Инвестициялар саласындағы мемлекеттік органдардың іс-әрекеттеріне (әрекетсіздігіне), шешімдеріне дау айту

              Соттылық.

АІЖК-нің 27-бабына сәйкес Астана қаласының соты тарапы айлық есептік көрсеткіштің екі миллион еселенген мөлшерінен аз инвестициялар сомасы бар инвесторлар (яғни ірі инвесторлар емес) болып табылатын инвестициялық даулар бойынша, сондай-ақ инвесторлар мен инвестордың инвестициялық қызметіне байланысты мемлекеттік органдар арасындағы өзге де даулар бойынша азаматтық істерді қарайды және шешеді.

"Инвесторлар мен мемлекеттік органдар арасындағы инвестордың инвестициялық қызметіне байланысты өзге де даулар" санатына мыналарға байланысты даулар жатады:

1) Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген инвесторлардың құқықтары мен мүдделерін бұзатын мемлекеттік органдардың әрекеттерімен;

2) инвесторлардың Қазақстан Республикасының инвестициялар саласындағы заңнамасын бұзатын әрекеттерімен жүзеге асырылады.

Мұндай даулардың шамамен тізімі:

- инвесторды инвестициялық қызметті жүзеге асыруға жіберу туралы даулар;

- инвестордың құқықтарын бұзатын мемлекеттік органдардың лауазымды адамдарының әрекеттерін (әрекетсіздігін) заңсыз деп тану туралы даулар (лицензиялау, экологиялық заңнаманы сақтау, салық салу, өнеркәсіптік қауіпсіздік ережелерін сақтау және т. б.), яғни бұл инвестицияларды жүзеге асыруға арналған шарт бойынша міндеттемелерді орындаумен байланысты емес даулар;

- мемлекеттік органның инвестордан салықтар және бюджетке төленетін өзге де міндетті төлемдер бойынша сомаларды, Қазақстан Республикасы салық заңнамасының жалпы қағидалары бойынша есептелетін, яғни салықтық жеңілдіктер мен атаулы сипаттағы преференциялар беруге байланысты емес кедендік төлемдерді өндіріп алуы туралы даулар;

- инвестордың мүлкін мемлекет мұқтажы үшін мәжбүрлеп алып қою (ұлттандыру, реквизициялау) және шығындарды өтеу туралы даулар;

- мемлекеттік органдардың Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес келмейтін актілерді шығаруы нәтижесінде инвесторға зиянды өтеуге байланысты даулар;  

- инвестицияларды жүзеге асыруға арналған шартта белгіленген міндеттемелерді орындауға байланысты емес мемлекеттік органдар мен инвесторлар арасындағы өзге де даулар.

"Инвестициялық даулар" ұғымына тәсілдерді айқындау кезінде олардың қатысуымен шарттық міндеттемелерді орындаумен байланысты емес салықтық, кедендік, экологиялық және басқа да жария-құқықтық даулар "инвестордың инвестициялық қызметіне байланысты өзге де даулар" санатына жататынына, Астана қаласының сотына сотталатынына назар аударылсын.

Істің Астана қаласының сотына соттылығын, инвестор мәртебесін дәлелдеу және "инвестициялық даулар" не "инвестордың инвестициялық қызметіне байланысты өзге де даулар" санаттарына жатқызу ауыртпалығы өтініш берушіге (инвесторға не уәкілетті мемлекеттік органға) жүктеледі.

Талап арыздарда даудың (инвестициялық дау не инвестициялық қызметке байланысты өзге де дау) санатының толық негіздемесін және істің соттылығын келтіру, сондай-ақ даудың инвестициялық қызметпен байланысы туралы нақты мәліметтер келтіру қажет.

АІЖК-нің 152-бабы 1-тармағының 2) тармақшасына сәйкес көрсетілген мәліметтер мен жоғарыда аталған құжаттардың болмауы берілген талап арызды (өтінішті) қоса берілген барлық құжаттармен бірге қайтаруға әкеп соғады.

Тараптардың құқықтық қатынастарын және басшылыққа алынуы тиіс заңды анықтау.

Мемлекеттік органдардың инвесторлардың құқықтары мен заңды мүдделерін бұза отырып шығарылған, Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген әрекеттерінің (әрекеттерінің) не инвестордың Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзатын әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) заңсыз шешімдерін (әрекеттерін) тану даудың мәні болып табылады. Инвестордың мемлекеттік басқару органдарының және олардың лауазымды адамдарының шешімдеріне, әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) шағымдануы туралы істер АІЖК-нің 29-тарауының тәртібімен қаралуға жатады. Тиісінше, тараптардың дауды реттеудің міндетті сотқа дейінгі тәртібін және ҚР жекелеген заңнамалық актілерінде белгіленген мұндай шешімдерге (әрекеттерге) әрекетсіздікке шағымдану мерзімдерін сақтауына ерекше назар аудару қажет.

АІЖК-нің 293-бабы екінші бөлігінің 6) тармақшасымен АІЖК-нің 29-тарауына сәйкес қылмыстық-процестік кодексте және Кодексте айқындалған тәртіппен соттың қарауына жататын мемлекеттік органдардың, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының, қоғамдық бірлестіктердің, ұйымдардың, лауазымды адамдардың, мемлекеттік қызметшілердің шешімдеріне, әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) сотта дау айтуға болмайтыны анықталды әкімшілік құқық бұзушылық туралы.

"Құқықтық актілер туралы" Заңның 65-бабына сәйкес жеке қолданылатын құқықтық акт, егер онда неғұрлым кеш мерзім белгіленбесе, қабылданған кезден бастап күшіне енеді. Құқықтық акт өзінің талаптарын немесе ондағы тапсырмаларды осы құқықтық актіге жолданған адамдар орындаған сәттен бастап өзінің қолданылуын тоқтатады.

Егер инвесторға қатысты уәкілетті мемлекеттік органның шығарылған бұйрығының, нұсқамасының, ұсынымының нәтижелері бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғалса не материалдар қылмыстық іс қозғау үшін қылмыстық қудалау органдарына жіберілсе, онда инвестордың шешімдерге, әрекеттерге (әрекетсіздіктерге) шағымдану туралы өтініші азаматтық сот ісін жүргізу тәртібімен қарауға жатпайды. Шешімдердің, әрекеттердің (әрекетсіздіктің) заңдылығы мен негізділігін бағалау әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі не қылмыстық істі қарау шеңберінде берілуі тиіс. Бірінші сатыдағы соттар АІЖК-нің 277-бабының 1) тармақшасының негізінде мұндай істер бойынша іс жүргізуді тоқтатуы тиіс.

1) іске қатысатын тұлғалар инвестор және уәкілетті мемлекеттік орган және (немесе) лауазымды адам болып табылады.

2) анықтауға және дәлелдеуге жататын фактілер. Дәлелдемелер мен дәлелдемелер. 

Істің санатына қарай дәлелденуге жататын осындай істер бойынша даулы факт инвестордың не мемлекеттік органның инвесторға қатысты Қазақстан Республикасының белгілі бір қызмет салаларындағы заңнамасының нормаларын (лицензиялау, экологиялық, жер заңнамасын сақтау, салық салу, өнеркәсіптік қауіпсіздік қағидаларын сақтау және т.б.) бұзу фактісі болып табылады. 

1.3.1. Мемлекеттік экологиялық инспектордың жоспардан тыс, тақырыптық тексеру жүргізу, экологиялық заңнаманы сақтау бойынша тексеру нәтижелері туралы акт және экологиялық заңнаманы бұзушылықтарды жою туралы нұсқама шығару жөніндегі әрекеттерін заңсыз деп тану туралы.

Істердің осы санаты бойынша сот ісін жүргізуге және азаматтық іс қозғауға өтінішті қабылдау сатысында, ал процестің дайындық бөлігінде және одан кейін өтініш берушінің Жоғары тұрған мемлекеттік органға немесе мемлекеттік экологиялық бақылауды жүзеге асыратын лауазымды адамдардың шешімдеріне, әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) шағыммен алдын ала жүгінуі туралы мәселені нақтылау ұсынылады, оның тәртібі экологиялық бақылаудың 126-бабында көзделген кодексінің

Өтініш беруші шағымданудың (дауласудың) осындай тәртібін сақтамаған жағдайда судья АІЖК-нің 152-бабы бірінші бөлігінің 1) тармақшасының негізінде өтінішті қайтару не істі сот талқылауына дайындау сатысында істі қараусыз қалдыру туралы мәселені АІЖК-нің 279-бабы 1) тармақшасының, 168-бабы бірінші бөлігінің, 172-бабы сегізінші бөлігінің негізінде шешуі қажет. істердің осы санаты үшін заңда белгіленген дауды сотқа дейін реттеу тәртібін сақтау және осы тәртіпті қолдану мүмкіндігін жоғалтпау.

1.3.2. Корпоративтік табыс салығын, үстеме пайда салығын, тау-кен салығын, коммерциялық табу бонусын және өсімпұлды есептеу туралы хабарламаны заңсыз деп тану және жою туралы.

Аталған санаттағы істерді дайындау және қарау кезінде судья камералдық бақылау нәтижесінде не салықтық тексеру нәтижесінде хабарлама қойылғанын анықтауы керек. Егер камералдық бақылау нәтижесінде салық кодексінің 587-бабының тәртібімен хабарламаның орындалғанын анықтау қажет.

