126-бапқа түсініктеме. ҚР ҚК Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексін заңсыз бас бостандығынан айыру
1. Адамды ұрлаумен байланысты емес заңсыз бас бостандығынан айыру, -
үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не үш айдан алты айға дейінгі мерзімге қамауға алуға не үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
2. Дәл сол әрекет:
а) алдын ала сөз байласу бойынша адамдар тобы;
б) бірнеше рет;
в) өмірге немесе денсаулыққа қауіпті зорлық-зомбылықты қолдану арқылы;
г) қару немесе қару ретінде пайдаланылатын заттарды қолдану арқылы;
д) көрінеу кәмелетке толмаған адамға қатысты;
е) жүктіліктегі кінәлі үшін көрінеу әйелге қатысты;
ж) екі және одан да көп адамға қатысты;
з) өзімшіл ниетпен;
и) жәбірленушінің материалдық немесе өзге де тәуелділігін пайдалана отырып, -
мүлкі тәркіленіп немесе онсыз бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген әрекеттер, егер олар:
а) ұйымдасқан топ жасаған;
б) заңсыз бас бостандығынан айырылған (айырылған) адамды пайдалану мақсатында жасалған;
в) абайсызда жәбірленушінің өліміне немесе өзге де ауыр зардаптарға әкеп соқтырды, -
мүлкі тәркіленіп немесе онсыз он жылдан он бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Қылмыстың объектісі-адамның жеке бас бостандығы. Қосымша объект-адамның өмірі мен денсаулығы.
Қылмыстың объективті жағы адамның ерік-жігеріне қарсы оның ерік-жігері болған немесе өз еркімен келген жерде заңсыз ұсталуынан және одан кейінгі оқшаулануынан көрінеді.
Бас бостандығынан айырудың нысандары адамды өз қалауы бойынша (бөлмеде, кабинетте) ұстауы да, жәбірленушіні ол болғысы келмейтін және оған шығу тегін емес басқа жерге (жертөлеге, Сарайға және т.б.) орналастыру болып табылады.
Әрқашан жәбірленушіні тұтқындаумен және кейіннен оны оқшаулаумен байланысты адамды ұрлаудан айырмашылығы, заңсыз бас бостандығынан айыру кезінде жәбірленуші өз еркімен болған ортадан алып тастау болмайды, бірақ ол жабылады осы ортадан (үй-жайдан) еркін шығу тек қозғалыс еркіндігімен шектеледі.
Жәбірленушіні заңсыз бас бостандығынан айыру уақыты осы әрекеттің біліктілігіне әсер етпейді.
Заңсыз бас бостандығынан айыру іс-әрекетте де, әрекетсіздікте де білдірілуі мүмкін, зорлық-зомбылық (байлау, батареяға кісен салу және т.б.), қорқыту, алдау және зорлық-зомбылықсыз.
Егер іс-әрекеттің қылмыстылығын болдырмайтын жағдайларда бас бостандығынан айыру мүлдем болмаса, заңсыздық болмайды: қажетті қорғаныс, аса қажеттілік, қылмыс жасаған адамды ұстау кезінде зиян келтіру және т. б.
Қылмыстық бас бостандығынан айыру жәбірленушінің еркіне қайшы келеді. Жәбірленуші оның бостандығын шектеуге келіскен жағдайларда қылмыс құрамы алынып тасталады.
Қылмыс нақты бас бостандығынан айыру сәтінен бастап аяқталды деп танылады.
Қылмыстың субъективті жағы тікелей ниетпен сипатталады, кінәлі жәбірленушіні оның еркінен тыс заңсыз түрде бас бостандығынан айыратынын түсінеді және оны қалайды. Бұл қылмыстың себебі кек алу, өзімшілдік, бұзақылық ниет және басқалар болуы мүмкін.
Қылмыстың субъектісі-16 жасқа толған есі дұрыс адам. Лауазымды адамдар тарапынан жеке бас бостандығына құқықты бұзу қаралып отырған қылмыс белгілеріне жатпайды. Лауазымды адамдар қызметтік жағдайын пайдалану жолымен заңсыз бас бостандығынан айырғаны үшін қылмыстық кодекстің 346-бабы бойынша қылмыстық жауаптылықта болады (көрінеу заңсыз ұстау, қамауға алу немесе қамауда ұстау).
Қаралып отырған қылмыс құрамының білікті түрлері, егер заңсыз бас бостандығынан айыру жасалса, қолданылатын ҚК-нің 126-бабының 2-бөлігінде көзделген:
а) алдын ала сөз байласу бойынша адамдар тобы;
б) бірнеше рет;
в) өмірге немесе денсаулыққа қауіпті зорлық-зомбылықты қолдану арқылы;
г) қару немесе қару ретінде пайдаланылатын заттарды қолдану арқылы;
д) көрінеу кәмелетке толмаған адамға қатысты;
е) жүктіліктегі кінәлі үшін көрінеу әйелге қатысты;
ж) екі немесе одан да көп адамға қатысты;
з) өзімшіл ниетпен;
и) жәбірленушінің материалдық немесе өзге де тәуелділігін пайдалана отырып.
ҚК-нің 125-бабының 3-бөлігінде: а) ұйымдасқан топ жасаған; б) заңсыз бас бостандығынан айырылған (айырылған) адамды пайдалану мақсатында жасалған; в) абайсызда жәбірленушінің өліміне немесе өзге де ауыр зардаптарға әкеп соқтырған бас бостандығынан айырудың ерекше саралаушы құрамдары көзделген.
2 және 3-бөліктерде көзделген біліктілік белгілері жоғарыда қаралған ҚК-нің 125-бабының 2 және 3-бөліктерінің тиісті белгілерімен толық сәйкес келеді.
ҚР ҚК 126-бабының 1 және 2-бөлімдерінде көзделген қылмыстар ауырлығы орташа қылмыстарға жатады. ҚР ҚК 126-бабының 3-бөлімінде көзделген қылмыс ауыр қылмысқа жатады.
Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі
Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
