606-бапқа түсініктеме. Жол жүрісіне қатысушының Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің авариялық жағдай туғызуына әкеп соққан Жол жүрісі қағидаларын бұзуы  

     1. Жол жүрісіне қатысушының авариялық жағдай туғызуға әкеп соққан, яғни қозғалыстың басқа қатысушыларын қозғалыс жылдамдығын, бағытын күрт өзгертуге мәжбүр еткен Жол жүрісі ережелерін бұзуы, -

     он айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     2. Осы баптың бірінші бөлігінде көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған іс-әрекет, -

     алты ай мерзімге көлік құралын басқару құқығынан айыруға әкеп соғады.

     Түсініктеме берілген мақала, оның мазмұнына сүйене отырып, бланкет болып табылады, өйткені осы бап бойынша Әкімшілік құқық бұзушылықты саралау үшін сұраққа жауап іздеу керек: "жол қозғалысы ережелерін бұзу мен апаттық жағдай қаупі арасындағы себептік байланысты қалай анықтауға болады?". Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс қозғауға құқығы бар ІІО лауазымды адамдарының көлік құралдары жүргізушілерін авариялық жағдай жасады деп айыптауы жиі кездеседі. Сонымен қатар, кейбір жағдайларда көлік құралдарының жүргізушілерін төтенше жағдай жасады деп айыптау өте күмәнді болып көрінеді.

     Жол қозғалысы қауіпсіздігін қамтамасыз ету кезінде туындайтын қоғамдық қатынастар құқық бұзушылық объектісі болып табылады.  

     Іс-әрекеттің 1-бөлігінің объективті жағы жол қозғалысының басқа қатысушыларын өзгертуге мәжбүр еткен Жол қозғалысы ережелерін бұзу жолымен құқыққа қайшы әрекеттерде (әрекетсіздікте) көрінеді:

     1) қозғалыс жылдамдығы;

     2) қозғалыс бағыты".

     Мақаланың мазмұнынан әкімшілік құқық бұзушылықтың құрамы материалдық болып табылады деген қорытынды жасауға болады, өйткені осы құқық бұзушылықтың салдарынан жол қозғалысына қатысушылардың қауіпсіз жүріп-тұру құқығына нұқсан келтіріледі.

     ҚР 2014 жылғы 17 сәуірдегі "Жол қозғалысы туралы" Заңының 1-бабының 15-тармағына сәйкес жол қозғалысына қатысушы-бұл жол жүрісі процесіне жаяу жүргінші, жолаушы немесе жүргізуші ретінде тікелей қатысатын адам.

     Яғни, апатты жағдай жасау кезінде жәбірленушілер, сондай-ақ құқық бұзушылар жаяу жүргіншілер, жолаушылар және жүргізушілер болуы мүмкін.

     Мысалы, егер көлік құралының жүргізушісі жаяу жүргіншіні жаяу жүргіншілер жолында жіберіп алмаса, бұл жаяу жүргіншіні қозғалысын бәсеңдетуге, тоқтауға немесе қозғалыс бағытын өзгертуге мәжбүр етсе, онда жүргізушінің іс-әрекетін жаяу жүргіншілерге немесе жол қозғалысының өзге де қатысушыларына қозғалыс артықшылығын бермегені үшін ӘҚБтК 606-бабы және қосымша 600-бабы бойынша саралау қажет. Керісінше, егер жаяу жүргінші көлік құралының жүргізушісін тоқтатуға, қозғалысты бәсеңдетуге немесе қозғалыс бағытын өзгертуге мәжбүрлеуден гөрі дұрыс емес жерде жолға шықса, онда жаяу жүргіншінің әрекеттерін ӘҚБтК-нің 606-бабы бойынша және ӘҚБтК-нің 615-бабы бойынша жаяу жүргіншілердің және жол қозғалысының өзге де қатысушыларының қозғалыс ережелерін бұзғаны үшін қосымша саралау қажет.

     Яғни, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істе құқық бұзушының поросының хаттамасынан басқа, жәбірленушінің поросының ХАТТАМАСЫ болуы керек, ол осы құқық бұзушылықтың салдарынан жол қозғалысы процесінде өзінің мінез-құлқын өзгертуге мәжбүр болғанын растауы керек.  

     Тиісті дәлелдемелер әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулыда қамтылуға тиіс. Бұл талаптар "әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша соттың қаулысы туралы"ҚР Жоғарғы Сотының 2018 жылғы 20 сәуірдегі № 5 нормативтік қаулысымен түсіндірілді. ӘҚБтК-нің Ерекше бөлігінің қандай да бір бабы, оның бір бөлігі немесе тармағы бойынша құқық бұзушылықтың біліктілігіне қатысты тұжырымдар қаулыда дәлелденуге тиіс.

     Бұл санаттарға ұғымдар "жол қозғалысы туралы"2014 жылғы 17 сәуірдегі ҚР Заңының 1-бабында берілген:

     10) жаяу жүргінші-көлік құралынан тыс жолда жүрген және онда жұмыс жүргізбейтін адам. Мүгедектерге арналған кресло-арбаларда қозғалатын, велосипед, мопед, мотоцикл жүргізетін, шана, арба, балалар арбасын алып жүретін жеке тұлғалар жаяу жүргіншілерге теңестіріледі (10-тармақ);

     2) жолаушы-көлік құралында (ішінде) жүрген және оны басқармайтын адам (12-тармақ);

     3) жүргізуші-көлік құралын басқаратын адам, жол бойымен мал, табын, орауыш, атқа мінетін немесе мінетін жануарларды жүргізетін жүргізуші (25-б.) [2].

     Өкінішке орай, ӘҚБтК-де, басқа нормативтік-құқықтық актілердегідей, авариялық жағдай жасау процесі туралы нақты түсінік берілмейді. Мысалы, Беларусь Республикасының 2003 жылғы 21 сәуірдегі №194 Кодексінің 18.14-бабында авариялық жағдай жасау ұғымына жататын әкімшілік құқық бұзушылықтардың нақты тізбесі келтірілген, сондай-ақ осы бапқа ескертпеде осы ұғым бар. Осы бапта және Беларусь Республикасы Кодексінің 18.23-бабында авариялық жағдай жасау деп оның басқа қатысушыларын қозғалыс жылдамдығын, бағытын өзгертуге немесе өз қауіпсіздігін немесе басқа адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөнінде өзге де шаралар қабылдауға мәжбүрлеген жол жүрісіне қатысушылардың әрекеттері түсініледі.

     Біздің заңнамамыз бойынша осы баптың диспозициясында көрсетілген салдарға әкеп соққан Жол жүрісінің кез келген ережесін бұзған жол жүрісіне қатысушылардың барлығы ӘҚБтК-нің 606-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылық субъектілері болып табылады. Бұдан шығатыны, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғалған кезде ӘҚБтК-нің талданып отырған бабына сәйкес болжамды құқық бұзушының деректерін ғана емес, сондай-ақ жол қозғалысы ережесінің қандай бұзылғанын және осы құқық бұзушылыққа байланысты жол қозғалысына қатысушылардың қайсысы қозғалыс жылдамдығын немесе бағытын өзгертуге мәжбүр болғанын анықтау қажет.

     Бірақ Ресейде төтенше жағдай туралы түсінік жоқ және құқық бұзушылар төтенше жағдайдың салдарына қарамастан, жол қозғалысы ережелерін нақты бұзғаны үшін ғана тартылады.  

     Қарастырылып отырған баптың 2-бөлігінің объективті жағы осы баптың бірінші бөліктерінде көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған әрекеттермен (әрекетсіздіктермен) сипатталады.  

     "Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің Ерекше бөлігінің нормаларын соттардың қолдануының кейбір мәселелері туралы" ҚР Жоғарғы Сотының 2017 жылғы 6 қазандағы № 7 Нормативтік қаулысының 21-тармағымен әкімшілік құқық бұзушылықты қайталап жасау ерекшеліктері түсіндірілді. Егер бұрын жасалған құқық бұзушылық үшін адам заңда белгіленген негіздер бойынша әкімшілік жауаптылықтан және әкімшілік жазадан босатылған болса, құқық бұзушылық қайталама деп танылмайды.

     Көлік құралын басқару құқығынан айырылған жүргізуші жасаған кезде, ол үшін көлік құралын басқару құқығынан айыру көзделген, атап айтқанда ӘҚБтК-нің 606-бабының екінші бөлігі бойынша құқық бұзушының әрекеттері ӘҚБтК-нің 612-бабының үшінші бөлігі бойынша қосымша саралануға жатады. Көлік құралын басқару кезінде көлік құралын басқару құқығынан айырылған жүргізуші оның әрекеттері ӘҚБтК-нің 612-бабының үшінші бөлігі бойынша сараланады. ӘҚБтК-нің 669-бабы бойынша мұндай әрекеттер қосымша біліктілікке жатпайды.

     ҚР Жоғарғы Сотының 2018 жылғы 20 сәуірдегі Нормативтік қаулысының 17-тармағында құқық бұзушылық оқиғасын баяндау кезінде құқық бұзушыға есі дұрыс ӘҚБтК-нің Ерекше бөлігінің бабы диспозициясына, оның ішінде әрекеттердің қайталануына қарай құқық бұзушылықтың барлық саралаушы белгілерін көрсету қажет екендігі түсіндірілді. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істің материалдарына қайтадан құқық бұзушылық жасау фактісін растайтын соттың (лауазымды адамның) заңды күшіне енген қаулысының көшірмесі не Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитеті органдарының мәліметтері қоса берілуге тиіс. Қайталануын айқындау кезінде сот ӘҚБтК-нің 61-бабында көзделген әкімшілік жазаға тартылды деп есептелетін мерзім туралы ӘҚБтК-нің жалпы бөлігінің ережелеріне сүйенуге тиіс.

     Субъективті жағы кінәнің қасақана немесе абайсыз түрінде көрінуі мүмкін.

     Осы бап бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық субъектілері барлық жеке тұлғалар және олар жол қозғалысына қатысатын кез келген сапада, атап айтқанда жаяу жүргіншілер, жолаушылар немесе жүргізушілер болып табылады. Бірақ егер бірінші бөлім бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық субъектілері жоғарыда аталған жол қозғалысына қатысушылардың барлығы бола алатын болса, онда екінші бөлім бойынша көлік құралдарының жүргізушілерін ғана тартуға болады, өйткені санкция алты ай мерзімге көлік құралын басқару құқығынан айыру түріндегі әкімшілік жазаның бір ғана және баламасыз түрін көздейді.

     Түсініктеме берілген баптың 2-бөлігі бойынша жолаушылар мен жаяу жүргіншілерді әкімшілік жауапкершілікке тартуға болмайтындықтан, осы баптың санкциясы жиырма айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде әкімшілік айыппұл түріндегі әкімшілік жазаның қосымша түрімен толықтырылуы тиіс.

     24-тармақ, ҚР Жоғарғы Сотының 2017 жылғы 6 қазандағы № 7 нормативтік қаулысы көлік құралын басқару құқығынан айыру көлік құралының жүргізушілеріне де, тракторларды және өзге де өздігінен жүретін машиналарды, трамвайларды, троллейбустарды, мотоциклдерді және басқа да механикалық көлік құралдарын басқаратын адамдарға да көлік құралының анықтамасына сәйкес тең дәрежеде қолданылатынын түсіндіреді. ӘҚБтК-нің 590-бабына Ескертпе.  

     Түсініктеме берілген бапта көзделген әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді қарауға құқығы бар:

     1) екінші бөлім бойынша - мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген әкімшілік соттардың судьялары;

2) бірінші бөлім бойынша-ішкі істер министрлігі комитеттерінің төрағалары мен департаменттерінің бастықтары, аумақтық ішкі істер органдарының, әкімшілік, көші-қон полициясы бөлімшелерінің, облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті полиция қызметінің бастықтары, олардың орынбасарлары (ӘҚБтК 685-бабы 2-бөлігінің 1-тармағы);

     3) бірінші бөлім бойынша - арнаулы атақтары бар ішкі істер органдарының (полицияның) қызметкерлері (ӘҚБтК 685-бабының 2-бөлігінің 4-тармағы);

     4) Бірінші бөлім бойынша - әскери полиция органдарының уәкілетті лауазымды адамдары (ӘҚБтК 727-бабының 1-бөлігі).

     Түсініктеме берілген бапта көзделген әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс қозғауға құқығы бар:

     1) арнаулы атақтары бар ішкі істер органдарының (полицияның)қызметкерлері (ӘҚБтК 804-бабы 1-бөлігінің 1-тармағы);

     2) жиынға шақырылған әскери қызметшілер, әскери міндеттілер және Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің, басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының Көлік құралдарын басқаратын адамдар жасаған құқық бұзушылықтар туралы ҚР Қарулы Күштері Әскери полиция органдарының (ӘҚБтК 804-бабының 1-бөлігінің 4-тармағы) (ӘҚБтК 804-бабының 1-бөлігінің 4-тармағы);

     3) ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитетінің әскери полиция органдарының арнаулы мемлекеттік органдардың көлік құралдарын басқаратын адамдар жасаған құқық бұзушылықтар туралы (ӘҚБтК 804-бабының 1-бөлігінің 5-тармағы);

     4)жиындарға шақырылған әскери қызметшілер мен әскери міндеттілер жасаған құқық бұзушылықтар туралы ҚР Ұлттық ұланының әскери полиция органдарының (ӘҚБтК 804-бабының 1-бөлігінің 6-тармағы);

     5)күзет іс-шараларын жүргізу кезінде Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі (ӘҚБтК 804-бабының 1-бөлігінің 46-т.);

     ӘҚБтК-нің 606-бабының барлық бөліктерінде көзделген құқық бұзушылық жасалған кезде полиция қызметкерлері көлік құралдарын уақытша сақтау үшін арнайы алаңдарға, тұрақтарға немесе көліктік бақылаудың стационарлық бекетіне іргелес, оның ішінде басқа көлік құралын (эвакуаторды) пайдалана отырып, ұстау себептері жойылғанға дейін жеткізу жолымен оларды ұстауға, жеткізуге және пайдалануға тыйым салуға құқылы (ӘҚБтК 797-бабының 1-бөлігінің 1-тармағы).  

     ӘҚБтК-нің 812-бабының негізінде ӘҚБтК-нің 606-бөлігінің барлық бөліктерінде көзделген құқық бұзушылықтардың барлық құрамы бойынша көлік құралдарын есепке алу орны бойынша немесе әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізіліп жатқан адамның тұрғылықты жері бойынша да қаралуы мүмкін

     Кәмелетке толмағандардың, олардың ата-аналарының немесе оларды алмастыратын адамдардың әкімшілік құқық бұзушылықтары туралы істер оған қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жүргізіліп жатқан адамның тұрғылықты жері бойынша қаралады.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы