Жеке адамның ар намысы мен қадір қасиетін қорлау белгілері қылмыстық жауапкершілікке тарту үшін негіз бола алмайды
Ақмола облысы Ақкөл аудандық сотының 2020 жылғы 29 сәуірдегі үкімімен: бұрын сотталмаған Ф.Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің (бұдан әрі – ҚК) 131-бабының 2-бөлігі бойынша оның әрекеттерінде қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмағаны үшін ақталды. Сот үкімімен Ф.ҚК-нің 131-бабының 2-бөлігінде көзделген қылмыстық құқық бұзушылық үшін Ф. - ны қылмыстық жауапкершілікке тарту туралы жеке айыптаушы Д. - ның айыптауы бойынша кінәсіз деп танылды және ақталды. Ақмола облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының 2020 жылғы 16 маусымдағы қаулысымен үкім өзгеріссіз қалды. Наразылықта Бас Прокурор ҚК-нің 131-бабының 2-бөлігінде көзделген қылмыстық құқық бұзушылық құрамының Ф. - ның әрекеттерінде жоқ екендігі туралы сот сатыларының қорытындыларымен келіспейді. Зерттелген мәлімдемелердегі психологиялық-филологиялық сараптаманың қорытындысына сәйкес, "ақымақ", "ақымақ" лексемаларында жеке айыптаушы Д. - ның жеке басының ар-намысы мен қадір-қасиетін қорлау белгілері бар екенін көрсетеді. Сот сараптамалық қорытындыны дәлел ретінде негізсіз қабылдамады деп санайды, соттың қорытындылары іс материалдары мен заң талаптарына негізделмеген. Сондай-ақ, соттың осы қылмыстық істі қарауы кезінде қылмыстық іс жүргізу заңының елеулі бұзушылықтары көрсетіледі: соттың тараптарға құқықтары мен міндеттерін, сот жарыссөздерінің тәртібін түсіндірмеуі, сотталушының соңғы сөзін ұсынбауы туралы. Наразылықта Ф. - ға қатысты шығарылған сот актілерінің күшін жою және қылмыстық істі апелляциялық сатыдағы сотқа Жаңа сот қарауына жіберу туралы мәселе қойылады.
Жеке адамның ар намысы мен қадір қасиетін қорлау белгілері қылмыстық жауапкершілікке тарту үшін негіз бола алмайды
Жеке айыптаушы Д.Ф. - ны 2020 жылдың 11 ақпанында № 1 Ақкөл орта мектебінің ғимаратындағы ата-аналар жиналысында оны көпшілік алдында қорлады деп айыптап, оған "ақымақ", "ақымақ" деген сөздерді айтып, оның ар-намысы мен қадір-қасиетін әдепсіз түрде қорлады. Қылмыстық кодекстің 131-бабының 2-бөлігі бойынша қылмыстық жауапкершілік басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін әдепсіз түрде білдірілген және жария түрде жасалған қорлау кезінде туындайды. Сонымен қатар, "ақымақ", "ақымақ" сөздері шын мәнінде дөрекі және Ар-намыс пен қадір-қасиетті қорлау белгілері бар. Алайда, қылмыстық кодекстің 131 - бабының 2-бөлігінде көзделген қылмыстық құқық бұзушылықтың міндетті белгісі жоқ-әдепсіз түрде көрсетілген адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін қорлау, ол қоғамдық моральды өрескел қорлайтын және қоғамдық әдептілік нормаларын бұзатын ұятсыз лексика мен фразеологизмді қамтитын теріс мәлімдемелерді білдіреді. Мұндай жағдайларда сот инстанциялары ҚК-нің 131-бабының 2-бөлігінде көзделген қылмыстық теріс қылық құрамының Ф. - ның іс-әрекеттерінде жоқ екендігі туралы дұрыс қорытындыға келді. Сарапшының қорытындысына қатысты наразылық дәлелдеріне келетін болсақ, "қылмыстық істер бойынша сот сараптамасы туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2004 жылғы 26 қарашадағы № 16 нормативтік қаулысының 11-тармағында қамтылған түсіндірулерге сәйкес сарапшының қорытындысын зерттеу кезінде оның басқа дәлелдемелерден қандай да бір артықшылығы жоқ екенін және алдын ала белгіленгенін ескеру қажет күштер, іс бойынша басқа дәлелдемелермен бірге талдауға, салыстыруға және бағалауға жатады.
Сонымен, сарапшы басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін әдепсіз түрде білдіретін қорлауды анықтай отырып, оны нормативті емес инвективті лексика арқылы адамның теріс бағалауына жатқызады, ол сараптамалық қорытындыда қоғамдық мораль нормаларына қайшы келетін өрнектер ретінде лингвистикалық анықтама берілген. Ал қылмыстық заңның мәні бойынша ҚК-нің 131-бабының 2-бөлігі бойынша қылмыстық жауапкершілікке тарту үшін негіздеме жеке адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін қорлаудың жекелеген белгілерін ғана қамтитын кез келген өрнектің айтылуы бола алмайды. Қазақстан Республикасы Қылмыстық іс жүргізу кодексінің (бұдан әрі – ҚІЖК) 125-бабы 6-бөлігінің талаптарына сәйкес, егер іске қатысты жол берілетін және дәйекті дәлелдемелер еш күмәнсіз жиналса және дәлелдеуге жататын барлық және әрбір мән-жайлар туралы шындықты даусыз белгілейтін болса, дәлелдемелер жиынтығы қылмыстық істі шешу үшін жеткілікті деп танылады. Мұндай жағдайларда сот сарапшының бұл қорытындысына ҚІЖК-нің 125-бабының талаптарына сәйкес тиісті баға берді. Қылмыстық іс жүргізу заңының елеулі бұзылуына байланысты ақтау үкімінің күшін жою туралы наразылықтың дәлелдері ҚІЖК-нің 440-бабының талаптарына қайшы келеді, оған сәйкес ақтау үкімі қылмыстық іс жүргізу заңын елеулі бұзу себептері бойынша күшін жоюға болмайды, егер ақталғанның кінәсіздігі, ақтау негіздері және сотталушының пайдасына шығарылған өзге шешімнің мәні дауланбаса. Қазақстан Республикасы Конституциясының 77-бабы 3-бөлігінің 6), 8) тармақтарына сәйкес, айыпталушы өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес, адамның кінәсіне деген күмән айыпталушының пайдасына түсіндіріледі. Жоғарыда айтылғандардың негізінде Жоғарғы Соттың қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы Ф. қатысты жергілікті соттардың актілерін өзгеріссіз қалдырды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
