357-бапқа түсініктеме. Тізімдемеге ұшыраған немесе тыйым салынған не Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі тәркіленуге жататын мүлікке қатысты заңсыз әрекеттер

     1. Тізімдемеге ұшыраған, тыйым салынған немесе билік етуге шектеу қойылған мүлікті осы мүлікке сеніп тапсырылған адам жымқыру, иеліктен шығару, жасыру немесе заңсыз беру, сол сияқты кредиттік ұйым қызметшісінің тыйым салынған не шығыс операциялары тоқтатылған ақшалай қаражатпен (салымдармен) банк операцияларын жүзеге асыруы, —    

бір айдан екі айға дейінгі кезең үшін жүзден екі жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салуға не жүз сексеннен екі жүз қырық сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға не үш айдан алты айға дейінгі мерзімге қамауға алуға не екі айға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады жылдар.      

2. Сот үкімі бойынша тәркіленуге жататын мүлікті жасыру немесе иемдену, сол сияқты мүлікті тәркілеуді тағайындау туралы заңды күшіне енген сот үкімін орындаудан өзге де жалтару —   

  жеті жүзден бір мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға немесе жеті айдан бір жылға дейінгі кезеңде сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде не үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға елу айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға немесе бір айға дейінгі кезеңде сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде жазаланады.

     Азаматтық талап қою, басқа да мүліктік жазалар немесе мүлікті тәркілеу бөлігінде үкімнің орындалуын қамтамасыз ету үшін қылмыстық істі алдын ала тергеу барысында анықтаушы, тергеуші прокурордың санкциясымен, сондай-ақ сот күдіктінің, айыпталушының немесе заң бойынша күдіктінің, айыпталушының әрекеттері үшін материалдық жауаптылықта болатын адамдардың мүлкіне тыйым салуға міндетті (ҚІЖК-нің 161-бабы). Бірінші баптың бөлігіне сәйкес. 159 АІЖК талап қоюды қамтамасыз ету шарасы ретінде жауапкерге тиесілі және оның немесе басқа адамдардың мүлкіне тыйым салу да көзделген.қылмыстық және азаматтық істер бойынша азаматтық талап қоюды қамтамасыз ету шараларын қабылдау ҚІЖК-нің 170, 305-баптарында және АІЖК-нің 158-баптарында да көзделген.    

  Тыйым салынған немесе тәркіленуге жататын мүліктің сақталуын қамтамасыз ету үшін ҚК-нің қаралып отырған бабы бойынша жауапкершілік көзделген. Бұл қылмыстың қауіптілігі оның жасалуы кінәлі адамның мүлкін тәркілеу туралы сот үкімін орындауға мүмкіндік бермейді, сондай-ақ азаматтық іс бойынша талап қоюды қамтамасыз етуде елеулі қиындықтар тудыруы мүмкін.   

   Қылмыстық кодекстің 357-бабында көзделген қылмыс объектісі сот шешімдерін орындау тәртібі болып табылады. Факультативтік тікелей объект мемлекеттің, қоғамдық және өзге де ұйымдардың немесе жекелеген азаматтардың құқықтары мен мүліктік мүдделері болуы мүмкін.    

 Осы қылмыстың мәні: 1) тізімдемеге ұшыраған мүлік; 2) тыйым салынған мүлік; 3) билік етуге шектеу қойылған мүлік; 4) тыйым салынған не шығыс операциялары тоқтатылған ақша қаражаты (салымдар) болуы мүмкін. Қылмыстық кодекстің қаралатын бабының екінші бөлігі бойынша қылмыстың мәні сот үкімі бойынша тәркіленуге жататын мүлік болуы мүмкін.    

 ҚК-нің талданатын бабының бірінші бөлігінде көзделген қылмыс құрамының объективті жағы мынадай әрекеттердің кем дегенде біреуін жасаумен сипатталады: 1) тізімдемеге, тыйым салуға ұшыраған немесе билік етуге шектеу қойылған мүлікті жымқыру; 2) тізімдемеге, тыйым салуға ұшыраған немесе билік етуге шектеу қойылған мүлікті иеліктен шығару; 3) тізімдемеге тыйым салынған немесе билік етуге шектеу қойылған мүлікті заңсыз беру; 4) тізімдемеге, тыйым салуға ұшыраған немесе билік етуге шектеу қойылған мүлікті заңсыз беру; 5) кредиттік ұйым қызметшілерінің тыйым салынған не олар бойынша шығыс операциялары тоқтатыла тұрған ақшалай қаражатпен банк операцияларын жүзеге асыруы. ҚК-нің осы бабының екінші бөлігі: 1) сот үкімі бойынша тәркіленуге жататын мүлікті жасырғаны; 2) сот үкімі бойынша тәркіленуге жататын мүлікті иемденгені; 3) мүлікті тәркілеу туралы сот үкімін орындаудан өзге де жалтарғаны үшін жауаптылықты көздейді.    

 Жымқыру деп тізімдемеге ұшыраған, тыйым салынған немесе билік етуге шектеу қойылған сеніп тапсырылған мүлікті сатуды, сыйға тартуды немесе өзге де иеліктен шығаруды не үшінші тұлғаларға беруді түсіну керек. Жымқыру кезінде кінәліге белгілі бір өкілеттіктерді жүзеге асыру үшін сеніп тапсырылған мүлікті субъектінің өзі де пайдалана алады.     

 Осы қылмысты жасау кезінде иеліктен шығару деп тізімдемеге, тыйым салуға ұшыраған немесе билік етуге шектеу қойылған мүлікті оның орналасқан (сақталған) жерінен заңсыз алып қою, кейіннен оны сату, басқа адамға жалға беру, уақытша сақтау, сыйға беру, басқа мүлікке айырбастау және т. б. түсіну керек.   

  Жасыру-бұл бүкіл мүлікті немесе оның бір бөлігін жасыру. Кінәлі адам мүлікті жасырған кезде, тиісті органдар оған қатысты белгілі бір әрекеттерді жасау қажет болған жағдайда оны анықтай алмауы үшін оны басқа жерге ауыстырған кезде жасырыну орын алады. Жасыру мүліктің сыртқы түрінің өзгеруімен, таңбалануымен, оған жалған құжаттар дайындаумен және т.б. бұл көбінесе мүлікті орналасқан жерінен алып тастауды, содан кейін басқа жерде жасырын сақтауды көздейді.  

    Иеліктен шығару деп мүлікті басқа адамға пайдалануға немесе мүлікке беру деп түсіну керек.      Тізімдемеге, тыйым салуға ұшыраған немесе билік етуге шектеу қойылған мүлікті заңсыз беру бұл мүлікті иеліктен шығарудың ерекше жағдайы болып табылады.   

  "Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы" 1995 жылғы 31 тамыздағы Қазақстан Республикасы Заңының 30-бабына сәйкес банк қызметі банк операцияларын жүзеге асыру, сондай-ақ банктер мен банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардың өзге де операцияларды жүргізуі болып табылады. Банк операцияларына мыналар жатады:     

 а) депозиттерді қабылдау, заңды тұлғалардың банктік шоттарын ашу және жүргізу;     

 б) депозиттерді қабылдау, жеке тұлғалардың банктік шоттарын ашу және жүргізу;     

 в) банктердің және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардың корреспонденттік шоттарын ашу және жүргізу;      

г) осы тұлғаға тиесілі тазартылған бағалы металдардың нақты саны көрсетілетін жеке және заңды тұлғалардың металл шоттарын ашу және жүргізу;    

  д) кассалық операциялар: банкноттар мен монеталарды қабылдау, беру, қайта есептеу, айырбастау, айырбастау, сұрыптау, буып-түю және сақтау;   

   е) аударым операциялары: заңды және жеке тұлғалардың ақша аудару жөніндегі тапсырмаларын орындау;     

 ж) есепке алу операциялары: заңды және жеке тұлғалардың вексельдерін және өзге де борыштық міндеттемелерін есепке алу (дисконт) ;  

   з) жеке және заңды тұлғалардың, оның ішінде корреспондент банктердің тапсырмасы бойынша олардың банктік шоттары бойынша есеп айырысуларды жүзеге асыру;   

  и) сенімгерлік операциялар: ақшаны, ипотекалық қарыздар бойынша талап ету құқықтарын және тазартылған бағалы металдарды сенімгердің мүддесі мен тапсырмасы бойынша басқару;   

  к) банкаралық клиринг: төлемдерді жинау, салыстыру, сұрыптау және растау, сондай - ақ олардың өзара есебін жүргізу және клирингке қатысушылардың-банктердің және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардың таза позицияларын айқындау; л) сейфтік операциялар: Құжаттамалық нысанда шығарылған бағалы қағаздарды, клиенттердің құжаттары мен құндылықтарын сақтау жөніндегі қызметтер, тапсыруды қоса алғанда,  сейф жәшіктерін, шкафтар мен үй-жайларды жалға алу;   

  М) аккредитивті ашу (ұсыну) және растау және ол бойынша міндеттемелерді орындау;     

н) ақшалай нысанда орындауды көздейтін банк кепілдіктерін беру;   

  о) ақшалай нысанда орындауды көздейтін үшінші тұлғалар үшін банк кепілгерліктерін және өзге де міндеттемелерді беру.    

