Борышкердің банктік қарыз шарты бойынша қайтыс болуы кепіл шарты бойынша мүліктік кепілгердің міндеттемелерін тоқтатпайды
Т.сотқа "Н" акционерлік қоғамына (бұдан әрі – ақ), "Б" АҚ Қызылорда филиалына (бұдан әрі – Банк) борышкердің қайтыс болуына байланысты банктік қарыз шарты бойынша міндеттемелерді тоқтату, жылжымайтын мүлікке құқық белгілейтін құжаттарды қайтару және кепіл нысанасынан ауыртпалықты алу туралы талап арызбен жүгінді. Т.жоғарыда аталған талап-арызбен сотқа жүгініп, оның и. - ның банк алдындағы міндеттемелері бойынша кепіл беруші екендігіне түрткі болды. Банктік қарыз шарты бойынша борышкер и. қайтыс болды. Банк банктік қарыз шарты бойынша құқық мирасқорларын анықтаған жоқ, осыған байланысты банктік қарыз шарты бойынша міндеттеме тоқтатылуға және кепіл мүлкінен ауыртпалықты алып тастауға жатады. Қызылорда облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2016 жылғы 26 желтоқсандағы қаулысымен өзгертусіз қалдырылған Қызылорда қалалық сотының 2016 жылғы 1 қыркүйектегі шешімімен Т. талап қанағаттандырылды. Сот қаулы етті: - Қарыз Алушының қайтыс болуына байланысты Банкпен жасалған 2008 жылғы 21 мамырдағы № 209978100020401 банктік қарыз шарты бойынша қарыз алушының и. міндеттемелерін тоқтату; – Т.тиесілі Қызылорда қаласы, Желтоқсан көшесі, № 26 үй, № 8 пәтер (бұдан әрі - даулы пәтер) мекенжайында орналасқан жылжымайтын мүлікке құқық куәландыратын барлық құжаттарды қайтару; - даулы пәтер түріндегі кепіл нысанасына ауыртпалықтарды алып тастау. Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі сот алқасы жергілікті соттардың сот актілерінің күшін жойды, іс бойынша талап қою талаптарын қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім қабылдады. Іс материалдарынан 2008 жылғы 21 мамырда Банк пен И. банктік қарыз шарты жасалды, оның талаптары бойынша И. 120 ай мерзімге 1 750 000 теңге сомасында кредит берілді. Қарыз алушының қарыз сомасын қайтару жөніндегі міндеттемелерді тиісінше орындауын қамтамасыз ету үшін банк арасында және т. б. 2008 жылғы 21 мамырда жылжымайтын мүлік кепілі шарты (ипотека) жасалды, оның талаптары бойынша Банкке кепіл ретінде Қызылорда қаласы, Желтоқсан көшесі, № 26 үй, № 8 пәтер (бұдан әрі – даулы) мекенжайында орналасқан жылжымайтын мүлік берілді пәтер). Апелляциялық сатыдағы сот өз қорытындыларымен келіскен бірінші сатыдағы сот т. – ның талабын қанағаттандыра отырып, борышкердің қайтыс болуына және құқықтық мирасқорлардың болмауына байланысты банктік қарыз шарты бойынша-негізгі міндеттеме бойынша міндеттемелер тоқтатылатынын және тиісінше кепіл шарты бойынша міндеттемелер тоқтатылатынын дәлелдеді. Алқа жергілікті соттардың тұжырымдарын қолдануға жататын материалдық құқық нормаларына сәйкес келмейтін қате деп санайды.
Борышкердің банктік қарыз шарты бойынша қайтыс болуы кепіл шарты бойынша мүліктік кепілгердің міндеттемелерін тоқтатпайды
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі – АК) 322-бабының 1-тармағына сәйкес кепіл кепілмен қамтамасыз етілген міндеттеме тоқтатыла отырып; АК-нің 312-бабының 3-тармағында көзделген негіздер болған кезде кепіл берушінің талабы бойынша; егер кепіл беруші АК-нің 314-бабының 2-тармағында көзделген құқықты пайдаланбаған болса, кепілге салынған зат жойылған немесе кепілге салынған құқық тоқтатылған кепілге салынған мүлікті жария сауда-саттықтан сату жағдайында, сондай-ақ оны өткізу мүмкін болмаған жағдайда (АК-нің 319-бабы). АК-нің 367 - бабының 1-тармағына сәйкес міндеттемелер толығымен немесе ішінара орындалуы, шегініп берілуі, есепке жатқызылуы, жаңашылдығы, борышкердің және кредитордың бір тұлғада сәйкес келуі, орындаудың мүмкін .стігі, мемлекеттік органның актісін шығару, азаматтың қайтыс болуы, заңды тұлғаның таратылуы тоқтатылады. АК-нің 376-бабының 1-тармағы, егер орындау борышкердің жеке қатысуынсыз жүргізілмесе не міндеттеме борышкердің жеке басымен өзгеше түрде тығыз байланысты болса, міндеттеме борышкердің қайтыс болуымен тоқтатылады деп көздейді. Жоғарыда келтірілген құқық нормаларын талдауға сүйене отырып, алқа борышкер и. - ның қайтыс болуымен банктік қарыз шарты бойынша міндеттеме тоқтатылмайды, өйткені оны жеке қатысуынсыз орындауға болады және міндеттеме и. - ның жеке басымен тығыз байланысты емес деп санайды. борышкердің қайтыс болуына байланысты банктік қарыз шарты бойынша міндеттемелер тоқтатылды, жоқ. "Банктік қарыз шарттарынан туындайтын даулар бойынша азаматтық істерді қараудың сот практикасы туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2016 жылғы 25 қарашадағы № 7 нормативтік қаулысының 26-тармағының талаптарына сәйкес Қарыз Алушының қайтыс болуы жауапкершілігі 269-баптың 2-тармағының, баптардың нормаларында көзделген кепілгердің, кепілгердің, кепіл берушінің банктік қарыз шарты бойынша міндеттемелерін тоқтатпайды 287, 288, 299, 329, 330 Азаматтық кодекс. 7.1-тармаққа сәйкес. Банк пен И. арасында жасалған 2008 жылғы 21 мамырдағы банктік қарыз шарты, қарыз алушы қайтыс болған жағдайда, осы Шарт бойынша құқықтар мен міндеттер оның құқықтық мирасқорына өтеді. Соттар осы уақытқа дейін и. - ның мұрагері анықталмағанын және мұра қабылданбағанын анықтады. Алайда, бұл жағдай банктік қарыз шарты бойынша міндеттемелерді тоқтату үшін негіз болып табылмайды. Сонымен қатар, Банк арасында жасалған даулы пәтер кепілінің даулы, жойылмаған және тоқтатылмаған шарты болған жағдайда және т. б. тиісті тіркеу органдарында тіркелген жергілікті соттар даулы пәтерге құқық белгілейтін құжаттарды қайтарып берді және борышкер қайтыс болды деген негізде ғана даулы пәтерден кепілін алып тастады. Сонымен қатар, соттар Т. - ның банктік қарыз шартының тарабы емес екенін және оны тоқтату туралы мәселе қоюға құқығы жоқ екенін ескерген жоқ.
Іс бойынша белгіленген мән-жайлар кезінде іс бойынша болған сот актілерін заңды және негізделген деп тануға болмайды. АК 722-бабының 1, 3-тармақтарына сәйкес қарыз алушы қарыз нысанасын шартта көзделген тәртіппен және мерзімдерде қайтаруға міндетті. Бұл ретте борышкер АК-нің 317-бабының 1-тармағына сәйкес кепілмен қамтамасыз етілген міндеттемені орындамаған немесе тиісінше орындамаған жағдайда кепілге қойылған мүлікке кепіл ұстаушының (кредитордың) талаптарын қанағаттандыру үшін өндіріп алу қолданылуы мүмкін. Кепіл шартын жасасу кезінде Тараптар кепіл ұстаушының кепілге қойылған мүлік құнынан талаптарды қанағаттандыру құқығын көздеді. Дәл осындай құқық АК-нің 318-бабының 1-тармағымен регламенттелген. Қарыз шарты бойынша міндеттемелер орындалмаған (тиісінше орындалмаған) жағдайда, жылжымайтын мүлік кепілі шартының талаптары бойынша кепіл ұстаушы өз талаптарын кепіл нысанасын өткізуден түскен қаражат есебінен толық көлемде қанағаттандыруға құқылы. Осылайша, алқа өтініш берушінің банктік қарыз шарты бойынша борышкердің қайтыс болуы кепіл шарты бойынша заттай кепілгердің міндеттемелерін тоқтатпайтындығы туралы дәлелдерімен келіседі. Сот бұл істі қарау кезінде материалдық құқық нормаларын бұзды, сот актілерінде жазылған тұжырымдар істің нақты мән-жайларына сәйкес келмейді. Аталған бұзушылықтар елеулі, себебі істің дұрыс шешілмеуіне әкеп соқтырды, бұл АІЖК-нің 438-бабының 5-бөлігіне сәйкес заңды күшіне енген сот актілерінің күшін жоюға және өтінішхатты қанағаттандыруға негіз болды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
