Қажетті қорғаныс шегінен шығып, жәбірленушінің денсаулығына ауыр зиян келтіріп, абайсызда оның өліміне әкеліп соққан іс-әрекеттерді жасағаны үшін кінәлі деп танылған
Алматы облысы Ақсу аудандық сотының 2016 жылғы 13 желтоқсандағы үкімімен С. ҚК-нің 112-бабының 2-бөлігімен 2 жылға бас бостандығынан айыруға, жазасын жалпы режимдегі түзеу колониясында өтеуге сотталған. Сот үкімімен сотталған С. жәбірленуші Р.-ның мас күйінде рұқсатсыз бөтеннің жеке үйіне кіріп, заң бұзушылық жасаған кезде, қажетті қорғаныс шегінен шығып, жәбірленушінің денсаулығына ауыр зиян келтіріп, абайсызда оның өліміне әкеліп соққан іс-әрекеттерді жасағаны үшін кінәлі деп танылған. Алматы облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының 2017 жылғы 31 қаңтардағы қаулысымен сот үкімі өзгертілген. Сотталған С. жәбірленуші Р.-ның денсаулығына қасақана ауыр зиян келтіріп, абайсызда оның өліміне әкеліп соққан іс-әрекеттері үшін кінәлі деп танылып, оның іс-әрекеті ҚК-нің 106-бабының 3-бөлігімен қайта сараланып, 8 жылға бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалған. Үкімнің қалған бөлігі өзгеріссіз қалдырылған. Сотталған С.-ға қатысты апелляциялық сот сатысының қаулысы төмендегі мән-жайлардың негізінде өзгертілді. Сот алқасы адвокат А.-ның өтінішхатындағы сотталған С.-ның қорқу, үрейлену, сасқалақтау және қорғану жағадайында болды деген уәждері жанжақты тексеріліп, тиісті бағасын беруді қажет деп санайды. «Қажетті қорғану жөніндегі заңдарды қолдану туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2007 жылғы 11 мамырдағы № 2 нормативтік қаулысының 18, 19-тармақтарына сәйкес шабуыл жасаушыға келтірілген зиянды бағалау кезінде қорғанушы адам қол сұғушылықтың салдарынан пайда болған толқу жағдайында ұдайы қауіптің сипатын нақты салмақтап және соған мөлшерлес қорғану тәсілін таңдай алмайтынын ескеру қажет екендігі, бұл орайда қажетті қорғану жағдайында, соның ішінде қажетті қорғану шегінен шыққанда да, айыпты қоғамға қауіпті қол сұғушылықтан қорғануды көздейді, ал жан күйзелісі жағдайында өзін осындай күйге ұшыратқан адамға зиян келтіруді көздейтіні, адамның осындай әрекеттер жасаған кездегі психикалық жағдайын анықтау үшін міндетті түрде психологиялық-психиатрлық сараптама жасап, оның қорытындысын басқа дәлелдемелермен бірге бағалау керектігі көрсетілген.
Іс бойынша өткізілген сот психологиялық-психиатриялық сараптама қорытындысына сәйкес С. қылмыс жасау барысында қорқыныш және алаңдау жағдайында пайда болған эмоциялық жағдайда болғандығы анықталған. Сотталған С. тергеу кезінде және басты сот талқылауында берген біркелкі жауабында өзінің жәбірленуші Р.-ға және оның қасындағы адамдарға дене жарақатын келтіру ойы болмағанын, куә Қ. сүрінгенде оның қолынан түскен пышақты өзін және әпкесін қорғау үшін алғанын, Р.-ның дене бітімі өзінен үлкен болғанын, осы оқиғаның басталуына Қ.-ның себепші болғанын, оның өзін үнемі кездескен жерде ұрып соғып тиісетінін, қорыққаннан пышақпен әрлі-берлі сермеп қорғанғанын айтып көрсеткен. Куә С.-да осы тектес жауап берген. Куәлар А., В. мен Т.-да басты сот талқылауында автокөлікте отырған С.-ны куә Қ. сыртқа шығарып, оған сөзбен тиісіп, бетінен жұдырықпен ұрғанын, олардың басым екенін көрген С. артқа, жақын жердегі әпкесінің үйіне қарай қашқанын, сол кезде Қ. өзінің автокөлігінен пышақ шығарып, оларға қарап, С.-ны үйінен шығаруды талап етіп, пышақпен өздерін қорқытқанын, сосын С.-ның артынан үйге қашқандарын, оларды Р. мен К. қуғанын, сондай-ақ Қ. мен Ж.-ның машинамен соңдарына түскенін айтып көрсеткен. Сотта куә К. Р.-ның артынан барғанда С. пышақты әрлі-берлі сермеп жатқанын, оларды ажыратпақшы болғанында Р.-ның көшеге қарай жүгіріп шығып кеткенін, артынан барғанда жерде құлап жатқанын көргенін айтқан.
Жоғарыда көрсетілген куәлардың жауаптары жәбірленуші Р.-ға жүргізілген сот-дәрігерлік қорытындысының жәбірленушінің денесінде кеуде қуысына енбеген (1, 2) жаншылып кесілген жаралар, тірі кезінде өлім алдында пышақтың жалпақ жүзімен жаншылып кесілген әрекетінен болғаны, әрқайсысы және бірігіп оның денсаулығына жеңіл дәрежедегі зиян келтіргені, жарақат каналының жалпы тереңдігі 7-9 см., бағыты төменнен жоғары солдан оңға қарай салынғанын көрсеткен бөлігімен сәйкес келеді. Жәбірленушінің өкілі Э. басты сот талқылауында оның ұлы абайсызда С.-ның қолынан қайтыс болғанына көзі жеткенін, сотталғанға қоятын ешқандай талабы жоқтығын айтқан. Апелляциялық сатыдағы сот қаулысының негізіне куәлардың тергеу кезінде берген жауаптары алынған, алайда басты сот талқылауында берілген жауаптарды және сотталғанның бірдей жауаптарының сотта толық дәлелденгеніне қарамастан, жәбірленуші жақтың өзінен жас сотталған С.-ның құрбыларына қоқан-лоққы көрсетіп, яғни сыра алдыртып, ішетіндері сотта анықталғанына қарамастан, оқиға болған күні де С. олардан қорқып, жолдастарын шақырып, оны шығарып салуын сұраған. Ал Қ. жолдастарымен арақ ішкен мас күйінде, жастарға үстемдігін жүргізу ойымен С. Отырған автокөлікті тоқтатып, С.-ның автокөлікте отырған жерінен шығарып, сыра алып беруді талап етіп, ұрған. Олардың әрекеттерінен С. қорқып, әпкесінің үйіне тығылған жеріне жәбірленуші мен оның жолдастары қуып келіп, үйдің ауласына кірген. Сол кезде үйдің ауласында дәретханадан келе жатқан С.-ның әпкесі үй иесі Ш. деген адам Р.-ның жолын бөгеп тоқтатпақ болғанында, ол оның жағасынан ұстап, жұлқылап, итермелеген. Осылайша, апелляциялық сатыдағы сот жәбірленуші мен оның жолдастарының үстемдігін көрсетуге келген әрекеттеріне тиісті баға бермеген, бірінші сатыдағы соттың берген бағасын теріске шығаратын нақты дәлелдемелерді келтірмеген. Сондай-ақ куәлар А., В. мен Т.-ның жоғарыда көрсеткен жауаптары жан-жақты тексерілмей, куә Қ.-ның және оның қасында болған жасы үлкен балалардың іс-әрекеттеріне баға берілмеген, яғни ҚПК-нің 429, 430-баптары өрескел бұзылған. Қылмыстық оқиға болған жерде куәлар Қ.-ның автокөлігінен алынған пышақтың болғанын көрсеткен және іс құжаттарынан олардың жауаптары теріске шығарылмаған. Мұндай жағдайда, апелляциялық сатыдағы сот тарапынан аталған істі қарағанда жоғарыда көрсетілген дәлелдемелер тиісті деңгейде, яғни мұқият зерттелмеген, соның салдарынан сотталғанның әрекетіне дұрыс құқықтық баға берілмеген. Бірінші сатыдағы сот С.-ның іс-әрекеттеріне дұрыс баға беріп, ҚК-нің 112-бабының 2-бөлігімен дұрыс саралаған. Бұл бап онша ауыр емес қылмыстар қатарына жатады. Қылмыстық әрекеттер 2016 жылы қазан айында жасалған. Сондықтан Рақымшылық жасау туралы заң қолданылуға жатады. «Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің жиырма бес жылдығына байланысты рақымшылық жасау туралы» Қазақстан Республикасының 2016 жылғы 13 желтоқсандағы № 27-VI Заңының 2-бабына сәйкес, қылмыстық теріс қылықтар және онша ауыр емес қылмыстар жасаған адамды жазадан босату көзделген. Осыған орай, сотталғанға қатысты жоғарыда аталған рақымшылық жасау туралы Заңды қолдануға негіз бар және ол жазадан босатылуға жатады. Жоғарыда баяндалғанның негізінде, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы сотталған С.-ға қатысты апелляциялық сот алқасы қаулысының күшін жойып, бірінші сатыдағы соттың үкімін өзгертті. «Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің жиырма бес жылдығына байланысты рақымшылық жасау туралы» Қазақстан Республикасының 2016 жылғы 13 желтоқсандағы № 27-VI Заңының 2-бабы қолданылып, С. жазадан босатылды. Сотталған қамаудан дереу босатылып, адвокат А.-ның өтінішхаты қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