 Иемдену-бұл кінәлі адамға сеніп тапсырылған тауар-материалдық құндылықтарды алып қою, оқшаулау және олардың заңсыз иелігін белгілеу арқылы көрінетін субъектінің белсенді қызметі. Берілген кезде кінәліге сеніп тапсырылған мүлік оны өз меншігіне айналдыру немесе үшінші тұлғалардың меншігіне беру мақсатында оған заңсыз өтеді.    

  Мүлікті тәркілеуді тағайындау туралы сот үкімін орындаудан өзге де жалтару деп мүлікті тәркілеуге кедергі келтірудің әртүрлі тәсілдерін түсіну керек: иеліктен шығару, ауыстыру, ұрлауға еліктеу, тәркіленуге жататын мүлікті жоюға еліктеу және т. б.  

  Осылайша, Қылмыстық кодекстің бірінші және екінші бөліктері объективті жағынан да, қылмыс тақырыбы бойынша да ерекшеленеді. ҚК-нің 357-бабының бірінші бөлігінде тізімдемеге, тыйым салуға ұшыраған немесе билік етуге шектеу қойылған мүлікке немесе тыйым салынған не шығыс операциялары тоқтатылған салымға қатысты жасалатын іс-әрекет үшін жауапкершілік көзделген. ҚК-нің 357-бабының бірінші бөлігінде жасалғаны үшін жауапкершілік көзделген іс-әрекеттер тағдыры әлі түпкілікті шешілмеген мүлікке қатысты жасалады. Бұл қылмыстық істі алдын ала тергеу процесінде және ол аяқталғаннан кейін (мүлікті тәркілеу туралы үкім заңды күшіне енгенге дейін), сондай-ақ азаматтық іс бойынша (егер талап қоюды қамтамасыз ету үшін мүлікке тыйым салынса) орын алуы мүмкін. Қылмыстық кодекстің осы бабының екінші бөлігінде оған қатысты заңды күшіне енген оны тәркілеу туралы сот үкімі бар мүлік (кез келген түрде) қылмыстың мәні ретінде болуы мүмкін.    

Қылмыстық кодекстің талданатын бабында көрсетілген қылмыстар қылмыс нысанасының одан әрі тағдырына қарамастан, сондай-ақ жасалған қылмыстың қандай да бір салдары болған-болмағанына қарамастан, аталған әрекеттер жасалған кезден бастап аяқталған болып есептеледі. Сондықтан қарастырылып отырған қылмыстардың құрамын формальды деп санау керек.    

 Субъективті жағынан ҚК-нің талданатын бабында жасалғаны үшін жауапкершілік көзделген әрекеттер қасақана жасалады. Кінәлі адам тізімдемеге, тыйым салуға ұшыраған немесе шығыс операциялары тоқтатыла тұрған не оларды тәркілеу туралы сот үкімі бар билік етуге шектеу қойылған мүлікке немесе салымға қатысты аталған әрекеттерді жасайтынын түсінеді. Егер мүлік абайсызда жойылса, ҚК-нің 188-бабы бойынша жауапкершілік туралы мәселені қою заңды (бөтеннің мүлкін абайсызда жою немесе бүлдіру).   

  ҚК-нің 357-бабының бірінші бөлігінде көзделген қылмыс субъектісі аталған мүлікке құқық қорғау органдарының қызметкері сеніп тапсырған адамдар болуы мүмкін. ҚІЖК-нің 161-бабының 12-бөлігіне сәйкес тыйым салынған мүлік тәркіленуі немесе тыйым салған адамның қалауы бойынша сақтауға жергілікті әкімшіліктің өкіліне, тұрғын үй-пайдалану ұйымына, осы мүліктің иесіне немесе мүліктің сақталуы үшін жауапкершілік туралы ескертілуі тиіс өзге тұлғаға берілуі мүмкін, бұл туралы жазылым алынады. Тыйым салынған не шығыс операциялары тоқтатыла тұрған ақшалай қаражатпен банктік операцияларды жүзеге асыру кезінде кредиттік ұйымның қызметшісі қылмыс субъектісі болып танылуы мүмкін. Осылайша, ҚК-нің 357-бабының бірінші бөлігі бойынша арнайы субъект көзделген. Олар сақтау үшін мүлікке сеніп тапсырылған адам болуы мүмкін. ҚК-нің көрсетілген бабының екінші бөлігі бойынша қылмыс субъектісі 16 жасқа толған кез келген есі дұрыс адам бола алады.

Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі                  

Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы