушылардың, сондай-ақ өзге де жеке немесе заңды тұлғалардың бұзылған құқықтары мен заңды мүдделерін қалпына келтіру үшін дереу шаралар қабылдауға міндетті.
- 4. Егер шағым жасалып отырған құқыққа қайшы әрекеттермен немесе шешімдермен жеке немесе заңды тұлғаға моральдық, дене немесе мүліктік зиян келтірілсе, оған зиянды өтету немесе жойғызу құқығы және осы Кодекстің 4-тарағында көзделген аталған құқықты жүзеге асыру тәртібі түсіндірілуге тиіс.
- Ескерту. 104-бапқа Қазақстан Республикасының 2019 жылғы 27 желтоқсандағы № 292-VI Заңымен өзгерістер енгізілді (қолданысқа енгізу тәртібін 2-баптан қараңыз).
- ҚПК 104-бабының 1-бөлігінің нормалары әрекеттеріне шағым жасалып отырған адамдарға, сотқа дейінгі тергеп-тексеру органдарының басшыларына, жоғары тұрған прокурорларға немесе соттарға арналған және шағымды қарау кезінде объективтіліктің, заңдылық пен негізділіктің қажетті деңгейін қамтамасыз етуге бағытталған.
Заң сотқа дейінгі тергеп-тексеру органының тиісті басшысын, прокурорды не судьяны шағымның уәждерін тексеру әдістері бойынша шектемейді (ҚПК 104-бабының 2-бөлігі). Прокурордың осы бөліктегі өкілеттіктері ҚПК нормаларымен және «Прокуратура туралы» Заңмен (6—7-баптар) реттеледі. Тергеу судьясына шағымдарды тексеру бөлігінде өзіндік өкілеттіктер жиынтығы берілген (ҚПК 55—56-баптары). Істі мәні бойынша шешу кезінде сот сатыларында, сондай-ақ апелляциялық және кассациялық тәртіппен шағымдарды тексеру әдістері бір-бірінен ерекшеленеді.
Шағымды қарау нәтижелері бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеру органының басшысы ҚПК-де белгіленген тәртіппен, сондай-ақ прокурор сотқа дейінгі тергеп-тексеру органының заңсыз процестік шешімінің күшін жоюға немесе шағым жасалып отырған әрекетті тоқтатуға және жеке тұлғалар мен заңды тұлғалардың заңды құқықтары мен мүдделерін қалпына келтіру, оның ішінде оларға келтірілген зиянды өтеу жөнінде тиісті шаралар қабылдауға құқылы (ҚПК 37—42, 59, 62-баптарына, 193-баптың 1-бөлігінің 10, 11, 12-тармақтарына түсініктемені қараңыз).
Сотқа дейінгі сатыларда шағымды негізді деп таныған тергеу судьясы қаулы шығарады, онда заңсыз деп танылған процестік шешімнің күшін жояды не прокурорға өз қаулысымен азаматтың немесе ұйымның құқықтары мен заңды мүдделерінің жол берілген бұзылуын жоюды міндеттейді (ҚПК 55-бабы 2-бөлігінің 1-тармағы, 3-бөлігі).
Сот сатыларында шағымды (апелляциялық немесе кассациялық тәртіппен) қарауды шешімдері мен әрекеттеріне шағым жасалып отырған судьяға тапсыруға, негізінен, жол берілмейді, өйткені сот отырысы барысында оның бейтараптылықты сақтауы туралы заң талаптары қолданылады (ҚПК 87-бабы).
Қылмыстық процесті жүргізетін органдардың шағым жасалып отырған әрекеттері мен шешімдері қылмыстық процеске қатысушыға қандай да бір зиян келтірумен ұштасуы мүмкін (ҚПК 104-бабының 4-бөлігі). Қылмыстық процесті жүргізетін органдардың заңсыз әрекеттері мен шешімдерінен келтірілген зиянды өтеу немесе жою тәртібі жоғарыда қарастырылған және ҚПК 37—42-баптарының нормаларымен реттеледі.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексіне 2020 жылғы түсініктеме, авторы — Марат Чекишевич Қоғамов, заң ғылымдарының докторы, Қазақстанның құрметті заңгері, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы заңгері Заң қызметі Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес беру Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Арбитраждық істер Қазақстанның заң компаниясы Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