1.3.3. Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау жөніндегі мемлекеттік органның монополияға қарсы заңнаманы бұзушылықтарды тергеп-тексеру нәтижелері бойынша қорытындыны бекіту туралы бұйрықтарын заңсыз деп тану және күшін жою туралы.

Осы санаттағы істерді дайындау және қарау кезінде судья "табиғи монополиялар туралы" Заңның 6-бабына, 10-бабының 3) тармақшасына сәйкес осы Заңның 18-7-бабында көрсетілген әрекеттерге (әрекетсіздікке), сондай-ақ табиғи монополиялар саласындағы уәкілетті органның шешімдеріне, оның ішінде субъектіге ұйғарымға сот тәртібімен шағымдануға жататынын назарға алуы қажет Қазақстан Республикасының Табиғи монополиялар және реттелетін нарықтар туралы заңнамасын бұзудың анықталған фактілерін жою туралы.

1.3.4. Қоршаған ортаны ластағаны үшін залалды экономикалық бағалау сомасын өндіріп алу туралы.

Істі сот талқылауына дайындау барысында сот Экологиялық кодекстің 108-бабына сәйкес қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органның лауазымды адамдары белгілейтін қоршаған ортаны қалпына келтіру үшін қажетті шығындардың және табиғи ресурстардың тұтынушылық қасиеттерінің құндық көрінісін растайтын қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалаудың болуын анықтауы қажет.

Іске қатысушы адамдар қоршаған ортаны ластағаны үшін залалды экономикалық бағалаудың сомасын даулаған кезде судья Үкіметтің қаулысымен бекітілген Қоршаған ортаның ластануынан келтірілген залалды экономикалық бағалаудың қағидаларын (бұдан әрі – қоршаған ортаның ластануынан болған залалды экономикалық бағалау қағидалары) негізге алуы тиіс.

Мысал 1. Ірі инвестор "Т" ЖШС сотқа мемлекеттік экологиялық инспектордың жоспардан тыс, тақырыптық тексеру жүргізу жөніндегі іс-әрекеттеріне тексеруді тағайындау туралы акт негізінде, экологиялық заңнаманы сақтау бойынша тексеру нәтижелері туралы акт шығару бойынша және 2016 жылғы 27 қыркүйектегі экологиялық заңнаманы бұзушылықтарды жою туралы нұсқамаға шағымдану туралы өтінішпен жүгінді. Талаптарды мемлекеттік инспектор тексеру жүргізу кезінде процестік бұзушылықтарға жол берілгендігі, атап айтқанда тексеру жүргізу мерзімдері бұзылғандығы негіздейді. Кәсіпкерлік кодекстің 148-бабын бұза отырып, тексеруді тоқтата тұру туралы хабарлама бір күннен кейін жіберілді, 2016 жылғы 17 тамыздағы тексеру мерзімін ұзарту туралы актіде ұзартудың себебі көрсетілмеген.

Істі бірінші сатыдағы соттың қағидалары бойынша қарау үшін іс жүргізуге қабылдай отырып, Астана қаласының соты Қазақстан Республикасы мен "Т"ЖШС арасында жасалған келісім негізінде жер қойнауын пайдалану жөніндегі қызметті жүзеге асыратын ірі инвестор іс бойынша тарап болып табылатынын негізге алды. Дау инвестордың Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасының нормаларын сақтау жөніндегі қызметіне тексеру жүргізу нәтижесінде туындады.

Арызды қанағаттандырудан бас тарта отырып, сот мемлекеттік инспектордың тексеру нәтижелері мен нұсқамалар туралы акт шығару жөніндегі іс-әрекеттері Кәсіпкерлік кодексте тексеруді жүргізу тәртібіне, рәсіміне және мерзімдеріне регламенттелген талаптарды сақтай отырып, қолданыстағы заңнамада көзделген өкілеттіктер шегінде жасалғанын негізге алды.

Кәсіпкерлік кодекстің 156-бабының талаптарына сәйкес, егер бақылау және қадағалау органы жүргізген тексеру Кәсіпкерлік кодексте белгіленген тексерулерді ұйымдастыруға және жүргізуге қойылатын талаптарды өрескел бұза отырып жүзеге асырылса, тексеру жарамсыз деп танылады. Кәсіпкерлік кодекстің 156-бабында көрсетілген өрескел бұзушылықтардың тізбесі толық болып табылады. Лауазымды адамның Кәсіпкерлік кодекстің 148-бабында көзделген тексеру жүргізу мерзімдерін бұзғаны туралы өтініш берушінің дәлелдері өз растауын таппады.

2016 жылғы 8 маусымдағы тексеруді тағайындау туралы актіден оны өткізу мерзімі 2016 жылғы 8 маусымнан 20 шілдеге дейін белгіленгені шығады. 2016 жылғы 20 шілдедегі № 111 тексеруді тоқтата тұру туралы актінің негізінде тексеру мерзімі 2016 жылғы 20 шілде мен 18 тамыз аралығында тоқтатылды, яғни Кәсіпкерлік кодекстің 148-бабында белгіленген бір айлық мерзімнен аспайды. Тексеруді тоқтата тұру туралы хабарлама серіктестіктің атына 2016 жылғы 19 шілдедегі № 04-07/2004 ілеспе хатпен факс арқылы жіберілді және сол күні сағат 18.18 – де орындалды, яғни Кәсіпкерлік кодексте белгіленген хабарламаны жіберу мерзімдері – Тексеруді тоқтатқанға дейін бір күн бұрын-сақталды.

Өтініш берушінің факс бойынша Хабарламаның келіп түскені туралы дәлелдері тек 2016 жылғы 20 шілдеде сағат 10.16-да техникалық себеппен деректерді берудің іркілуіне байланысты тексеруді жүргізудің жалпы мерзіміне әсер етпейді, өйткені оларды мемлекеттік инспектордың кінәсіне қоюға болмайды.

2016 жылғы 17 тамыздағы № 111 актімен тексеру қайта басталды, бұл туралы серіктестікке 2016 жылғы 16 тамыздағы № 04-07/2322 хабарлама факс арқылы сол күні сағат 16.14-те, сондай-ақ қайта басталардан бір күн бұрын жіберілді. 2016 жылғы 17 тамыздағы № 111 актімен тексеру жүргізу мерзімі 2016 жылғы 17 тамыздан бастап 2016 жылғы 27 қыркүйекті қоса алғандағы кезеңге ұзартылды, яғни ұзарту мерзімі Кәсіпкерлік кодекстің 148-бабында белгіленген отыз жұмыс күнінен аспайды. Актіде тексеру мерзімін ұзарту себебі көрсетілмеген, алайда бұл жағдай жүргізілген тексеруді жарамсыз деп тану үшін дербес негіз болып табылмайды. Сонымен қатар, 2016 жылғы 9 қыркүйектегі тексеруге қатысушылардың құрамын өзгерту туралы актімен жаңа маманды тарта отырып, қосымша зерттеулер жүргізу қажеттілігі тексеру мерзімін ұзартуға негіз болғандығы расталады.

Жоғарыда аталған барлық актілер құқықтық статистика және арнайы есепке алу органдарында тіркелді.

Осылайша, экологиялық заңнама нормаларын сақтау бойынша тексеру жүргізу барысында инвестордың құқықтары мен заңды мүдделері бұзылған жоқ.

Мысал 2. "Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі Экологиялық реттеу және бақылау комитетінің Атырау облысы бойынша экология департаменті" республикалық мемлекеттік мекемесі (бұдан әрі-Атырау облысы бойынша экология департаменті) сотқа мемлекет кірісіне 2 190 741 теңге мөлшерінде залалды экономикалық бағалау сомасын өндіріп алу туралы "М" ЖШС-не талап арызбен жүгінді. Талаптар Атырау облысының мамандандырылған табиғат қорғау прокуратурасының ұсынысы негізінде Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасын сақтау мәселесі бойынша инвестордың қызметінде жоспардан тыс тексеру жүргізілгеніне негізделген. Тексеру нәтижесінде 2014 және 2015 жылдары серіктестіктің өндірістік объектілерінде жабдықтың тоқтап қалуына байланысты алауларда газ жағылғаны анықталды, оның эмиссиялары 2013-2015 жылдарға арналған серіктестік объектілері үшін атмосфералық ауаға ластаушы заттардың шекті жол берілетін шығарындылары (ШЖШ) нормативтерінің жобасында және оған берілген мемлекеттік экологиялық сараптаманың қорытындысымен көзделмеген. 2012 жылғы 28 желтоқсан, сондай-ақ 2012 жылғы 29 желтоқсандағы қоршаған ортаға эмиссияларға рұқсатпен. Жанған газдың көлемі, түрі, күні мен уақыты 2016 жылғы 26 сәуірдегі тексеру нәтижелері туралы актімен расталды. Залал қоршаған ортаның ластануынан болатын зиянды жанама әдіспен экономикалық бағалау қағидаларына сәйкес есептелген және 2 190 741 теңге мөлшерінде айқындалған.

Істі бірінші сатыдағы соттың қағидалары бойынша қарау үшін іс жүргізуге қабылдай отырып, Астана қаласының соты Қазақстан Республикасының Инвестициялар жөніндегі комитетімен жасалған келісімшарт негізінде жер қойнауын пайдалану жөніндегі қызметті жүзеге асыратын инвестор іс бойынша жауапкер болып табылатынын негізге алды. Дау инвестордың ҚР экологиялық заңнамасының нормаларын сақтау жөніндегі қызметіне тексеру жүргізу және 2016 жылғы 11 мамырдағы залалды экономикалық бағалауды өтеу туралы Нұсқаманы орындамау нәтижесінде туындады.

Мемлекеттік органның талаптарын қанағаттандыра отырып, сот Экологиялық кодекстің 69-бабына сілтеме жасай отырып, серіктестікке эмиссияларға берілген рұқсатта 2014 жылы 74 361,8750 және 2015 жылы 74 206,1681 тоннадан аспайтын көлемде ластаушы заттардың шығарындыларын өндіруге құқық берілгендігін негізге алды. Эмиссияға рұқсатта көрсетілген шығарындылар көлемі 2012 жылғы 28 желтоқсанда мемлекеттік экологиялық сараптамадан өткен 2013-2015 жылдарға арналған серіктестік объектілері үшін ластаушы заттардың шекті жол берілетін шығарындылары (ШЖШ) нормативтерінің жобасында көзделген. Алаулардағы шикі газды жағудан ластаушы заттардың шығарындылары ластаушы заттардың ШЖШ-да көзделмеген, өйткені қоршаған ортаны қорғау министрінің бұйрығымен бекітілген қоршаған ортаға эмиссия нормативтерін айқындау әдістемесіне сәйкес авариялық шығарындылар нормаланбайды. "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Заңның 85-бабы 1-тармағының мағынасынан заңнама белгілі бір жағдайларда газ алауында жағу мүмкіндігін көздейтіні шығады. Сонымен қатар, мұндай газды жағудан ластаушы заттардың шығарындылары 2012 жылғы 29 желтоқсандағы қоршаған ортаға эмиссиямен рұқсат етілген нормативтерге енгізілмеген. Серіктестікке рұқсатсыз қоршаған ортаға эмиссияны жүзеге асырғаны үшін әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 328-бабы бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасалды және 2016 жылғы 27 сәуірдегі экологиялық заңнаманы бұзушылықтарды жою туралы нұсқама енгізілді, оған жауапкер дау айтқан жоқ. Экологиялық кодекстің 110-бабына сәйкес атмосфераға келтірілген зиянды бағалау үшін жанама әдіс қолданылады. Атырау облысы бойынша экология департаменті қоршаған ортаның ластануынан келтірілген залалды экономикалық бағалау қағидаларында көзделген формула негізінде 2 190 741 теңге мөлшерінде залалды бағалау белгіленді, оның есебі дұрыс жүргізілді.

Осылайша, инвестордың Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасының нормаларын бұзу фактісі өз растауын тапты.

Мысал 3. Ірі инвестор " К "компаниясы сотқа" Маңғыстау облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті " РММ – не 2015 жылғы 1-3 тоқсан кезеңдерінде қосылған құн салығының асып кету сомасын (бұдан әрі-ҚҚС мәтіні бойынша) қайтарудан бас тарту, 8-ден № 242 құжаттық салықтық тексеру актісінің күшін жою туралы мәлімдеме жасады 2016 жылғы ақпан (бұдан әрі мәтін бойынша-тексеру актісі), 2016 жылғы 8 ақпандағы № 242 салықтық тексеру нәтижелері туралы хабарлама, 856 403 теңге мөлшерінде ҚҚС асып кеткен соманы қайтару бойынша шұғыл шаралар қабылдау міндеттемесі.

Талаптарды мемлекеттік орган 2015 жылғы 18 қарашадағы № 242 Нұсқама негізінде 2015 жылғы 3 тоқсан үшін декларацияда қайтаруға ұсынылған ҚҚС асып кету сомасының дұрыстығын растау мәселелері бойынша тақырыптық салықтық тексеру жүргізгеніне негізделеді: 2015 жылғы 1 қаңтардан 30 қыркүйекке дейінгі кезеңдегі ҚҚС. Оның нәтижелері бойынша тексеру актісі жасалды, оның негізінде компанияға есепке жатқызылатын ҚҚС бюджетке төлеуге жатпайтын қайтаруға расталмаған есептелген салық сомасынан 856 403 теңге мөлшерінде асып кету сомасы туралы 2016 жылғы 8 ақпандағы № 242 хабарлама табыс етілді. Салық органы ҚҚС асып кетуін қайтарудан бас тарту негізінде 2011 жылдың 1 тоқсанынан 2014 жылдың 4 тоқсанына дейінгі кезеңде Қазақстан Республикасының аумағындағы екінші деңгейдегі банктерге экспорттық келісімшарт бойынша валюталық түсімнің бір бөлігінің түспегенін және қарсы тексерулердің нәтижелері бойынша 5 260 588 теңге мөлшерінде ҚҚС асып кеткенін растамағанын көрсетті. Тексеру нәтижелерімен келіспей, Компания жоғары тұрған салық органына – Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитетіне шағым түсірді, ол 2016 жылғы 12 сәуірдегі хатымен шағымдану мерзімін өткізіп алуына байланысты шағымды қараудан бас тартты. Хабарламаны заңсыз деп санайды.

Істі бірінші сатыдағы соттың қағидалары бойынша қарау үшін іс жүргізуге қабылдай отырып, Астана қаласының соты іс бойынша өтініш беруші инвестор – Үкімет пен "К", "О" және "П" компаниялары арасында жасалған өнімді бөлу туралы шарт негізінде жер қойнауын пайдалану жөніндегі қызметті жүзеге асыратын қазақстандық филиал тұлғасындағы шетелдік заңды тұлға болып табылатынын негізге алды"1994 жылғы 10 сәуірдегі. Дау мемлекеттік органның компанияға жалпы ережелерге (Салық кодексіне) сәйкес жүзеге асырылатын бюджеттен ҚҚС асып кеткен соманы қайтарудан бас тартуы нәтижесінде туындады.

Инвесторға талаптарды қанағаттандырудан бас тарта отырып, сот Салық кодексінің 272-бабы 1-тармағының 1) тармақшасын, 635-бабы 4-тармағын басшылыққа ала отырып, салық органының валюталық түсім үлесін есептеуі өтпелі кезеңді ескере отырып, 0% -, құраған келісім-шарт бойынша жеткізуді жүзеге асыру басталған күннен бастап Банктің қорытындысы негізінде дұрыс жүргізілгенін негізге алды алдыңғы кезеңдерден түскен валюталық түсімнің қалдығы. Көрсетілген тексеру актілерінің нәтижелері бойынша компания хабарламаларға шағымданбаған. № 90, № 164 және № 242 үш тексеру актісінің деректері 2011 жылғы 1 қаңтардан бастап – келісім – шарт бойынша жеткізуді жүзеге асырудың басталу күні 2015 жылғы 30 қыркүйекке дейін-декларация кезеңінің аяқталу күні компания 811 253 АҚШ доллары сомасына шикі мұнай жөнелтілгенін көрсетті. "Ситибанк Қазақстан" АҚ қорытындысына сәйкес келісімшарт бойынша компанияның шоттарына көрсетілген кезеңде барлығы 152 270 АҚШ доллары көлемінде валюталық түсім түскен. Демек, шикі мұнай экспортынан түскен валюталық түсім бүкіл келісімшарт бойынша Қазақстан Республикасының банк шоттарына толық көлемде түскен жоқ, бұл талаптарды қанағаттандырудан бас тартуға негіз болды.

Мемлекеттік экологиялық инспектордың жоспардан тыс, тақырыптық тексеру жүргізу, экологиялық заңнаманы сақтау бойынша тексеру нәтижелері туралы актіні және экологиялық заңнаманы бұзушылықтарды жою туралы Нұсқаманы шығару жөніндегі әрекеттерін заңсыз деп тану туралы (өтініш беруші-шетелдік инвестордың қатысуымен заңды тұлға, жауапкер-мемлекеттік органның лауазымды адамы)

Өтінішке қоса берілетін құжаттардың тізбесі

АІЖК-нің 149-бабының талаптарына сәйкес, оның ішінде талапкер өз талаптарын негіздейтін мән-жайларды растайтын құжаттар:

- мемлекеттік органмен жасалған инвестицияларды жүзеге асыруға арналған шарт (жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт, инвестициялық келісімшарт, мемлекеттік-жекешелік әріптестік шарты, концессиялық шарт);

- заңды тұлғалардың бірыңғай мемлекеттік тіркелімінен серіктестік құрылтайшыларының құрамы туралы мәліметтер;

- инвестициялық қызметті растайтын құжаттар (жұмыс бағдарламалары және келісімшарттық талаптардың орындалуы туралы есептер, инвестициялық бағдарламалар және т. б.);

- инвестордың мәртебесін растайтын құжаттар: инвестицияларды жүзеге асыруға арналған шарттың орындалуы туралы есептер, шоғырландырылған қаржылық есептіліктер, аудиторлық компаниялардың есептері;

- тексеруді тағайындау туралы акт;

- тексеру мерзімін тоқтата тұру және ұзарту туралы актілер;

- тексеру нәтижелері туралы акт;

- экологиялық заңнаманы бұзушылықтарды жою туралы нұсқама;

- қоршаған ортаға эмиссияларға рұқсат;

- өтініш берушінің Экологиялық кодекстің 126-бабында белгіленген дауды реттеудің міндетті сотқа дейінгі тәртібін сақтағанын растайтын дәлелдемелер-жоғары тұрған органға шағым және оны қарау нәтижелері бойынша шешім;

- заңды тұлғаның әкімшілік жауапкершілікке тартылғанын және тартылғанын растайтын құжаттар (бар болса). 

Ескерту: Салық кодексінің 535-бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сәйкес ерекше талап қою ісін жүргізу істері бойынша сотқа берілетін арыздардан, атап айтқанда, мемлекеттік органдар мен олардың лауазымды адамдарының заңды тұлғалардың құқықтарына қысым жасайтын заңсыз әрекеттеріне шағымдардан республикалық бюджет туралы заңда және Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген айлық есептік көрсеткіштің 500 пайызы мөлшерінде мемлекеттік баж алынады. мемлекеттік баж төлеу күніне қолданыста бар.

Экологиялық кодекстің 126-бабына сәйкес мемлекеттік экологиялық бақылауды жүзеге асыратын лауазымды адамдардың шешімдеріне, әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) өтініш Жоғары тұрған мемлекеттік органға немесе лауазымды адамға шағымданғаннан кейін сотқа беріледі. Экологиялық кодексте белгіленген дауды реттеудің міндетті сотқа дейінгі тәртібі сақталмаған және мұндай тәртіпті қолдану мүмкіндігі болған кезде бірінші сатыдағы соттың инвестордың өтініші АІЖК-нің 152-бабы бірінші бөлігінің 1) тармақшасының негізінде қайтарылуға не АІЖК-нің 279-бабы 1) тармақшасының негізінде қараусыз қалдырылуға тиіс

   Талап қоюдың нысанасы мен негіздеріне байланысты істерді қарау және шешу кезінде қолдануға жататын заңдар

Конституция.

АК.

АІЖК.

Кәсіпкерлік Кодексі.

"Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Кодекс.

Экологиялық кодекс.

"Әкімшілік рәсімдер туралы"заң

Корпоративтік табыс салығын, үстеме пайдаға салынатын салықты, пайдалы қазбаларды өндіруге салынатын салықты, коммерциялық табу бонусын және өсімпұлды (өтініш беруші – шетелдік инвестордың қатысуымен заңды тұлға, жауапкер – Мемлекеттік кірістер саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган)есептеу туралы хабарламаны заңсыз деп тану және оның күшін жою туралы

Өтінішке қоса берілетін құжаттардың тізбесі

              АІЖК-нің 149-бабының талаптарына сәйкес, оның ішінде талапкер өз талаптарын негіздейтін мән-жайларды растайтын құжаттар:

- мемлекеттік органмен жасалған инвестицияларды жүзеге асыруға арналған шарт (жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт, инвестициялық келісімшарт, мемлекеттік-жекешелік әріптестік шарты, концессиялық шарт);

- заңды тұлғалардың бірыңғай мемлекеттік тіркелімінен серіктестік құрылтайшыларының құрамы туралы мәліметтер;

- инвестициялық қызметті растайтын құжаттар (жұмыс бағдарламалары және келісімшарттық талаптардың орындалуы туралы есептер, инвестициялық бағдарламалар және т. б.);

- инвестордың мәртебесін растайтын құжаттар;

- салық декларациялары;

- салықтарды және бюджетке төленетін басқа да төлемдерді дұрыс есептеу және уақтылы төлеу мәселесі бойынша өтініш берушінің қызметіне кешенді салықтық тексеру жүргізу туралы нұсқама;

- Мемлекеттік кірістер департаментінің құжаттамалық салықтық тексеру актісі;

- салықтық тексеру нәтижелері туралы хабарлама;

- өтініш берушінің Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитетіне берілген салықтық тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағымы (бар болса);

- өтініш берушінің шағымын қарау нәтижелері бойынша қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің шешімі (бар болса).

Ескерту: Салық кодексінің 535-бабы 1-тармағының 4) тармақшасына сәйкес ерекше талап қою ісін жүргізу істері бойынша сотқа берілетін өтініштерден, атап айтқанда салықтық тексеру нәтижелері туралы хабарламаларға шағымдану туралы Мемлекеттік баж мөлшерлемелері белгіленген: заңды тұлғалар үшін – салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің (өсімпұлдарды қоса алғанда) даулы сомасының 1 пайызы хабарламада, бірақ 20 мың айлық есептік көрсеткіштен аспайды

 Талап қоюдың нысанасы мен негіздеріне байланысты істерді қарау және шешу кезінде қолдануға жататын заңдар

Конституция.

АІЖК.

Кәсіпкерлік Кодексі.

"Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Кодекс.

