Азаматтар мен заңды тұлғаларға қатысты ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы талаптар бойынша  

Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының 1948 жылғы 10 желтоқсандағы № 217 А (III) резолюциясымен қабылданған Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының 19-бабына сәйкес әр адам наным-сенім бостандығына және өз көзқарасын еркін білдіруіне құқығы бар; бұл құқық өз наным-сенімін кедергісіз ұстану еркіндігін және мемлекеттік шекаралар тәртібіне тәуелді болып қалмай, ақпараттар мен идеяларды еркін іздеп, кез-келген құралдар арқылы тарату бостандығын да қамтиды.

Қазақстан Республикасының 2005 жылғы 28 қарашадағы Заңымен ратификацияланған және 2006 жылдың 24 сәуірінде заңды күшіне енген 1966 жылғы 16 желтоқсандағы Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің 14-бабының 1-тармағына сәйкес сот алдында жұрттың бәрi тең және әрбір адам азаматтық процесте оның құқықтары мен мiндеттерiн анықтау кезiнде заң негiзiнде құрылған құзыреттi, тәуелсіз және әдiл сот арқылы iсi әдiлеттi және ашық қаралуын талап етуге құқылы.

АПК-нің 2-бабының 3-бөлігіне сәйкес Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттар Азаматтық процестік Кодекстен басым болады және халықаралық шартты қолдану үшін заң шығару талап етілетіннен басқа жағдайларда олар тікелей қолданылады.

Қазақстан Республикасы Конституциясының 18-бабына сәйкес әркімнің ар-намысы мен абыройлы атының қорғалуына құқығы бар. Қазақстан Республикасы Конституциясының 20-бабына сәйкес әркімге сөз бен шығармашылық еркіндігіне кепілдік беріледі, сондай-ақ заң жүзінде тыйым салынбаған кез келген тәсілмен еркін ақпарат алуға және таратуға құқығы бар.

Қазақстан Республикасы Конституциясының 4-бабына сәйкес халықаралық құқықтың жалпы танылған принциптері мен нормалары және Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары оның құқықтық жүйесінің құрамдас бөлігі болып табылады.

АК-нің 143-бабына сәйкес егер азаматтың немесе заңды тұлғаның арнамысына, қадiр-қасиетiне немесе iскерлiк беделiне кiр келтiретiн мағлұматтар бұқаралық ақпарат құралдары арқылы таратылған болса, олар сол бұқаралық ақпарат құралдарында тегiн терiске шығарылуға тиiс.

Бұқаралық ақпарат құралдары азаматқа немесе заңды тұлғаға қатысты олардың құқықтарына немесе заңды мүдделерiне нұқсан келтiретiн мағлұматтар жарияласа, олар сол бұқаралық ақпарат құралдарында өз жауаптарын тегiн жариялауға құқылы.

Бұқаралық ақпарат құралдарында терiске шығаруды не жауапты жариялау туралы азаматтың немесе заңды тұлғаның талабы, егер бұқаралық ақпарат органы мұндай жарияланымнан бас тартса не бiр айдың iшiнде жарияланым жасамаса, сондай-ақ ол таратылған ретте, сотта қаралады.

Қазақстан Республикасының заңнамасы, оның ішінде АК-нің 143- бабының бөліктері мен Қазақстан Республикасының «Бұқаралық ақпарат құралдары туралы» Заңының 19-бабы бұқаралық ақпарат құралдарында терiске шығаруды не жауапты жариялау туралы азаматтың немесе заңды тұлғаның талабы, егер бұқаралық ақпарат органы мұндай жарияланымнан бас тартса не бiр айдың iшiнде жарияланым жасамаса, сондай-ақ ол таратылған ретте, сотта қаралады деп міндетті тәртіпте белгілейді.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 1992 жылғы 18 желтоқсандағы № 6 «Сот тәжірибесінде азаматтардың және заңды тұлғалардың ар-намысы мен абыройын және іскерлік беделділігін қорғау жөніндегі заңдылықты қолдану туралы» нормативтік қаулысының 7- тармағына сәйкес егер де кір келтіретін мәлімдеме баспада немесе басқада жаппай тәсілмен хабарланса (радио, теледидар т.б.), жауапкер ретінде автор және сол жаппай хабарлау мекемесі тартылады (редакция, баспа т.б.), себебі АК-нің 143-бабының 2-тармағына сәйкес талапкерге кір келтіретін мәлімдеме таратылғандығы анықталған жағдайда, ондай мәлімдемені теріске шығару міндетін сот сол мекемеге жүктеуге құқысы бар.

Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы талаптар бойынша тиісті жауапкерлер шындыққа сай келмейтін кір келтіретін мәлімдеме авторлары, сондай-ақ бұл мәліметтерді таратқан адамдар болып табылады. Егер дау мәліметтері мәлімдеме таратқан адамды көрсетумен бұқаралық ақпарат құралдарында таратылған болса, онда бұл адам тиісті жауапкер болып табылады. Автордың атын белгілемей-ақ кір келтіретін шынайылыққа сай келмейтін мәліметтерді жариялаған немесе таратқан кезде іс бойынша тиісті жауапкер тиісті бұқаралық ақпарат құралдарының редакциясы болып табылады, яғни осы бұқаралық ақпарат құралдарының өндірісін және шығарылуын жүзеге асыратын ұйым, жеке тұлға, жеке тұлғалар тобы болып табылады.

АПК-нің 50-бабының 1-бөлігіне сәйкес істі бірінші сатыдағы сотта мәні бойынша қарау басталғанға дейін жауапкерді ауыстыруға жол беріледі.

Сот талап қою бойынша жауап беруге тиісті емес тұлғаға талап қою беріліп отырғанын анықтап, істі тоқтатпай, талап қоюшының өтінішхаты бойынша тиісті емес жауапкерді тиісті жауапкермен ауыстыра алады.

АПК-нің 165-бабының 7) тармақшасына сәйкес істің мән-жайларын ескере отырып, істі сот талқылауына дайындау тәртібімен судья іске қатысатын адамдардың құрамы туралы, оның ішінде үшінші тұлғалардың іске кіруі туралы мәселені шешеді, сондай-ақ тиісті емес жауапкерді алмастыру туралы мәселені шешеді.

Талапкерлер (азаматтар мен заңды тұлғалар) ар-намысты, қадірқасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы талап қоя отырып, талап арыздарда нақты талаптарды, оның ішінде талапкерге кір келтіретін мәліметтерді шынайылыққа сай келмейді деп тану туралы міндетті арыз талабын көрсетуге міндетті.

АК-нің 141-бабының 3-тармағына сәйкес қорғау туралы талап қойған адам өзiнiң мүлiктiк емес өзiндiк құқығының бұзылуын нақты дәлелдеуге тиiс.

АК-нің 143-бабының 1-тармағына сәйкес азамат өзінің ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді сот тәртібімен теріске шығаруды талап етуге құқылы.

Талапкердің бұзушылық фактісін дәлелдеу, ал жауапкердің таратылған мәліметтер шынайылыққа сай келетіні туралы дәлелдеу міндеті Жоғарғы Соттың 1992 жылғы 18 желтоқсандағы № 6 «Сот тәжірибесінде азаматтардың және заңды тұлғалардың ар-намысы мен абыройын және іскерлік беделділігін қорғау жөніндегі заңдылықты қолдану туралы» нормативтік қаулысының 8-тармағында баяндалған.

Мәліметтерді теріске шығару туралы мәліметтер таралған ба, олар шынайылыққа сай келе ме немесе келмей ме, азаматтың ар-намысына және қадір-қасиетіне, ұйымның іскерлік беделіне кір келтіреді ме дегенді дұрыс анықтайды, және талапты қанағаттандыру туралы шешімді шығара отырып, оның қарар бөлігінде талап қоюшының құқықтары мен заңды мүдделеріне шек қоятын сол не басқа мәліметтерді шынайылыққа сай келмейді деп тану туралы, ал тек сосын ғана оларды теріске шығару бойынша жауапкерге міндеттемелерді жүктеу туралы көрсетеді.

Соттардың бұл әрекеттері Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 1992 жылғы 18 желтоқсандағы № 6 «Сот тәжірибесінде азаматтардың және заңды тұлғалардың ар-намысы мен абыройын және іскерлік беделділігін қорғау жөніндегі заңдылықты қолдану туралы» нормативтік қаулысының 12-тармақ ережелерімен толықтай келісіледі.

Азаматтық заңнама нормаларын және дау санатының қарау спецификасын есепке алып істі дайындаған кезде даудың сипатын едәуір нақты анықтау үшін, сондай-ақ істің дұрыс шешілуіне мәні бар басқа да мәселелерді нақтылау үшін жауапкерде талапқа қарсы қарсылық бар ма мәселесін анықтау керек, тараптар әңгімеге шақырылуы тиіс, даудың мәні бойынша олардан жауап алынуы, талапкерге қажетті қосымша талаптар қоюға құқықты түсіндіруі, талапкерден қосымша дәлелдемелердің бар болуын анықтап алуы, ал жауапкерден – талаптың негіздемелерін және талап қоюшының дәлелдерін теріске шығаратын дәлелдемелер мен талапқа қарсы  қарсылықтардың бар болуы қажет; тараптарға дәлелдемелерді талап етуде ықпал ету туралы өтінішхат мәлімдеуге құқықтарын түсіндіру; іске тең жауапкердің және өзіндік талаптарсыз үшінші тұлғалардың қатысуы туралы мәселені шешу, сондай-ақ тиісті емес жауапкерді ауыстыру туралы мәселені шешу қажет.

Ескеретін жағдай, сол немесе басқа мәліметтерді шынайылыққа сай келмейді және талап қоюшының ар-намысына және қадір-қасиетіне кір келтіреді деп тану туралы арыз талаптарының жоғында сот істі сондай-ақ АПК-нің 225-бабының 2-бөлігі осы нормада көрсетілген жағдайлардан басқа арыз талаптарының шегінен шығуға тыйым салатын талаптарын бұзуда қарауға құқылы емес.

Ар-намысқа және қадір-қасиетке кір келтіретін мәліметтерді шынайылыққа сай келмейді деп тану туралы қойылуы міндетті болған талап жоқ болған кезде сот істі мәні бойынша және моральдық зиянды өтеу туралы талап бойынша шешеді.

Сонымен қатар АПК-нің 15-бабының 2-бөлігіне сәйкес тараптар азаматтық сот ісін жүргізу барысында өз ұстанымын, оны қорғау тәсілдері мен құралдарын өз бетінше және соттан және іске қатысатын басқа да адамдардан тәуелсіз таңдайды.

Мазмұндалғанның негізінде ескеретін жайт, талап қоюшының арнамысына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне кір келтіретін сол немесе басқа мәліметтерді теріске шығаруды міндеттеу туралы талаптардың жоғында мәліметтерді шынайылыққа сай келмейді деп тану туралы талапты берген кезде сот осындай талап арызды қабылдап, дауды мәні бойынша шешуге құқылы. Егер сот талап қоюшы шынайылыққа сай келмейді деп тануды сұраған мәліметтер жауапкермен таратылған және талап қоюшының ар-намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне кір келтіреді деп анықтаса, онда осындай талап мәліметтерді теріске шығаруды міндеттеу туралы талаптың жоғында қанағаттандырылуы тиіс, себебі құқық қатынастарының әрбір субъектісі өзінің қарауы бойынша өз құқықтарын өзіндік билік етеді, талапкерге сол немесе басқа позицияны және дәлелдеу тәсілін таңдауға ешкім міндеттей алмайды. Бұл жағдайда өзінің құқықтарын толық қалпына келтіру үшін талап қоюшы жеткілікті деп санайды және қорғаудың дәл осы тәсілін таңдады, бұл тараптың құқығы болып табылады. Сонымен қатар сот істі талап қоюшы мәлімдеген талап арыздардың шегінде шешеді.

Дәл осы уақытта мәліметтерді шынайылыққа сай келмейді деп тану туралы талап жоқ болған кезде талап қоюшы мәліметтерді теріске шығаруды міндеттеу туралы талапты ғана қойды (оның ішінде моральдық зиянды өтеу туралы), дәл осы талап мәліметтерді шынайылыққа сай келмейді деп тану туралы талапсыз қанағаттандырылуы мүмкін емес, себебі талапты қанағаттандыру үшін келесіні: 1) мәліметтер тарату фактісін және 2) өзінің заңды құқықтарын қорғау үшін сотқа жүгінген адамның ар-намысына, қадірқасиетіне және іскерлік беделіне кір келтіреді деп анықтау қажет. Мәліметтерді теріске шығаруды міндеттеу, сондай-ақ моральдық зиянды өтеу туралы талаптар мәліметтер шынайылыққа сай келмейді деп тану туралы негізгі талаптан шығатын қосымша болып табылады. Яғни құқықтарды қалпына келтіру үшін мәліметтерді шынайылыққа сай келмейді деп тану туралы талаптар қою қажетті шарт болып табылады.

Осыған орай сот талқылауына дайындау сатысында ар-намысқа және қадір-қасиетке кір келтіретін нақты қандай мәліметтер шынайылыққа сай келмейді деп танылуы тиіс екені және қандай тәсілмен олар теріске шығарылуы тиіс екенін талап қоюшыдан мұқият анықтау қажет.

Атап өтетін жайт, АПК-нің 47-бабының нормаларына сәйкес талап қоюшы мен жауапкер азаматтық процесте тараптар болып табылады. Өздерінің бұзылған немесе даулы құқықтары мен бостандықтарын, заңды мүдделерін қорғап талап қою берген немесе Азаматтық процестік Кодексте көзделген тәртіппен өзге де тұлғалар оларды қорғап талап қою берген азаматтар мен заңды тұлғалар талап қоюшылар болып табылады.

Өздеріне талап қою берілген азаматтар мен заңды тұлғалар жауапкерлер болып табылады.

Батыс-Қазақстан облысы Орал қаласы №2 сотының 2016 жылғы 4 тамыздағы шешімімен «Элит-пресс Регион» ЖШС-нің Юрий Павлович Предыбайлоға мәліметтерді шынайылыққа сай келмейді және іскелік беделге кір келтіреді деп тану, бұл мәліметтерді теріске шығаруды міндеттеу туралы талапты қанағаттандырудан бас тартылды.

Шешімге сәйкес, 2015 жылы Ю.П.Предыбайло Елбасының, Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының, Қазақстан Республикасы тұңғыш сыбайлас жемқорлыққа қарсы тәуелсіз медиа-орталығының, Қазақстан Республикасының ЭСҚКД бастығының, «Казахстанская правда» газеті редакциясының және Ресей Президенті В.В.Путиннің әкімшілігінің атына газеттің әскерлік беделіне кір келтіретін мәліметтерді таратқан.

Істің мән-жайларын зерттеп, сот шынайылыққа сай келмейтін және іскерлік беделге кір келтіретін мәліметтерді тарату фактісі жоқ, ал өз құқықтары мен заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау мақсатында алуан түрлі сатыларға жүгінуге конституциялық құқық орын алуда деген қорытындыға келді.

Сондай-ақ сот анықтағандай, талап «Элит-пресс Регион» ЖШС-тің атынан қойылған болатын, тіркеу органының мәліметтеріне сәйкес осы серіктестіктің басшысы мен құрылтайшысы жеке тұлға ретінде Ж.Н.Давлетова болып табылады. Талап меншік иесі «Элит-пресс Регион» ЖШС болып табылатын «РегионЕврАзия» газетінің кір келтірілген іскерлік беделмен уәжденген. Талапкер шынайылыққа сай келмейді және газеттің іскерлік беделіне кір келтіреді деп тануды сұраған мәліметтерді нақты түсіндіруден мәлім болғандай, оларда (дау айтатын мәліметтерде) жеке тұлға ретінде Шамбуловтың жеке басына тікелей көрсетіледі және «РегионЕврАзия» газеті мен «Элит-пресс Регион» ЖШС емес, дәл өзі араздықты тудыруда және мақаланы жазуда айыпталады. Сотта бұл мәнжайды жауапкерде растады, бұл өз өтінішінде азамат Шамбуловты мензеп тұрғанына сәлтеме жасады. Осыған орай сот алап тиісті адаммен қойылмады деген қорытындыға келді, себебі аталған мәліметтердегі сөз дербес азамат Б.К.Шамбулов туралы болды.

Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы дауларды шешкен кезде бір жағынан ар-намысын, қадір-қасиетін, сондай-ақ іскерлік беделін қорғауға, басқа жағынан – Конституциямен кепілденген – сөз еркіндігіне, ақпаратты еркін іздеу, алу және зерттеу құқығына, мемлекеттік органдарға жүгіну құқығына азаматтардың құқықтарын дұрыс ажырату қажет.

Мәселен, азаматтың пікірі бойынша қылмыстық іс-қимылды мәліметтер келтірілетін арызбен құқық қорғау органдарына жүгінуі, алайда бұл мәліметтер өз растауын таппады.

Арыз өздігінен адамды азаматтыққұқықтық жауаптылыққа тарту үшін негіздеме болып табылмайды, себебі заңға сәйкес келіп түскен ақпаратты тексеруі тиіс органдарға жүгіну ге конституциялық құқықтың іске асырылуы орын алған. Талаптар егер өтініш ешбір негіздемелерсіз, азаматтық борышпен емес, ал басқа адамға зиян келтіруге бағытталған жағдайда ғана қанағаттандырылуы мүмкін, яғни құқықты теріс пайдалану орын алған.

Сонымен қатар Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2015 жылғы 27 қарашадағы № 7 «Соттардың моральдық зиянды өтеу жөніндегі заңнаманы қолдануы туралы» нормативтік қаулысының 16-тармағына сәйкес жеке айыптау істері бойынша соттың ақтау үкімін шығаруы, сондай-ақ ҚПКнің 35-бабы бірінші бөлігінің 5) тармақшасында көзделген негіздер бойынша қылмыстық істің қысқартылуы, бұл жағдайда осы шағымдарды қарау құзыретіне жатқызылған органдарға жүгіну жөніндегі конституциялық құқықты іске асыру орын алғандықтан, ақталған адамға моральдық зиян өтемақысын өтеу міндетін жеке айыптаушыға жүктеу үшін өздігінен негіз бола алмайтынына соттардың назары аударылсын.

Моральдық зиян өтемақысын өндіру туралы жеке айыптау ісі бойынша ақталған адамның  қойған талабы, егер жеке шағымның ешбір құқықтық негізі болмаған және сотқа жүгіну басқа адамға зиян келтіруге бағытталған жағдайда ғана (құқықты теріс пайдалану) қанағаттандырылуы мүмкін.

Бұл ретте талапкер айыптаушының тарапынан асыра пайдаланған құқық фактісін дәлелдеуі тиіс. Сонымен, тек егер талап қоюшы жауапкердің тарапынан өзінің азаматтық құқығын асыра пайдаланғаны дәлелденсе ғана, тек осы жағдайларда ған талап дәлелді болып табылады.

Сонымен қатар, Конституцияның 34-бабының 1-бөлігіне сәйкес әркім Қазақстан Республикасының Конституциясын және заңдарын сақтауға, басқа адамдардың құқықтарын, бостандықтарын, абыройы мен қадір-қасиетін құрметтеуге міндетті.

Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы даулар санаты бойынша сот актілерінің талдауы көрсеткендей, сот практикасында азаматтардың өкілетті орталық мемлекеттік органдарға жіберетін ресми өтініштерінде сарапшының сараптамасына сәйкес шынайылыққа сай келмеген кезде ар-намысқа, қадір-қасиетке және іскерлік беделге кір келтіреді болып табылатын сол немесе басқа лауазымды тұлғаның қызметі туралы теріс мәліметтер мазмұндалатын даулар бар.

Алуан түрлі мемлекеттік органдарға, оның ішінде құзыретіне жүйелі негізде осындай арыздарды қарау жатпайтын органдарға жүгіну бойынша жауапкердің әрекеттерін және арыздардағы кір келтіретін, шынайылыққа сай келмейтін мәліметтердің мазмұны түрлі мемлекеттік сатыларға жүгінетін адамның азаматтық құқығын асыра пайдалану ретінде бағалауға болады. Яғни екі шарттың жиынтығы қажет: мемлекеттік органдарға жүйелі жүгіну және кір келтіретін, шынайылыққа сай келмейтін мәліметтердің бар болуы. Сондай-ақ ескеретін жайт, бұдан бұрын арыз берушінің (жауапкердің) дәл сол тұлғаға (талапкерге) қатысты осыған ұқсас өтініш бойынша мемлекеттік орган тексерісті не болмаса жазбаша нысанда жауапты ұсынған.

Мемлекеттік қызметшілердің (құқық қорғау органдары қызметкерлерінің) өкілетті мемлекеттік органдарға жазылған өтініштер авторларына талаптар бойынша істер

Павлодар облысы Шарбақты аудандық сотының 2016 жылғы 31 мамырдағы шешімімен Жандос Амангельдиевич Мухатовтың Мизаил Григорьевич Барсуковскийге ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы талапты қанағаттандырудан бас тартылды.

Бірінші сатыдағы сот өз шешімін талап қоюшының пікірі бойынша оның ар-намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне кір келтіретін сипаттағы мазмұндалған плакаттағы мәліметтер нақты жауапкер таратты деген даусыз, дәйекті және рұқсат етілген дәлелдемелерді сотқа ұсынылмағанымен уәждеді.

Осылайша, сот 2016 жылғы 4 наурыз 14 сағат 30 минутта Павлодар облысы Шарбақты ауданы Шарбақты аулында тұратын жауапкер өзінің баласы А.М.Барсуковскиймен, немересі В.А.Барсуковскиймен және осы ауылдың басқа тұрғындарымен «Нұр Отан» партиясы Шарбақты аудандық филиалы ғимаратының жанында болғанын анықтады. 14 сағат 30 минутта бұл тұлғалар ғимаратқа кірген, онда «Нұр Отан» партиясы филиалының қызметкерлері оларды азаматтардың қоғамдық қабылдау кабинетіне алып кірген. Кейін осы тұлғаларға қабылдау жүргізген «Нұр Отан» партиясының Шарбақты филиалы төрағасының орынбасары, сайлау алдындағы компанияның аудандық штаб төрағасы келді. Бұл ретте азаматтардың қабылдауы жүргізген үстелде түсті форматта талап қоюшының бейнесі бар плакатты парақ жатқан, оның төменгі жағында: «Құрметті Президент! Сізден аудандағы сыбайлас жемқорлық күзетінде тұрған ауданның құқық қорғау жүйесінен қорғауды сұраймыз, біздің отбасыларымызды 1937 жылдың деңгейінде қудалайды.»

Қылмыстық істерді шығарады, қамауға алады, түнделетін соттайды, заңды жеке меншікке айналдырды, біз ұрыкоррупционерлерді ашамыз – бізді бүгінгі күні бар жан құртатын камерада буындырады, қорлық жасалады. Қазақстан 2008 жылы азаматтарға азапты қолдану туралы конвенцияны ратификациялап, БҰҰ қол қойды, алайда ауданның күштері азаптарды жалғастыруда. Тоқтатыңыз – қылмыстық жауаптылыққа тартыңыздаршы – мемлекеттік қызметтен шығарып тастаңыздаршы» деген мазмұнды баспа тәсілмен жасалған мәтін баяндалған.

Бұл плакаттың бар болуы туралы 2016 жылдың 4 наурызында «Шарбақты ауданы әкімінің аппараты» ММ-нің басшысына шақырған кезде мәлім болды, сол кезде оны көрсеткен болатын.

Сот талап қоюшы талапкерге қатысты мәліметтер бар «парақшалар» деп атайтын плакаттың бар болу фактісін анықтады, және мәліметтер шынымен де таратылды деген қорытындыға келді. Сонымен қатар сот талап қоюшы парақшаларды нақты жауапкер таратқанын растайтын жеткілікті және дәйекті дәлелдемелер ұсынбағанын ескерді.

Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы талаптар бойынша шығарылған сот актілерді судьялар қолданыстағы заңнаманың талаптарына сәйкес ресімдейді. Алайда бірінші сатыдағы соттардың шешімдерін ресімдеу орын алуда, олар заңнама талаптарына толықтай сай келмейді.

Осылайша, сот шешімінің сипаттау бөлігінде судьялар сот істі талқылау барысында жауап алған куәлардың айғақтарын нақты мазмұндайды, бұл Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 11 шілдедегі № 5 «Сот шешімі туралы» нормативтік қаулының 10- тармақ нормаларына сай келмейді.

Ескеретін жағдай, шешімнің уәждеу бөлігі істің мән-жайларынан тұруы тиіс, АПК-нің 63-бабының 2-бөлігіне сәйкес белгіленген фактілер туралы мәліметтер тараптар мен үшінші тұлғалардың түсініктемелерінен, куәлардың айғақтарынан, сарапшылардың қорытындыларынан, заттай дәлелдемелерден, процестік әрекеттердің хаттамаларынан, сот отырыстарының хаттамаларынан, аудио-, бейнежазбаға, процестік әрекеттердің барысын және нәтижелерін көрсететін бейнеконференцбайланыс жүйелерін пайдалану арқылы алынған деректерден және өзге де көздерден алынуы мүмкін.

Апелляциялық саты Азаматтар мен заңды тұлғаларға қатысты ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы талаптар бойынша  

Апелляциялық саты даудың мән-жайлары заңды анықталады және шешімде баяндалған бірінші сатыдағы сот қорытындыларының істің мән жайларына сәйкес келмеуін анықтаған, материалдық нормаларының немесе процестік құқық нормаларының дұрыс қолданбаған немесе бұзған жағдайда бірінші сатыдағы соттар шешімдерінің күші жойылады немесе өзгерістер енгізіледі және т.б.

Оған қоса, апелляциялық саты шығарған қаулылардың талдауы істі апелляциялық тәртіпте қараған кезде сот бірінші сатыдағы сот шешімінің заңдылығын және негізділігін толық көлемде тексереді, бұл АПК-нің 413- бабының 1-бөлігіне сай келеді.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 1992 жылғы 18 желтоқсандағы № 6 «Сот тәжірибесінде азаматтардың және заңды тұлғалардың ар-намысы мен абыройын және іскерлік беделділігін қорғау жөніндегі заңдылықты қолдану туралы» нормативтік қаулысының 8-т. сәйкес талапкер талап арызында көрсеткен жауапкердің өзі жөнінде жалған мәліметті таратқанын ғана дәлелдеуге міндетті.

Сонымен қатар нормативтік қаулының 2-тармағына сәйкес ар-намысқа және абыройға кір келтіретін мәліметтер шындыққа жатпайтыны анықталған жағдайда, ол мәліметтердің таратылуына кінәсі болмаса да, оларды теріске шығару міндеті жауапкерге жүктеледі.

АПК-нің 434-бабы 2-бөлігінің нормаларына сәйкес ар-намысты, қадірқасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы даулар бойынша істер бойынша апелляциялық сатының шешімдері мен қаулылары Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының кассациялық сатымен қайта қаралуы мүмкін.

Назар аударыңыз!

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкендігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды.

Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.

            Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы