Қылмыстардың қауіпті қайталануын тану үшін адам бұрын ауыр қылмыс жасағаны үшiн бас бостандығынан айыруға сотталған болуы керек
Жамбыл облысы Байзақ аудандық сотының 2015 жылғы 11 наурыздағы үкімімен О. бұрын 2013 жылғы 25 ақпанда Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің (бұдан әрі – ҚК) 178-бабы 2-бөлігінің «а, в» тармақтарымен 4 жылға бас бостандығын шектеуге сотталған, осы соттың 2014 жылғы 23 желтоқсандағы қаулысымен 4 жылға бас бостандығын шектеу жазасы 4 жылға бас бостандығынан айыру жазасына ауыстырылған, - ҚК-нің 179-бабы 2-бөлігінің «а, в» тармақтарымен мүлкі тәркіленіп, 7 жылға бас бостандығынан айыруға, ҚК-нің 101-бабының 1-бөлігімен 1 жыл 6 айға бас бостандығынан айыруға, ҚК-нің 58-бабының 3-бөлігіне сәйкес қатаңдығы жеңілірек жазаны неғұрлым қатаң жазаға сіңіру жолымен мүлкі тәркіленіп, 7 жылға бас бостандығынан айыруға сотталған. ҚК-нің 60-бабына сәйкес 2013 жылғы 26 ақпандағы үкіммен тағайындалған жазаның өтелмеген бөлігін ішінара қосу арқылы түпкілікті О.-ның мүлкі тәркіленіп, 9 жылға бас бостандығынан айыруға, жазасын түзеу колониясының қатаң режимінде өтеуге сотталған. ҚК-нің 14-бабы 1-бөлігінің негізінде О.-ның әрекетінде қылмыстардың қайталануы танылған. Сот үкімімен О. адамдар тобының алдын ала сөз байласуымен, тұрғын үйге заңсыз кіріп, бөтен мүлiктi ұрлау мақсатында шабуыл жасауға ұшыраған адамның өмiрi мен денсаулығына қауiптi күш қолданамын деп қорқытумен ұштасқан қарақшылық, сондай-ақ абайсызда кісі өлтіргені үшін кінәлі деп танылған.
Қылмыстық іс апелляциялық тәртіппен қаралмаған. Сотталған О. өтінішхатында оның әрекетінде қылмыстардың қайталануы дұрыс танылмағанын көрсетіп, сот үкімін өзгертіп, аталған қателікті жойып, оған жазаны ҚК-нің 55-бабының 2-бөлігіне сәйкес тағайындауды және сәйкесінше түзеу мекемесінің түрін өзгертуді сұраған. Сотталған О.-ның кінәсі іс бойынша жинақталған және сот отырысында жан-жақты, толық, объективті бағаланып зерттелген, дәйектілігі жағынан ешбір күмән келтірмейтін дәлелдемелермен толық бекітілген. Сотталған О.-ның қылмыстық әрекеттерін сот дұрыс саралаған. Алайда сот жаза тағайындау барысында сотталғанның іс-әрекетінде қылмыстың қайталануы бар деген тұжырымға қате келген. Іс материалдарынан О.-ның Тараз қаласы № 2 сотының 2013 жылғы 25 ақпандағы үкіммен ҚК-нің 178-бабы 2-бөлігінің «а,в» тармақтарымен 4 жылға бас бостандығын шектеуге сотталғаны, кейін Байзақ аудандық сотының 2014 жылғы 23 желтоқсандағы қаулысымен О. бас бостандығын шектеуді өтеуден қаскөйлікпен жалтарғандықтан 4 жылға бас бостандығын шектеу жазасы 4 жылға бас бостандығынан айыру жазасына ауыстырылған. «Қылмыстық жаза тағайындаудың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2015 жылғы 25 маусымдағы № 4 нормативтік қаулысының 12-тармағына сәйкес сот үкiмi бойынша ҚК-нiң 45-бабының 2-бөлiгiнде көзделген негіздер бойынша тағайындалған жаза (бас бостандығын шектеу) бас бостандығынан айыру жазасына ауыстырылса, ондай адамдарды бас бостандығынан айыруға сотталған деп есептеуге болмайды. Ал ҚК-нің 14-бабының 1-бөлігіне сәйкес, қылмыстардың қауіпті қайталануын тану үшін адам бұрын ауыр қылмыс жасағаны үшiн бас бостандығынан айыруға сотталған болуы керек. Сол себепті сотталған О.-ның әрекетінде қылмыстардың қайталануы дұрыс танылмағандықтан, сондай-ақ қылмыстардың қайталануын сотталғанның қылмыстық жауаптылығы мен жазасын ауырлататын мән-жай ретінде тану үкімнен алып тастауға жатады.
Соттар қылмыстық жаза тағайындағанда жасалған қылмыстық құқық бұзушылықтың сипаты мен қоғамға қауіптілік дәрежесін, кінәлі адамның жеке басына қатысты мәліметтерді, оның жауаптылығы мен жазасын жеңілдететін және ауырлататын мән-жайларды, сондай-ақ тағайындалған жазаның сотталушының түзелуіне, отбасының және оның асырауындағы адамдардың тұрмыс жағдайына ықпалын ескерулері қажет. ҚК-нің 53-бабына сәйкес сот О.-ның қылмыстық жауаптылығы мен жазасын жеңiлдететiн мән-жай ретінде оның жасаған қылмысын мойындағанын таныған. ҚК-нің 55-бабы 2-бөлігінің 3) тармағына сәйкес жасалған қылмыс белгісі ретінде көзделмеген жеңiлдететiн мән-жай болған және ауырлататын мән-жайлар болмаған кезде, жаза мерзімін немесе мөлшерін осы ҚК-нің Ерекше бөлiгiнiң тиiстi бабында көзделген жазаның анағұрлым қатаң түрінің ең жоғары мерзiмiнiң немесе мөлшерiнiң аса ауыр қылмыс жасаған кезде – төрттен үшінен асыруға болмайтыны көрсетілген. ҚК-нің 179-бабының 2-бөлігімен он жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығынан айыру жазасы көзделген. Осыған байланысты, ҚК-нің 55-бабының 2-бөлігімен көзделген талаптарды ескере отырып, О.-ға бас бостандығынан айыру түріндегі тағайындалуы мүмкін жазаның ең жоғары мөлшері 6 жыл 8 ай болып саналады. О.-ға жазаны ҚК-нің 60-бабының негізінде 2013 жылғы 26 ақпандағы үкіммен тағайындалған жазаның өтелмеген бөлігін ішінара қосу жолымен тағайындау қажет. Жоғарыда көрсетілген нормативтік қаулының 20-тармағына сәйкес тәркілеуге жататын мүлік үкімнің қарар бөлігінде анық көрсетілуі тиіс және тәркілеу сотталғанның және (немесе) үшінші тұлғалардың меншігінде тұрған, заңсыз тәсілмен табылған не заңсыз тәсілмен табылған қаражатқа сатып алынған мүлікке ғана қолданылуы мүмкін екендігі көрсетілген. Аталған қылмыстық іс бойынша О.-ның жеке меншігінде заңсыз жолмен табылған қаражатқа сатып алынған мүлік бар екендігі туралы ешбір деректер жоқ, сондай-ақ, іске О.-ның меншігінде ешқандай мүліктің жоқ екені туралы құжаттар тіркелген. Сондықтан О.-ға тағайындалған мүлікті тәркілеу түріндегі қосымша жаза жойылуға жатады. Сонымен қатар, О. бұрын бас бостандығынан айырылмағанына байланысты ҚК-нің 46-бабы 5-бөлігінің 2) тармағына сәйкес оның жазаны өтеу мекемесі ретінде қылмыстық-атқару жүйесінің орташа қауіпсіз мекемесі болуы қажет.
Жоғарыда баяндалғанның негізінде Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы сотталған О.-ға қатысты бірінші сатыдағы сот үкімін өзгертіп, О.-ның іс-әрекетінде қылмыстардың қайталануы мен оның қылмыстық жауаптылығы мен жазасын ауырлататын мән-жай бар деген тұжырым алып тасталды. О.-ға ҚК-нің 179-бабы 2-бөлігінің «а,в» тармақтарымен тағайындалған бас бостандығынан айыру жазасының мерзімі: - ҚК-нің 55-бабы 2-бөлігі 3) тармағымен 6 жыл 8 айға; - ҚК-нің 58-бабы 3-бөлігінің негізінде онша қатаң емес жазаны неғұрлым қатаң жазаға сіңіру жолымен 6 жыл 8 айға; - ҚК-нің 60-бабын қолданып, түпкілікті 7 жыл 6 айға дейін төмендетіліп, жазаны өтеуді қылмыстық-атқару жүйесінің орташа қауіпсіз мекемесіне ауыстырылып, мүлкін тәркілеу қосымша жазасы жойылды. Үкімнің қалған бөлігі өзгеріссіз қалдырылып, сотталған О.-ның өтінішхаты қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