Қоршаған ортаға эмиссия нормативтерін айқындау әдістемесін бекіту туралы Қоршаған ортаны қорғау министрінің 2012 жылғы 16 сәуірдегі № 110-ө бұйрығы

 Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау жөніндегі мемлекеттік органның монополияға қарсы заңнаманы бұзушылықтарды тергеу нәтижелері бойынша қорытындыны бекіту туралы бұйрықтарын заңсыз деп тану және күшін жою туралы

Өтінішке қоса берілетін құжаттардың тізбесі

  АІЖК-нің 149-бабының талаптарына сәйкес, оның ішінде талапкер өз талаптарын негіздейтін мән-жайларды растайтын құжаттар:

- мемлекеттік органмен жасалған инвестицияларды жүзеге асыруға арналған шарт (жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт, инвестициялық келісімшарт, мемлекеттік-жекешелік әріптестік шарты, концессиялық шарт).

- заңды тұлғалардың бірыңғай мемлекеттік тіркелімінен серіктестік құрылтайшыларының құрамы туралы мәліметтер;

- инвестициялық қызметті растайтын құжаттар (жұмыс бағдарламалары және келісімшарттық талаптардың орындалуы туралы есептер, инвестициялық бағдарламалар және т. б.);

- инвестордың мәртебесін растайтын құжаттар;

- монополияға қарсы заңнаманы бұзушылықтарды тергеп-тексеруді тағайындау туралы бұйрық;

- монополияға қарсы заңнаманы бұзушылықтарды тергеу нәтижелері бойынша қорытындыны бекіту туралы бұйрық;

- монополияға қарсы заңнаманы бұзушылықтарды тергеу нәтижелері туралы қорытындыны бекіту туралы бұйрық;

- заңды тұлғаның әкімшілік жауапкершілікке тартылғанын және тартылғанын не іс материалдарын қылмыстық іс қозғау үшін қылмыстық қудалау органына жіберілгенін растайтын құжаттар (бар болса).

Ескерту: Салық кодексінің 535-бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сәйкес ерекше талап қою ісін жүргізу істері бойынша сотқа берілетін өтініштерден, атап айтқанда мемлекеттік органдар мен олардың лауазымды адамдарының заңды тұлғалардың құқықтарына қысым жасайтын заңсыз әрекеттеріне шағымдардан республикалық бюджет туралы заңда белгіленген және қолданыстағы айлық есептік көрсеткіштің 500 пайызы мөлшерінде мемлекеттік баж алынады мемлекеттік баж төленген күнге

    Талап қоюдың нысанасы мен негіздеріне байланысты істерді қарау және шешу кезінде қолдануға жататын заңдар

Конституция.

АІЖК.

Кәсіпкерлік Кодексі.

"Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы"Кодекс

Заңдар:

- "Әкімшілік рәсімдер туралы";

- "Табиғи монополиялар туралы"

 Қоршаған ортаны ластағаны үшін залалды экономикалық бағалау сомасын өндіріп алу туралы (талапкер - уәкілетті мемлекеттік орган, жауапкер-инвестор)

Өтінішке қоса берілетін құжаттардың тізбесі

              АІЖК-нің 149-бабының талаптарына сәйкес, оның ішінде талапкер өз талаптарын негіздейтін мән-жайларды растайтын құжаттар:

- мемлекеттік органмен жасалған инвестицияларды жүзеге асыруға арналған шарт (жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт, инвестициялық келісімшарт, мемлекеттік-жекешелік әріптестік шарты, концессиялық шарт);

- заңды тұлғалардың бірыңғай мемлекеттік тіркелімінен серіктестік құрылтайшыларының құрамы туралы мәліметтер;

- инвестициялық қызметті растайтын құжаттар (жұмыс бағдарламалары және келісімшарттық талаптардың орындалуы туралы есептер, инвестициялық бағдарламалар және т. б.);

- инвестордың мәртебесін растайтын құжаттар;

- серіктестік қызметін жоспардан тыс тексеруді тағайындау туралы акт;

- экологиялық заңнаманың сақталуын тексеру нәтижелері бойынша акт.

- мемлекеттік экологиялық сараптаманың қорытындысы;

- қоршаған ортаға эмиссияға рұқсат

Талап қоюдың нысанасы мен негіздеріне байланысты істерді қарау және шешу кезінде қолдануға жататын заңдар

Конституция.

АІЖК.

Кәсіпкерлік Кодексі.

Экологиялық кодекс.

"Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" заң.

Қоршаған ортаның ластануынан келтірілген залалды экономикалық бағалау қағидаларын бекіту туралы Үкіметтің 2007 жылғы 27 маусымдағы № 535 қаулысы

Назар аударыңыз!

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкендігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды.

Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.

            Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы