Қызметтер үшін төлем тек компанияның шотына төленеді. Сізге ыңғайлы болу үшін біз Kaspi RED / CREDIT /БӨЛІП ТӨЛЕУДІ іске қостық 😎

Басты бет / Кодекстер / Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 21-бабына түсініктеме. Абайсызда жасалған қылмыстық құқық бұзушылық

Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 21-бабына түсініктеме. Абайсызда жасалған қылмыстық құқық бұзушылық

АMANAT партиясы және Заң және Құқық адвокаттық кеңсесінің серіктестігі аясында елге тегін заң көмегі көрсетілді

Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 21-бабына түсініктеме. Абайсызда жасалған қылмыстық құқық бұзушылық

Абайсызда жасалған қылмыстық құқық бұзушылық деп менмендікпен немесе немқұрайлылықпен жасалған әрекет танылады.

Егер адам өз әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті зардаптарының туындау мүмкіндігін алдын ала болжап, бірақ бұған жеткілікті негіздерсіз осы зардаптардың алдын алуға жеңілтектікпен сенген болса, қылмыстық құқық бұзушылық менмендікпен жасалған деп танылады.

Егер адам өз әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті зардаптарының туындау мүмкіндігін алдын ала болжамаған болса, бірақ қажетті ұқыптылық пен сақтық танытқан жағдайда бұл зардаптарды алдын ала болжауға тиіс және болжай алатын болса, қылмыстық құқық бұзушылық немқұрайлылықпен жасалған деп танылады.

Жаңа технологиялармен және осыған байланысты туындайтын адамның әлеуметтік бейімделу проблемасымен сипатталатын қазіргі заманғы әлемнің қарқынды өзгеріп жатқан жағдайларында адамдардың мінез-құлқына, олардың тәртібі мен ұйымдасқандығына қойылатын талаптар барған сайын артып келеді, алайда адамдар бұл талаптарды әрдайым орындай алмайды. Статистикалық деректер қоршаған табиғи орта саласында; көлік құралдарын пайдалану және олардың жұмыс істеуі саласында; құрылыс, өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы жұмыстарын жүзеге асыру жөніндегі қызметте жасалатын абайсызда жасалған, қылмыстық жазаға тартылатын әрекеттер санының өсу үрдісі сақталып отырғанын көрсетеді.

Көптеген жағдайларда абайсызда жасалған қылмыстық құқық бұзушылықтар жекелеген санаттағы адамдардың бейқамдығы, тәртіпсіздігі, салғырттығы, оларға жүктелген кәсіби және өзге де міндеттер мен функцияларды орындауға байланысты қойылатын талаптарға немқұрайлы қарауы, сондай-ақ тиісті біліктілігі, тәжірибесі, білімі немесе тиісті арнайы даярлығы болмағандықтан не өзге де себептер бойынша жүзеге асыруға қабілетсіз функцияларды жекелеген адамдардың өздеріне қабылдауы салдарынан жасалады. Қылмыстық құқықтағы абайсызда кінәлі болғаны үшін жауаптылық мәселесі барған сайын үлкен теориялық және практикалық маңызға ие болады деп пайымдауға негіз бар.

Қылмыстық құқық жөніндегі Халықаралық қауымдастықтың 12-ші Конгресінің ұсынымдарында (Гамбург, 1979 ж.) былай деп көрсетілген: «Абайсызда жасалған қылмысты қылмыстандыру немесе қылмыссыздандыру қажеттілігі туралы мәселені шешу кезінде мұндай шешімнің әлеуметтік дамудың нақты мәнмәтініндегі экологиялық, әлеуметтік және басқа да факторларға тигізетін ықпалының барлық аспектілері ескерілуі қажет (3-тармақтың «а» тармақшасы). Әлеуметтік тұрғыдан алғанда әлеуметтік және жеке құндылықтар мен әл-ауқатқа зиян келтіретін өрескел немқұрайлылық жағдайы қылмыстық заңды бұзу ретінде қарастырылуға тиіс (3-тармақтың «б» тармақшасы). Абайсызда жасалған қылмыстар үшін қылмыстық жауаптылық кінәлілік қағидатына сәйкес, адам алдын ала болжаған немесе болжай алатын елеулі зиян келтірген әрекеттер үшін, сондай-ақ заңда қауіпсіздік қағидаларын тиісті бұзушылықтардың қауіптілік дәрежесі ескерілетін жағдайларда туындауға тиіс (4-тармақтың «а» тармақшасы)».

Абайсызда қылмыстық құқық бұзушылықтар жасалған жағдайда кінәнің әлеуметтік мәні адамның жеңілтектік, ұқыпсыздық танытуынан, өзінің мінез-құлқына қойылатын талаптарды сақтауға немқұрайлы қарауынан көрінеді, соның салдарынан қоғамға қауіпті зардаптар туындайды немесе туындауы мүмкін.

Қазақстанның қылмыстық құқығындағы абайсызда кінәлі болуды айқындау адамның өз әрекеттерінің немесе әрекетсіздігінің нәтижесінде туындаған қоғамға қауіпті зардаптарға қатынасы сияқты белгіге негізделеді.

Қылмыстық заңнамада абайсызда кінәлі болу нәтижесінде қоғамға қауіпті зиян келтіргені үшін жауаптылықты көздейтін қылмыстық құқық бұзушылық құрамдарының едәуір саны бар. Кінәнің абайсыздық нысаны кінәнің қасақаналық нысанына қарағанда анағұрлым аз қауіпті деп қарастырылады. Сонымен бірге абайсызда жасалған қылмыстық құқық бұзушылықтар келтіретін қоғамға қауіпті зиян елеулі болуы мүмкін, ал қылмыстық құқық бұзушылықтардың жекелеген санаттары бойынша қасақана жасалған қылмыстық құқық бұзушылықтар келтірген зияннан асып түсуі де мүмкін.

ҚК-нің 21-бабының 1-бөлігінде кінәнің абайсыздық нысанының екі түрі заң жүзінде бекітілген: менмендік және немқұрайлылық.

Қылмыстық құқық бұзушылықты жасаған адам өзінің әрекетінің немесе әрекетсіздігінің қоғамға қауіпті зардаптарының туындау мүмкіндігін алдын ала болжаған, бірақ бұған жеткілікті негіздерсіз олардың алдын алуға жеңілтектікпен сенген не мұндай зардаптардың туындау мүмкіндігін алдын ала болжамаған, алайда қажетті ұқыптылық пен сақтық танытқан жағдайда оларды алдын ала болжауға тиіс және болжай алатын болған кезде, қылмыстық құқық бұзушылық абайсызда жасалған деп танылады.

Қасақана жасалған қылмыстық құқық бұзушылықтардан айырмашылығы, абайсызда жасалған қылмыстық құқық бұзушылықтарда туындаған зардаптарға қол жеткізуге бағытталған еріктік ұмтылыс болмайды, яғни зардаптар қылмыстық құқық бұзушылық субъектісінің мақсаттарымен, ұмтылыстарымен байланысты емес.

Алайда қасақана және абайсызда жасалған қылмыстық құқық бұзушылықтарға ортақ белгі — кінәлі адамның қоғам талаптарына теріс көзқарасы болып табылады.

Абайсыздық менмендік (жеңілтектік) және немқұрайлылық түрінде көрінуі мүмкін. ҚК-нің 21-бабының 2-бөлігіне сәйкес, менмендік қылмыстық құқық бұзушылықты абайсызда жасаған адамның өз әрекетінің немесе әрекетсіздігінің қоғамға қауіпті зардаптарының туындау мүмкіндігін алдын ала болжағанымен, жеткілікті негіздерсіз олардың алдын алуға жеңілтектікпен сенуімен сипатталады.

Заң мәтінінен көрініп тұрғандай, менмендікті айқындау кезінде заң шығарушы адамның қоғамға қауіпті әрекетті немесе әрекетсіздікті жасауға психикалық қатынасына тоқталмайды, тек зардаптарға қатынасын сипаттаумен шектеледі. Менмендік кезінде субъект болуы мүмкін зардаптардың теріс мәнін түсінеді. Олай болса, ол жасалып жатқан әрекеттің немесе әрекетсіздіктің қоғамға қауіпті екенін де түсінеді деп пайымдауға болады, дегенмен мұндай түсінік менмендіктің міндетті белгісі болып табылмайды, өйткені ол заңнан туындамайды. Алайда бұл есеп жеткілікті дәрежеде ойластырылмаған, жеңілтектік сипатта болады және жеткілікті негіздерге сүйенбейді. Мысалы, мотоциклші саналы түрде жоғары жылдамдықты дамыта отырып, кез келген сәтте оңай тежеп, жазатайым оқиғаның алдын аламын деп есептеген. Алайда қажетті сәтте тежегіш істен шығып, мотоциклші көшеден өтіп бара жатқан жаяу жүргіншіні қағып, оның денсаулығына зиян келтірген. Мотоциклші аталған зардаптардың туындау мүмкіндігін алдын ала болжағанымен, жеткілікті негіздерсіз олардың алдын алуға жеңілтектікпен сенген. Ол менмендік танытқан.

Осылайша, менмендік мынадай белгілермен сипатталады:

өз әрекетінің қоғамға қауіпті зардаптарын алдын ала болжаудың болуы;

олардың алдын алуға жеңілтектікпен, жеткілікті негіздерсіз сенудің болуы.

Менмендік өзінің интеллектуалдық сәті бойынша тікелей және әсіресе жанама қасақаналықтың интеллектуалдық сәтімен белгілі бір дәрежеде ұқсас, өйткені екі жағдайда да кінәлі адам өзінің әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті зардаптарының туындауын алдын ала болжайды. Алайда кінәнің осы нысандарындағы алдын ала болжаудың сипаты айтарлықтай ерекшеленеді.

Қылмыстық құқық бұзушылықты қасақана жасаған кезде адам өз әрекеттерінің нақты зардаптарын айқын түрде алдын ала болжайды. Ал менмендік кезінде қоғамға қауіпті зардаптар жалпы, абстрактілі нысанда болжанады. Кінәлі адам өзі жасаған әрекеттердің (әрекетсіздіктің) жалпы алғанда қоғамға қауіпті зардаптарға әкеп соғуы мүмкін екенін алдын ала болжайды, бірақ осы нақты жағдайда мұндай зардаптар туындамайды деп есептейді.

Менмендіктің еріктік сәті адамның өз әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті зардаптарының алдын алуға жеткілікті негіздерсіз жеңілтектікпен сенуімен сипатталады.

Кінәлі адамның өз әрекетінің зиянды зардаптарының алдын алуға деген есебі әрдайым оның пікірінше, зардаптың туындауына жол бермеуге тиіс нақты жағдайларға негізделген есепті білдіреді. Сондықтан менмендік жанама қасақаналықтан еріктік белгісі бойынша да ерекшеленеді. Менмендік кезінде адам нақты жағдайларға сүйене отырып, қоғамға қауіпті зардаптардың туындауына жол бермеуге ұмтылады. Жанама қасақаналық кезінде адам ең жақсы дегенде қоғамға қауіпті зардаптар туындамайтын бақытты жағдайлардың қалыптасуына ғана үміт артады және олардың алдын алу үшін ешқандай әрекет жасамайды.

Жекелеген ресейлік ғалымдар «жеңілтектік (біздің заңнамада — менмендік) абайсыздық кінә нысанының өлшемшарттарына сәйкес келмейді» деп есептейді. Мұндай ұстаныммен келісуге болмайды, өйткені ол жеңілтектіктің (менмендіктің — автордың курсиві, И. Б.) абайсыз кінәнің түрі ретінде заңда бекітілуіне ғана емес, сонымен қатар отандық қылмыстық-құқықтық доктринада оның дәстүрлі түрде дәл осы сапада бағалануына да қайшы келеді.

ҚК-нің 21-бабының 3-бөлігіне сәйкес, немқұрайлылық адамның өзінің әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті зардаптарының туындау мүмкіндігін алдын ала болжамағанымен, қажетті ұқыптылық пен сақтық танытқан жағдайда бұл зардаптарды алдын ала болжауға тиіс және болжай алатын болуымен айқындалады. Қылмыстық құқық бұзушылықтың немқұрайлылықпен жасалуына мынадай істі мысал ретінде келтіруге болады. Р. Д.-мен бірге аңшылықтан қайтып келе жатқан. Автомобильде оқталған қос ұңғылы мылтық болған. Автомобиль күрт тежелген кезде Р. қолғаппен мылтықтың шүріппесіне ілініп кетіп, оқ атылған, нәтижесінде рульде отырған Д.-ның жүрегіне оқ тиген. Сот Р.-ның әрекеттерін денсаулыққа абайсызда ауыр зиян келтіру деп саралаған. Р. өз әрекеттерінің зардаптарын алдын ала болжамағанымен, неғұрлым мұқият әрі сақ болған жағдайда оларды алдын ала болжауға тиіс және болжай алатын еді. Оның туындаған зардапқа психикалық қатынасы немқұрайлылық нысанында көрінеді.

Немқұрайлылықтың заңнамалық анықтамасынан оның мынадай негізгі белгілері көрінеді:

адамның өзінің әрекетінің немесе әрекетсіздігінің қоғамға қауіпті зардаптарының туындау мүмкіндігін алдын ала болжамауы;

адамның осы зардаптарды алдын ала болжауға міндетті және мүмкіндігі болуы.

Демек, қылмыстық немқұрайлылық кезінде адамның әрекеттері (әрекетсіздігі) қылмыстық заңмен қорғалатын объектіге зиян келтіруге тікелей бағытталмайды. Алайда адам өзінің әрекетінің қоғамға қауіпті зардаптарының туындауын алдын ала болжауға нақты мүмкіндігі бола тұра, қылмыстық зардаптардың алдын алу үшін қажетті еріктік әрекеттерді жасау мақсатында қажетті ұқыптылық пен сақтық танытпайды, нақты мүмкіндікті шындыққа айналдырмайды.

Немқұрайлылықтың интеллектуалдық факторы немқұрайлылықтың екі негізгі элементі арқылы ашылады: 1) оң (ақтайтын) және 2) теріс (кінә тағылатын, ақтауға келмейтін). Немқұрайлылықтың оң белгісі адамның өмірлік оқиғалардың іс жүзінде зиянды зардаптардың келтірілуіне алып келетін бағытта дамуын алдын ала болжауға тиіс және болжай алатын болуына негізделеді. Немқұрайлылықтың теріс, кінә ретінде тағылатын элементі адамның қоғамға қауіпті зардаптардың туындау мүмкіндігін алдын ала болжамауынан, өзі жасаған әрекеттің қоғамға қауіптілігі мен құқыққа қайшылығын түсінбеуінен тұрады.

Қылмыстық немқұрайлылықтың еріктік факторы адамның өз әрекетінің қылмыстық зиянды зардаптарының алдын алмауынан көрінеді, алайда оның мұны істеуге нақты мүмкіндіктері болады. Бұл жерде адамға өзінің техникалық мүмкіндіктері мен қабілеттерін зиянды, қалаусыз зардаптардың алдын алуға бағытталған нақты айқындалған еріктік әрекеттерді жасау үшін пайдаланбағаны кінә ретінде тағылады. Осылайша, адам өмірлік оқиғалардың дамуына ықпал ете отырып, қылмыстық зардаптардың туындау мүмкіндігінің нақты, физикалық тұрғыдан іс жүзінде орын алуына жол бермеуге тиіс еді.

Қылмыстық немқұрайлы мінез-құлықтың әлеуметтік мәні адамның мінез-құлқы әрдайым сақ болу, абай болу міндетін бұзумен байланысты болатынында. Қылмыстық немқұрайлы мінез-құлықтың еріктік акт ретіндегі әлеуметтік мәні заңның мынадай тұжырымымен ашылады: «адам өзінің әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті зардаптарының туындау мүмкіндігін алдын ала болжамаған, бірақ қажетті ұқыптылық пен сақтық танытқан жағдайда бұл зардаптарды алдын ала болжауға тиіс және болжай алатын болған». «Тиіс» термині қылмыстық немқұрайлылық кезінде жасалатын әрекеттердің сипатын, атап айтқанда, бұл әрекеттер адамның өзіне жүктелген міндеттерді бұзуымен байланысты екенін атап көрсетеді.

Адамның қандай да бір әрекетті жасау немесе оны жасаудан бас тарту міндеті әртүрлі мән-жайларға байланысты туындауы мүмкін: заңның күші бойынша (мысалы, науқасқа немесе өміріне қауіпті жағдайда тұрған адамға көмек көрсету міндеті (ҚК-нің 320, 118-баптары); шарттың салдарынан (мысалы, қызметтік қызметке байланысты міндет (ҚК-нің 371-бабы) және т.б. Абайсызда кінәлі болғаны үшін жауаптылықты айқындау кезінде әрбір нақты жағдайда адамның қандай міндетті бұзғанын және бұл бұзушылықтың неден көрініс тапқанын анықтау қажет. Егер қандай да бір әрекетті жасау адамның міндеттеріне кірмегені анықталса, онда соның нәтижесінде туындаған қоғамға қауіпті зардаптар оған кінә ретінде тағылмайды.

Немқұрайлылықтың мазмұны қоғамға қауіпті зардаптарды алдын ала болжау міндетімен ғана шектелмейді. Қылмыстық немқұрайлылықтың болуы үшін адамның тек қана оларды алдын ала болжауға міндетті болғанын емес, сонымен қатар нақты жағдайда өзінің әрекеттерінің қоғамға қауіпті зардаптарының туындауын алдын ала болжай алатын болғанын да анықтау қажет. Зардаптарды алдын ала болжау мүмкіндігі әрекет жасалатын жағдайдың ерекшеліктерімен, кінәлі адамның жеке қасиеттерімен (даму деңгейі, білімі, тәжірибесі және т.б.) айқындалады.

Айта кету керек, формальды құрамы бар қылмыстардағы тікелей және жанама қасақаналыққа тән осыған ұқсас сипаттағы проблемалар кінәнің абайсыздық нысанының мазмұнын ашатын ҚК-нің 21-бабын талдау кезінде де туындайды. Аталған баптың 2 және 3-бөліктерінде берілген менмендік пен немқұрайлылық анықтамалары тек материалдық құрамы бар қылмыстық құқық бұзушылықтарға ғана қолданылуы мүмкін.

Қылмыстық құқық теориясында абайсызда жасалатын барлық қылмыстар өздерінің құрылымы бойынша материалдық құрамға жататыны туралы көзқарас басым. Дегенмен формальды құрамы бар қылмысты абайсызда жасау мүмкіндігі толығымен жоққа шығарылмайды. Бұл, мысалы, ҚК-нің 285-бабының 1-бөлігінің, 324-бабының 1-бөлігінің, 325-бабының 1-бөлігінің, 326-бабының 1-бөлігінің, 328-бабының 1-бөлігінің, 332-бабының 1-бөлігінің, 333-бабының 1-бөлігінің, 336-бабының мазмұнына жасалған талдаудан туындайды. Әңгіме қауіптілік туғызғаны үшін жауаптылықты көздейтін, жасалуы үшін қылмыстық жауаптылық зардаптардың туындамауына (ҚК-нің 285-бабының 1-бөлігі) немесе осы зардаптардың туындауының нақты мүмкіндігін жасауға байланысты болатын құрамдар туралы болып отыр.

Экологиялық ортаға елеулі, ірі залал келтіру немесе адамның денсаулығына зиян келтіру қатерін туғызу, менің пайымдауымша, егер зиянды зардаптардың заңда көзделген туындауы уақтылы қабылданған шаралармен немесе зиян келтірушінің еркіне тәуелді емес өзге де мән-жайлармен тоқтатылмағанда, осындай зардаптарға әкеп соғуы мүмкін жағдайды немесе мән-жайларды жасауды білдіреді. Бұл ретте қатер адамның денсаулығына немесе қоршаған ортаға нақты зиян келтірудің шынайы қауіптілігінің болуын білдіреді.

Өкінішке қарай, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2004 жылғы 18 маусымдағы «Соттардың кейбір экологиялық қылмыстық құқық бұзушылықтар үшін жауаптылық туралы заңнаманы қолдануы туралы» нормативтік қаулысында ҚК-нің 285, 324, 325, 326, 328, 332, 333, 336-баптарының бірінші бөліктерінде көзделген «әкеп соғуы мүмкін» деген ұғым ашып көрсетілмеген. Заң шығарушы тұжырымдаған нысандағы аталған қылмыстардың субъективтік жағы елеулі өзіндік ерекшелігімен сипатталады және сот пен құқық қолдану органдары тарапынан әртүрлі түсінілуі мүмкін.

Егер мұндай қылмыстардың тек абайсызда жасалатыны (ҚК-нің 19-бабының 4-бөлігі осыны талап ететіндей) арнайы көрсетілмеген деп есептесек, онда ықтимал зардаптарға қатынас қасақана да, абайсыз да болуы мүмкін.

Заңнамалық сипаттамасынан олардың қандай кінә нысанымен жасалуы мүмкін екені айқын көрінбейтін осындай қылмыс түрлеріндегі кінә нысанын айқындау проблемалары туындайды.

Көптеген қылмыстар қасақана да, абайсызда да жасалуы мүмкін екенін, ал кейбіреулері тек қасақана жасалатынын ұмытпау керек. ҚК-де олардың арасындағы айырмашылық көрсетілмеген, бұл заңды түсінуді, әсіресе оны құқық қолдану тәжірибесінде пайдалануды негізсіз қиындатады. Ерекше бөлім 19-баптың 4-бөлігіне сәйкес келтірілмеген, соның салдарынан экологиялық қылмыстардың көпшілігі, денсаулық пен адамгершілікке қарсы бірқатар қылмыстар және басқалары қасақана жасалған деп қарастырыла бастады.

Экологиялық қылмыстар туралы нормалардың көпшілігінде зиянды зардаптардың тек абайсызда келтірілгені туралы нұсқаудың болмауы заңдағы олқылық болып табылады.

Субъектінің әрекеттерінде қасақаналықтың бар-жоғын және жасалған әрекетті саралау туралы мәселені шешу кезінде тәжірибеде кейде құқықтық қателікті (субъективтік қателікті) құқықтық бағалау проблемасы туындайды.

Қателік — адамның өзі жасаған әрекеттің қоғамға қауіптілік сипаты мен дәрежесіне және оның құқыққа қайшылығына қатысты жаңылысуы. Қателіктер екі түрге бөлінеді: заңдық және фактілік.

Заңдық қателік — адамның өзі жасаған әрекеттің қылмыстылығы, оны ҚК баптары бойынша саралау және жазаланушылығы туралы жаңылысуы. Қылмыстық құқық теориясында заңдық қателіктің мынадай түрлері ажыратылады:

адамның өзі жасаған әрекетті қылмыстық деп қате түсінуі, ал шын мәнінде заң оны қылмыстар қатарына жатқызбайтын жағдай («жалған қылмыс»). Мұндай жағдайларда қылмыстық жауаптылық жоққа шығарылады, өйткені қылмыстық әрекет жасалмаған (мысалы, жұмыс беруші шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдарды тиісті рұқсатсыз жұмысқа алғаш рет қабылдауды қылмыстық жазаға тартылатын әрекет деп есептейді, ал шын мәнінде мұндай әрекеттер бірнеше рет жасалған жағдайда ғана қылмыстық жазаға тартылады, бұл жағдайда жұмыс беруші әкімшілік жауаптылыққа тартылуы мүмкін);

жасалған әрекеттің қылмыстық емес деп қате бағалануы, ал шын мәнінде оның заңда қылмыс ретінде көзделуі.

Мұндай қателік қасақана кінәні жоққа шығармайды, өйткені заңды білмеу қылмыстық жауаптылықтан босатпайды;

субъектінің жасалып жатқан әрекеттің заңдық салдары: оны саралау, осы әрекетті жасағаны үшін тағайындалуы мүмкін жазаның түрі мен мөлшері туралы жаңылысуы. Бұл мән-жайлар кінәнің мазмұнына кірмейді және кінәлі адамның санасында міндетті түрде қамтылуға тиіс емес, сондықтан оларға қатысты қате баға беру қасақаналықты да, қылмыстық жауаптылықты да жоққа шығармайды.

Жасалып жатқан әрекеттің заңдық қасиеттері немесе заңдық салдары туралы жаңылысқан адамның заңдық қателігі кінә нысанына да, қылмысты саралауға да, тағайындалған жазаның мөлшеріне де әсер етпейді.

Фактілік қателік — адамның қылмыстық құқық бұзушылық құрамының элементтеріне жататын жасалған әрекеттің нақты мән-жайларына қатысты жаңылысуы, оларды дұрыс түсінбеуі. Қылмыстық құқық теориясында және тәжірибеде фактілік қателіктің мынадай түрлері ажыратылады: жасалып жатқан әрекеттің қоғамға қауіптілігіне қатысты қателік, объектідегі қателік, жәбірленушінің жеке басындағы қателік, нысанадағы қателік, құралдардағы қателік, тәсілдегі қателік, келтірілген зардаптардағы қателік, себептік байланыстағы қателік, саралаушы мән-жайлардағы қателік, қол сұғу объектілерінің санына қатысты қателік.

Жасалып жатқан әрекеттің қоғамға қауіптілігіне қатысты қателік мынадай түрде көрінуі мүмкін. Біріншіден, адам өз әрекеттерін қоғамға қауіпті деп қате бағалайды, ал шын мәнінде әрекетте қоғамға қауіптілік қасиеті болмайды, мысалы, пайдалануға жарамсыз болғандықтан жойылуға жататын азық-түлік өнімдерін ұрлау. Мұндай қателік жасалып жатқан әрекеттің қасақана сипатын сақтайды, бірақ жауаптылық аяқталған қылмыс үшін емес, оған оқталу үшін туындайды, өйткені қылмыстық ниет іске асырылмаған және қол сұғу объектісіне — меншік қатынастарына — іс жүзінде зиян келтірілмеген. Екіншіден, адам өз әрекеттерін құқыққа сай деп қате есептейді, олардың қоғамға қауіптілігін түсінбейді. Әдетте мұндай жаңылысу қылмыстық құқық бұзушылықтың объективтік жағына жататын және әрекетке қоғамға қауіпті сипат беретін маңызды нақты мән-жайларды білмеумен байланысты болады. Мұндай қателік қасақаналықты жоққа шығарады, ал егер әрекет тек қасақана жасалған жағдайда ғана қылмыстық болып табылса, онда қылмыстық жауаптылық та жоққа шығарылады. Мысалы, жалған ақшаны шынайы деп адал ниетпен есептеген адамның оны өткізуі кінәнің болмауына байланысты қылмыс болып табылмайды.

Объектідегі қателік — адамның қол сұғу объектісінің әлеуметтік және заңдық мәні, сондай-ақ іс жүзінде зиян келтірілетін объектілердің саны туралы дұрыс емес түсінігі. Мұндай қателіктің екі түрі болуы мүмкін.

Біріншіден, әрекет етуші адамның санасында объектінің ауыстырылуын білдіретін қателік: әрекет бір объектіге қол сұғады деп қате пайымдаған субъект шын мәнінде кінәлінің қасақаналығымен қамтылатын объектіге біртекті емес басқа объектіге зиян келтіреді. Мысалы, дәріханадан есірткі заттары бар препараттарды ұрлауға әрекет жасаған адам іс жүзінде құрамында есірткі құралдары жоқ дәрілік заттарды ұрлайды. Кінәлінің әрекеттері қасақаналықтың бағыттылығына қарай, яғни есірткі құралдарын ұрлауға оқталу ретінде (ҚК-нің 24-бабының 3-бөлігі және 298-бабы) саралануға тиіс. Екіншіден, объектідегі қателік қылмыстық заң нормасындағы объектінің әлеуметтік және заңдық бағасын өзгертетін мән-жайларды білмеуден көрінеді. Егер субъект қатаңырақ қорғалатын объектіге қол сұғып жатырмын деп қате пайымдаса, ал іс жүзінде анағұрлым жеңіл қорғалатын объектіге зиян келтірсе, онда ол қатаңырақ қорғалатын объектіге қол сұғуға оқталғаны үшін жауап береді. Мәселен, адам өлтіру кезінде жәбірленушінің жүкті болуы бұл қылмыстың қауіптілігін едәуір арттырады және ерекше саралаушы белгі болып табылады (99-баптың 2-бөлігінің 4) тармағы). Объектідегі қателіктің бұл түрі қылмысты саралауға екі түрлі жолмен әсер етуі мүмкін. Егер кінәлі адамның жәбірленушінің жүкті екенін білмегені анықталса, қылмыс осы ауырлататын мән-жайсыз, ҚК-нің 99-бабының 1-бөлігі бойынша саралануға тиіс. Ал егер адам тиісті ауырлататын мән-жай бар деп қате пайымдаса, онда әрекет осы ауырлататын мән-жайы бар қылмысқа оқталу ретінде, яғни ҚК-нің 24-бабының 3-бөлігі және 99-бабының 2-бөлігінің 4) тармағы бойынша саралануға тиіс.

Жәбірленушінің жеке басындағы қателік кінәлінің белгілі бір адамның өміріне қол сұғуды көздеп, оны басқа адам деп қате танып, соның өміріне қол сұғуынан көрінеді, бұл қылмыстық құқық бұзушылық құрамының белгісі болып табылмайды. Екі жағдайда да объектінің сипаты кінәлінің қасақаналығын дұрыс көрсетеді, сондықтан қателік кінә нысанына да, қылмысты саралауға да, қылмыстық жауаптылыққа да ешқандай әсер етпейді. Мысалы, егер адам көршісін өлтіргісі келіп, кездейсоқ өтіп бара жатқан адамды өлтірсе, жасалған әрекет ҚК-нің 99-бабының 1-бөлігі бойынша сараланады. Алайда жәбірленушінің жеке басын ауыстыру қылмыс объектісінің де ауысуына әкеп соқса, онда әрекеттің әлеуметтік және заңдық сипаттамалары өзгереді. Мысалы, кінәлі судьяны немесе тергеушіні өлтіргісі келіп, қателесіп басқа адамды өлтірсе, ол жоғарыда қарастырылған қағидаға сәйкес сот төрелігін немесе сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адамның өміріне қол сұққаны үшін жауаптылықта болады (ҚК-нің 408-бабы).

Жекелеген жағдайларда жәбірленушінің жеке басына қылмыстық-құқықтық бағалауға әсер ететін ерекше жағдайлар байланысты болған кезде, оларға қатысты қателік кінәні және қылмыстық жауаптылықты жоққа шығарады. Мысалы, егер кінәлі қылмыстық құқық бұзушылық жасауға тартылатын сыбайлас қатысушының жасына қатысты қателессе, оған ҚК-нің кәмелетке толмаған адамды қылмыстық құқық бұзушылық жасауға тартқаны үшін қылмыстық жауаптылық көздейтін 132-бабын қолдануға болмайды.

Нысанадағы қателік екі түрлі сипатта болуы мүмкін. Егер адам нысананың сапалық сипаттамаларына қатысты жаңылысса, онда мұндай жаңылысулар кінә нысанына да, қылмысты саралауға да, қылмыстық жауаптылыққа да әсер етпейді. Мысалы, ұры магнитофонды ұрлағысы келген, бірақ қораптарды шатастырып, радиоқабылдағышты ұрлаған. Егер жоқ нысанаға қол сұғу орын алса (қарақшы сейфті ашқан кезде оның бос екені және ұрламақ болған ақшаның жоқ екені анықталса), онда жасалған әрекет осы нысанаға қол сұғуға оқталу ретінде сараланады. Алайда қол сұғу нысанасы туралы қате түсінік кейде қылмыс объектісіне қатысты да қателікке әкеп соғатынын ескеру қажет. Мәселен, азаматтан тапанша деп қате қабылданған газ тұтатқышын ұрлау қол сұғу нысанасын ғана емес, қылмыс объектісін де қате бағалаумен байланысты, сондықтан қасақаналықтың бағыттылығына қарай сараланады (осы мысалда атыс қаруын ұрлауға оқталу ретінде, ҚК-нің 24-бабының 3-бөлігі және 291-бабы).

Қылмыстық құқық бұзушылық жасау құралындағы қателік адам зиян келтіру үшін қол сұғу объектісіне әртүрлі себептермен зиян келтіруге қабілетсіз құралды таңдаған кезде орын алады. Мысалы, субъект қателесіп, адамға бос патронмен оқталған тапаншадан оқ атады. Бұл жағдайда адам қылмыс жасауға оқталғаны үшін жауаптылықта болуға тиіс (келтірілген мысалда — адам өлтіруге оқталғаны үшін, ҚК-нің 24-бабының 3-бөлігі, 99-бабы).

Егер адамның надандығы мен ырымшылдығына негізделген, көріпкелдік, сыбырлау, арбау, дуалау және т.б. түрінде көрінетін, ешқашан қылмыстық құқық бұзушылық жасауға мүмкіндік бермейтін жарамсыз құрал пайдаланылса, онда осындай құралдарға негізделген әрекеттердің қылмыстық-құқықтық маңызы болмайды. Олар тек криминологиялық маңызға ие, өйткені өз мәні бойынша қасақаналықты қалыптастыру немесе анықтау сатысы болып табылады, ал қасақаналықты анықтау қылмыстық жазаға тартылмайды.

Қылмыс жасау тәсіліне қатысты қателік тәсіл дербес қылмыс құрамдарын ажырататын белгі болған жағдайда жасалған әрекетті саралауға әсер етеді. Мәселен, ұрлық пен тонау мүлікті иемдену тәсілі бойынша (жасырын және ашық) ажыратылады. Мүлікті ұрлауды саралауды айқындайтын басты өлшемшарт кінәлінің өзі жасап жатқан әрекеттің сипаты туралы субъективтік түсінігі болғандықтан, әрекет кінәлінің қасақаналығының бағыттылығына сәйкес саралануға тиіс.

Мысалы, егер адам мүлікті жасырын алып жатырмын деп ойласа, ал іс жүзінде сол жерде болған адамдар мүліктің ұрланып жатқанын көрсе, онда кінәлінің әрекеттері оның санасымен қамтылған мүлікті иемдену тәсіліне қарай саралануға тиіс. Біздің мысалда ол жасырын әрекет етіп жатырмын деп есептеген, сондықтан оған бөтеннің мүлкін ұрлау тағылуға тиіс.

Қылмыстық құқық бұзушылық жасау тәсіліне қатысты қателік тәсіл негізгі және сараланған қылмыс құрамдарының арасындағы ажыратушы белгі ретінде көрінетін жағдайларда да саралауға әсер етеді. Мәселен, басқа адамдардың өміріне қауіпті тәсілмен жасалған адам өлтіру ҚК-нің 99-бабы 2-бөлігінің 6) тармағы бойынша сараланады, ал саралаушы мәні жоқ өзге тәсілдермен жасалған адам өлтіру ҚК-нің 99-бабының 1-бөлігі бойынша сараланады. Дұрыс саралау үшін бұл жерде кінәлі адамның өзі таңдаған адам өлтіру тәсілінің басқа адамдардың өміріне қауіпті екенін түсінген-түсінбегенін анықтау өте маңызды. Егер адам өлтіру тәсілінің мұндай қауіптілігі түсінілмесе, қылмыс осы ауырлататын мән-жайсыз жасалған деп сараланады, ал егер кінәлі өзі таңдаған адам өлтіру тәсілін басқа адамдардың өміріне қауіпті деп қате есептесе, онда оның әрекеті дәл осы басқа адамдардың өміріне қауіпті тәсілмен жасалған адам өлтіруге оқталу ретінде саралануға тиіс.

Себептік байланыстағы қателік адамның өзі жасаған әрекет пен туындаған зардап арасындағы себептік байланысқа қатысты дұрыс емес түсінігінен, жаңылысуынан көрінеді. Егер субъект өзінің әрекеті нәтижесінде қандай зардаптар туындауы мүмкін екенін нақты білсе, онда оның себептік байланысқа қатысты қателігінің жауаптылық мәселесін шешу үшін маңызы болмайды, яғни қателіктің қарастырылып отырған түрі кінә нысаны мен қылмыстық құқық бұзушылықты саралауға әсер етпейді. Мысалы, субъект жәбірленушіні жүрегіне пышақ сұғып өлтіргісі келгенімен, жәбірленуші ұйқы артериясының жарақаттануы салдарынан көп қан жоғалтып қайтыс болғаны жасалған әрекетті саралау үшін маңызды емес. Ал егер субъект өзінің жасаған әрекеттері қандай зардаптарға әкеп соғуы мүмкін екенін білмесе, онда зиянды қасақана келтіргені үшін жауаптылық жоққа шығарылады. Бұл жағдайда субъект себептік процестің нақты барысын алдын ала болжауға тиіс және болжай алатын болған жағдайда, қоғамға қауіпті зардаптарды абайсызда келтіру туралы сөз болуы мүмкін.

Қылмыстық құқық бұзушылықтың саралаушы белгілеріндегі қателік адам әрекетті саралаушы мән-жайлар болмаған жағдайда жасап жатырмын деп пайымдаған кезде орын алады. Мұнда екі жағдай болуы мүмкін. Біріншісі — субъект әрекет жасалған жағдайлардың заң бойынша саралаушы мән-жайларға жататынын білмеген кезде (мысалы, адам қылмыстық топ жасаған тонаудың ҚК-нің 191-бабының 4-бөлігі бойынша жауаптылыққа әкеп соғатынын білмейді). Бұл жағдайда қателік ескерілмейді және заңдық қателік туралы қағидалар қолданылады. Екіншісі — субъект өзінің әрекеттері іс жүзінде саралаушы мән-жайлар жағдайында жасалып жатқанын білмеген кезде. Мұндай жағдайда оған осы мән-жайларды тағуға жол берілмейді. Мысалы, көмектесуші бөтеннің мүлкін тонау кезінде дәл қылмыстық топқа жәрдемдесіп жатқанын білмеуі мүмкін, сондықтан ол жай тонауға сыбайлас қатысқаны үшін жауаптылықта болады.

Қылмыстық әрекеттің зардаптарындағы қателік қылмыстық зардаптардың бар-жоғына немесе жоқтығына қатысты жаңылысуды не осы зардаптардың сапасы мен санына қатысты қателікті білдіреді. Қателіктің бірінші түріне адамның өз әрекеттерімен бөтеннің мүлкін жойып немесе бүлдіріп жатырмын деп есептегенімен, іс жүзінде мұның орын алмауы мысал бола алады. Мұндай әрекеттерді ҚК-нің 24-бабының 3-бөлігі және 202-бабы бойынша бөтеннің мүлкін қасақана жоюға немесе бүлдіруге оқталу ретінде саралау қажет.

Сапасына, яғни қоғамға қауіпті зардаптардың сипатына қатысты қателік іс жүзінде туындаған зардаптарды алдын ала болжаудан көрінуі мүмкін. Алдын ала болжанбаған зардаптар туындаған жағдайда, қателік іс жүзінде туындаған зардаптарды қасақана келтіргені үшін жауаптылықты жоққа шығарады, бірақ егер бұл заңда көзделсе, оларды абайсызда келтіргені үшін жауаптылыққа әкеп соғуы мүмкін. Қасақаналық бағытталған зардаптардан өзгеше зардаптарға әкеп соққан әрекет алдын ала болжанған зардаптарды келтіруге оқталу ретінде, сондай-ақ іс жүзінде туындаған зардаптарды абайсызда келтіру ретінде сараланады.

Қоғамға қауіпті зардаптардың ауырлығына қатысты қателік олардың сандық сипаттамасына байланысты жаңылысуды білдіреді. Бұл ретте іс жүзінде келтірілген зардаптар болжанған зардаптармен салыстырғанда неғұрлым жеңіл немесе неғұрлым ауыр болуы мүмкін. Егер заңда қылмыстық жауаптылық келтірілген зардаптардың ауырлығына қарай сараланбаса (мысалы, диверсия), онда қателік қылмысты саралауға әсер етпейді.

Егер заң шығарушы жауаптылықты заңда нақты белгіленген шектерде айқындалатын зардаптардың ауырлығына байланысты белгілесе, онда осы белгіге қатысты қателік қылмыстық құқық бұзушылықты кінәлінің қасақаналығының бағыттылығына қарай саралауға әкеп соғады. Мысалы, егер адамның ниеті денсаулыққа зиян келтіруге бағытталса, ал іс жүзінде адам өлімі туындаса, онда мұндай қателік адам өлтіргені үшін қылмыстық жауаптылықты жоққа шығарады. Егер неғұрлым ауыр зардапты келтіру абайсыз кінәмен қамтылса және заң бойынша мұндай әрекет қылмыстық жазаға тартылатын болса, онда қасақана зиян келтіргені (немесе оны келтіруге оқталғаны) үшін жауаптылықпен қатар, абайсызда туындаған зардап үшін де, сондай-ақ неғұрлым ауыр зардапты абайсызда келтіргені үшін де жауаптылық туындайды.

Бұл ретте мынадай жағдайды ескеру қажет: егер қылмыстық-құқықтық нормада заң шығарушы белгілі бір зардаптарды қасақана келтіргені үшін жауаптылықты белгілей отырып, неғұрлым ауыр зардаптарды абайсызда келтіруді саралаушы белгі ретінде көздесе, әрекеттер бір қылмыстық-құқықтық норма бойынша сараланады. Мысалы, абайсызда жәбірленушінің өліміне әкеп соққан денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру ҚК-нің 106-бабының 3-бөлігі бойынша саралануға тиіс.

Заңда мұндай норма болмаған жағдайда, сондай-ақ қылмыстық құқық бұзушылықтардың нақты жиынтығы болған жағдайда, әрекет ҚК-нің көзделген зардапты қасақана келтіргені (немесе оны келтіруге оқталғаны) және іс жүзінде туындаған неғұрлым ауыр зардапты абайсызда келтіргені үшін жауаптылықты көздейтін баптары бойынша саралануға тиіс. Мысалы, адам денсаулығына ауыр зиян келтіруге әрекет жасаған кінәлі бұдан бөлек, абайсызда басқа адамның өліміне әкеп соғады. Әрекет ҚК-нің 106-бабының 1-бөлігі және 104-бабы бойынша денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру және абайсызда адам өліміне әкеп соғу ретінде саралануға тиіс.

Қол сұғу объектілерінің санына қатысты қателік екі түрлі болуы мүмкін: а) адам тек бір объектіге қол сұғып жатырмын деп есептейді, ал іс жүзінде бірнеше объектіге зиян келтіріледі; б) адам өзінің әрекеттері екі немесе одан да көп объектіге қарсы бағытталған деп есептейді, ал шын мәнінде олардың тек біреуіне ғана зиян келтіріледі.

Қателіктің бірінші түрі кезінде: егер кінәлі басқа объектілерге (негізгі, басты объектіден басқа) қол сұғу фактісін түсінуге тиіс және түсіне алатын болса, онда ол көзделген объектіге қасақана зиян келтіргені үшін де, сондай-ақ оның санасымен қамтылмаған объектіге абайсызда қол сұққаны үшін де жауаптылыққа тартылуға тиіс, егер оған абайсызда қол сұғу заң бойынша қылмыстық жазаға тартылатын болса. Егер істің мән-жайлары бойынша адам басқа объектілерге қол сұғу фактісін түсінуге тиіс болмаса және түсіне алмаса, онда оның зиян келтіруі қылмыстық жауаптылыққа әкеп соқпайды. Мысалы, бұзақылық әрекеттер жасау барысында адам жәбірленушінің бетіне кастетпен қатты соққы жасайды, соның салдарынан соңғысы құлап, басын тасқа соғып, өлімге әкеп соғатын жарақат алады. Мұндай жағдайда кінәлі адам құлау және өлімнің туындау мүмкіндігін алдын ала болжауға тиіс және болжай алатын болғандықтан, бұзақылық және абайсызда адам өліміне әкеп соғу үшін жауаптылықта болуға тиіс (ҚК-нің 293 және 104-баптары). Егер ұқсас жағдайларда өлім адамның бетіне жұдырықпен қатты емес соққы жасаудан туындаса, бірақ жәбірленуші организміндегі ауырсыну процестерінің асқынуымен байланысты болса, онда адам өлімін субъектінің мойнына тағуға болмайды, өйткені ол мұндай зардаптарды алдын ала болжай алмаған. Сондықтан оның әрекеттері тек бұзақылық ретінде саралануға тиіс.

Екінші түрі кезінде әрекет қылмыстық құқық бұзушылықтардың жиынтығы бойынша саралануға тиіс. Мәселен, үй иесін өлтіру мақсатында үйді өртегені үшін, бірақ үй иесі үйде болмаған жағдайда, кінәлі бөтеннің мүлкін өртеу арқылы қасақана жойғаны немесе бүлдіргені және адам өлтіруге оқталғаны үшін жауаптылықта болуға тиіс (ҚК-нің 202-бабы 2-бөлігінің 1) тармағы және 24-бабының 3-бөлігі, 99-бабы).

Бірінші белгісімен (адамның өз әрекетінің немесе әрекетсіздігінің қоғамға қауіпті зардаптарының туындау мүмкіндігін алдын ала болжамауы) немқұрайлылық қасақаналықтан (тікелей және жанама) және менмендіктен ерекшеленеді. Екінші белгісімен (адамның осы зардаптарды алдын ала болжауға міндетті және мүмкіндігі болуы) немқұрайлылық адам қылмыстық жауаптылыққа тартылмайтын зиянды зардаптарды кінәсіз келтірудің кез келген түрінен ерекшеленеді.

Адамның әрекет зардаптарын алдын ала болжау міндеті жалпыға мәлім жазбаша және жазылмаған әдеттегі сақтық пен абайлық нормаларынан туындайды (мысалы, жолдың жүру бөлігінде, құздарда, беткейлерде, баспалдақ алаңдарында, үйдің шатырында, құрылыс алаңында және т.б. жерлерде ойын ұйымдастырудың қауіпті екені жалпыға мәлім).

Заң шығарушы немқұрайлылық формуласында адамның қоғамға қауіпті зардаптардың туындауын алдын ала болжау міндетін ғана емес, сонымен қатар оларды алдын ала болжау мүмкіндігін де енгізеді. Көрсетілген белгілердің кез келгені болмаған жағдайда, адамның кінәсі туралы сөз болуы мүмкін емес. Қоғамға қауіпті зардаптардың туындауын алдын ала болжау мүмкіндігі адамның жеке ерекшеліктерін: оның жасын, өмірлік тәжірибесін, кәсіби білімін, білім деңгейін, біліктілігін сипаттайды.

 

Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2021 жылғы түсініктеме, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі және ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, ҚР Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері Исидор Шамилұлы Борчашвилидің авторлығымен.

Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Заңгерлік қызмет Заңгерлік консультация Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер даулары Қорғау Арбитраждық Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар

 

21-бап. Абайсызда жасалған қылмыстық құқық бұзушылық  ҚР ҚК, Қылмыстық кодексi Қазақстан Республикасының

21-бап. Абайсызда жасалған қылмыстық құқық бұзушылық ҚР ҚК, Қылмыстық кодексi Қазақстан РеспубликасыныңМенмендiкпен немесе немқұрайлылықпен жасалған іс-әрекет абайсызда жасалғ...

Толық оқу »

27-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің абайсыздығы бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық жасау

27-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің абайсыздығы бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық жасау Әкімшілік құқық бұзушылық, ег...

Толық оқу »

Көлiк құралын иеленіп жəне абайсызда адам өліміне әкеп соққан жол жүрісі қағидаларын бұзғаны үшін кінәлі деп танылған

Көлiк құралын иеленіп жəне абайсызда адам өліміне әкеп соққан жол жүрісі қағидаларын бұзғаны үшін кінәлі деп танылғанЖамбыл облысы Қордай аудандық сотының 2018 жылғы 8 қарашад...

Толық оқу »

Қылмыстық абайсыздық нәтижесінде абайсызда өлім жасау абайсызда жәбірленушінің өліміне әкеп соқтырған денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру

Қылмыстық абайсыздық нәтижесінде абайсызда өлім жасау абайсызда жәбірленушінің өліміне әкеп соқтырған денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіруЖамбыл облысы Шу аудандық сотының 2...

Толық оқу »

101-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК абайсызда қайтыс болуы

101-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК абайсызда қайтыс болуы 1. Абайсызда өлім жасау, - үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуг...

Толық оқу »

Абайсызда адамның өліміне әкеп соққан көлікті басқаруға құқығы жоқ жүргізушіні басқару

Абайсызда адамның өліміне әкеп соққан көлікті басқаруға құқығы жоқ жүргізушіні басқаруАлматы облысы Текелі қалалық сотының 2020 жылғы 20 мамырдағы үкімімен К.көлік құралының м...

Толық оқу »

Жол жүрісі мен көлiк құралдарын пайдалану қағидаларын бұзып, абайсызда адамның денсаулығына ауырлығы орташа зиян келтiруге әкеп соққан

Жол жүрісі мен көлiк құралдарын пайдалану қағидаларын бұзып, абайсызда адамның денсаулығына ауырлығы орташа зиян келтiруге әкеп соққанАлматы облысы Талғар аудандық сотының 201...

Толық оқу »

Іс-әрекетті қасақана немесе абайсызда жасаған адам ғана қылмыстық құқық бұзушылыққа кінәлі деп танылады

Іс-әрекетті қасақана немесе абайсызда жасаған адам ғана қылмыстық құқық бұзушылыққа кінәлі деп таныладыҚазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 19-бабына түсініктемеҚылм...

Толық оқу »

27-бап. Әкiмшiлiк құқық бұзушылықты абайсызда жасау Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Қазақстан Республикасының Кодексі

27-бап. Әкiмшiлiк құқық бұзушылықты абайсызда жасау Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Қазақстан Республикасының Кодексі      Егер әкiмшiлiк құқық бұзушылық жасаған жеке тұлға ө...

Толық оқу »

Абайсызда, менмендікпен немесе немқұрайлылықпен жасалған қылмыстық құқық бұзушылық

Абайсызда, менмендікпен немесе немқұрайлылықпен жасалған қылмыстық құқық бұзушылық🔹 1. Абайсыз кінәнің жалпы сипаттамасыАбайсыздық — бұл кінәнің түрі, онда тұлға не салдарды...

Толық оқу »

21-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК абайсыздығы бойынша жасалған қылмыс 1. Менмендік немесе немқұрайлылық арқылы жасалған әрекет абайсызда...

Толық оқу »

Қажетті қорғаныс шегінен шығып, жәбірленушінің денсаулығына ауыр зиян келтіріп, абайсызда оның өліміне әкеліп соққан іс-әрекеттерді жасағаны үшін кінәлі деп танылған

Қажетті қорғаныс шегінен шығып, жәбірленушінің денсаулығына ауыр зиян келтіріп, абайсызда оның өліміне әкеліп соққан іс-әрекеттерді жасағаны үшін кінәлі деп танылғанАлматы обл...

Толық оқу »

Көлiк құралын жымқыру мақсатынсыз құқыққа сыйымсыз иеленіп, ірі залал келтіргені жəне абайсызда адам өліміне әкеп соққан жол жүрісі қағидаларын бұзғаны үшін кінәлі деп танылған

Көлiк құралын жымқыру мақсатынсыз құқыққа сыйымсыз иеленіп, ірі залал келтіргені жəне абайсызда адам өліміне әкеп соққан жол жүрісі қағидаларын бұзғаны үшін кінәлі деп танылға...

Толық оқу »

Абайсызда адамның өліміне әкеп соққан көлік құралын басқару кезінде жол қозғалысы ережелерін бұзу

Абайсызда адамның өліміне әкеп соққан көлік құралын басқару кезінде жол қозғалысы ережелерін бұзуБатыс Қазақстан облысы Орал қалалық сотының 2017 жылғы 21 қыркүйектегі үкіміме...

Толық оқу »

Кінәлі адам алдын ала білмеген бірақ мұндай салдардың басталуын алдын ала білуі керек және болжай алатын жағдайларда денсаулыққа ауыр зиян келтіру абайсызда жасалған деп жіктеледі.

Кінәлі адам алдын ала білмеген бірақ мұндай салдардың басталуын алдын ала білуі керек және болжай алатын жағдайларда денсаулыққа ауыр зиян келтіру абайсызда жасалған деп жікте...

Толық оқу »

Қылмыстық абайсыздық нәтижесінде абайсызда өлім жасау абайсызда жәбірленушінің өліміне әкеп соқтырған денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру

Қылмыстық абайсыздық нәтижесінде абайсызда өлім жасау абайсызда жәбірленушінің өліміне әкеп соқтырған денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіруЖамбыл облысы Шу аудандық сотының 2...

Толық оқу »

101-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК абайсызда қайтыс болуы

101-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК абайсызда қайтыс болуы 1. Абайсызда өлім жасау, - үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуг...

Толық оқу »

27-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің абайсыздығы бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық жасау

27-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің абайсыздығы бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық жасау Әкімшілік құқық бұзушылық, ег...

Толық оқу »

Көлiк құралын иеленіп жəне абайсызда адам өліміне әкеп соққан жол жүрісі қағидаларын бұзғаны үшін кінәлі деп танылған

Көлiк құралын иеленіп жəне абайсызда адам өліміне әкеп соққан жол жүрісі қағидаларын бұзғаны үшін кінәлі деп танылғанЖамбыл облысы Қордай аудандық сотының 2018 жылғы 8 қарашад...

Толық оқу »

Абайсызда адамның өліміне әкеп соққан көлікті басқаруға құқығы жоқ жүргізушіні басқару

Абайсызда адамның өліміне әкеп соққан көлікті басқаруға құқығы жоқ жүргізушіні басқаруАлматы облысы Текелі қалалық сотының 2020 жылғы 20 мамырдағы үкімімен К.көлік құралының м...

Толық оқу »

21-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК абайсыздығы бойынша жасалған қылмыс 1. Менмендік немесе немқұрайлылық арқылы жасалған әрекет абайсызда...

Толық оқу »

Абайсызда, менмендікпен немесе немқұрайлылықпен жасалған қылмыстық құқық бұзушылық

Абайсызда, менмендікпен немесе немқұрайлылықпен жасалған қылмыстық құқық бұзушылық🔹 1. Абайсыз кінәнің жалпы сипаттамасыАбайсыздық — бұл кінәнің түрі, онда тұлға не салдарды...

Толық оқу »

Іс-әрекетті қасақана немесе абайсызда жасаған адам ғана қылмыстық құқық бұзушылыққа кінәлі деп танылады

Іс-әрекетті қасақана немесе абайсызда жасаған адам ғана қылмыстық құқық бұзушылыққа кінәлі деп таныладыҚазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 19-бабына түсініктемеҚылм...

Толық оқу »

27-бап. Әкiмшiлiк құқық бұзушылықты абайсызда жасау Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Қазақстан Республикасының Кодексі

27-бап. Әкiмшiлiк құқық бұзушылықты абайсызда жасау Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Қазақстан Республикасының Кодексі      Егер әкiмшiлiк құқық бұзушылық жасаған жеке тұлға ө...

Толық оқу »

Қажетті қорғаныс шегінен шығып, жәбірленушінің денсаулығына ауыр зиян келтіріп, абайсызда оның өліміне әкеліп соққан іс-әрекеттерді жасағаны үшін кінәлі деп танылған

Қажетті қорғаныс шегінен шығып, жәбірленушінің денсаулығына ауыр зиян келтіріп, абайсызда оның өліміне әкеліп соққан іс-әрекеттерді жасағаны үшін кінәлі деп танылғанАлматы обл...

Толық оқу »

Абайсызда адамның өліміне әкеп соққан көлік құралын басқару кезінде жол қозғалысы ережелерін бұзу

Абайсызда адамның өліміне әкеп соққан көлік құралын басқару кезінде жол қозғалысы ережелерін бұзуБатыс Қазақстан облысы Орал қалалық сотының 2017 жылғы 21 қыркүйектегі үкіміме...

Толық оқу »

Көлiк құралын жымқыру мақсатынсыз құқыққа сыйымсыз иеленіп, ірі залал келтіргені жəне абайсызда адам өліміне әкеп соққан жол жүрісі қағидаларын бұзғаны үшін кінәлі деп танылған

Көлiк құралын жымқыру мақсатынсыз құқыққа сыйымсыз иеленіп, ірі залал келтіргені жəне абайсызда адам өліміне әкеп соққан жол жүрісі қағидаларын бұзғаны үшін кінәлі деп танылға...

Толық оқу »

Жол жүрісі мен көлiк құралдарын пайдалану қағидаларын бұзып, абайсызда адамның денсаулығына ауырлығы орташа зиян келтiруге әкеп соққан

Жол жүрісі мен көлiк құралдарын пайдалану қағидаларын бұзып, абайсызда адамның денсаулығына ауырлығы орташа зиян келтiруге әкеп соққанАлматы облысы Талғар аудандық сотының 201...

Толық оқу »

Кінәлі адам алдын ала білмеген бірақ мұндай салдардың басталуын алдын ала білуі керек және болжай алатын жағдайларда денсаулыққа ауыр зиян келтіру абайсызда жасалған деп жіктеледі.

Кінәлі адам алдын ала білмеген бірақ мұндай салдардың басталуын алдын ала білуі керек және болжай алатын жағдайларда денсаулыққа ауыр зиян келтіру абайсызда жасалған деп жікте...

Толық оқу »

21-бап. Абайсызда жасалған қылмыстық құқық бұзушылық  ҚР ҚК, Қылмыстық кодексi Қазақстан Республикасының

21-бап. Абайсызда жасалған қылмыстық құқық бұзушылық ҚР ҚК, Қылмыстық кодексi Қазақстан РеспубликасыныңМенмендiкпен немесе немқұрайлылықпен жасалған іс-әрекет абайсызда жасалғ...

Толық оқу »

Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 104-бабына түсініктеме. Абайсызда қазаға ұшырату

Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 104-бабына түсініктеме. Абайсызда қазаға ұшырату1. Абайсызда қазаға ұшырату —үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не...

Толық оқу »