Тұрғын үйді жекешелендіру, тұрғын үйге мұқтаж деп тану және қызметтік тұрғын үй беру жөніндегі тұрғын үй даулары

 Заңның 13-бабының 9-тармағына сәйкес азаматтар Қазақстан Республикасының аумағында МЖФ-дан бір ғана тұрғын үйді жекешелендіруге құқылы.

Осы категориялар бойынша тәжірибе әртүрлі.

Мысалы, ӘК СКАД қаулысымен и. Ш. әкімге, ММ Павлодар қаласы әкімдігінің 18-тармақ бөлігіндегі қаулысын заңсыз деп тану және күшін жою, тұрғын үй комиссиясының пәтерді жекешелендіруден бас тарту бөлігіндегі шешімін заңсыз деп тану және тұрғын үйді жекешелендіру шартын жасасу жолымен бұзушылықтарды жою туралы талабы бойынша Павлодар облыстық сотының СКАД шешімі мен Қаулысы өзгертілді (№ 6001-23-00-6ап/670).

Талап арыз оған ведомстволық тұрғын үй қорына жатпайтын өзі алып жатқан тұрғын үйді жекешелендіруден заңсыз бас тартылғандығына негізделген.

Павлодар облысы СМАС-тың 2022 жылғы 31 тамыздағы шешімімен талап ішінара қанағаттандырылды: әкімдіктің 2020 жылғы 5 қарашадағы №2168\7 қаулысы заңсыз деп танылды және күші жойылды; пәтерді жекешелендіруден бас тарту бөлігінде тұрғын үйді бөлу жөніндегі тұрғын үй комиссиясының шешімі заңсыз деп танылды.

Талап арыздың қалған бөлігін қанағаттандырудан бас тартылды.

Анықтама: іс материалдарынан әкімнің 2020 жылғы 5 қарашадағы №2168/7 "коммуналдық мүлік мәселелері туралы" шағымданатын қаулысымен даулы пәтерді қоса алғанда, коммуналдық мүлік ММ ведомстволық тұрғын үй қорына берілгені шығады. 09.02.2021 Ж.И. Павлодар қаласында жеке тұрғын үйінің болмауына байланысты ММ бөліміне ведомстволық тұрғын үй қорынан тұрғын үй беру туралы өтінішпен жүгінді.

Ведомстволық тұрғын үй қорынан тұрғын үйді бөлу жөніндегі комиссияның (бұдан әрі - Комиссия) 10.02.2021 ж.хаттамалық шешімімен талапкерге жекешелендіру құқығынсыз Департаментте лауазымдық міндеттерін атқару кезеңіне ведомстволық тұрғын үй берілді.

Сол күні ММ мен талапкер арасында пәтер жалдау шарты жасалды. 03.03.2022 ж. талапкер жоғарыда аталған пәтерді жекешелендіру туралы өтінішпен жүгінді.

Комиссияның 21.06.2022 жылғы шешімімен талапкерге пәтердің ведомстволық тұрғын үй қорына жататындығына байланысты өтінішті қанағаттандырудан бас тартылды.

Бас тартуға келіспей, талапкер сотқа жүгінді.

Жергілікті соттар шағымды ішінара қанағаттандыра отырып, мемлекеттік мекеменің өкілеттіктеріне коммуналдық тұрғын үй қорынан тұрғын үй бөлу функциясы кіреді, ал талапкерге берілген пәтер ведомстволық тұрғын үй емес, бірақ қызметтік тұрғын үйге жатады деген қорытындыға түрткі болды. Талапкердің жұмыс берушінің балансында басқа тұрғын үйдің, ведомстволық тұрғын үйдің жоқтығына сүйене отырып, даулы пәтерді ведомстволық тұрғын үй қорына беру туралы даулы қаулы заңсыз болып табылады.

Жергілікті соттардың көрсетілген қорытындыларымен сот алқасы төмендегілерге байланысты келіспеді.

АӨК-нің 155-бабының төртінші бөлігіне сәйкес сот талап қоюды қанағаттандырудан бас тартады, егер оны қарау кезінде даулы іс-әрекет (әрекетсіздік) жасалғанын анықтаса, шешім Қазақстан Республикасының құзыреті мен заңнамасына сәйкес қабылданды.

Заңның 2-бабының 1-5) тармағымен ведомстволық тұрғын үй қорына мемлекеттік мекемелердің теңгеріміндегі, ротация тәртібімен лауазымға тағайындалатын мемлекеттік қызметшілерге тұрғын үй комиссиясының шешімі бойынша лауазымдық міндеттерін атқару кезеңінде одан әрі жекешелендіру құқығынсыз тұру үшін беруге арналған қызметтік тұрғын үйлер жатқызылды.

Заңның 67-бабының 3-2-тармағына сәйкес ведомстволық тұрғын үй қорынан тұрғын үйлер ротация тәртібімен лауазымға тағайындалған осы елді мекенде тұрғын үйге мұқтаж мемлекеттік қызметшілердің лауазымдық міндеттерін атқару кезеңіне пайдалануға беріледі.

Заңның 13-бабы 7-тармағының 8-1) тармақшасына сәйкес лауазымға ротация тәртібімен тағайындалған мемлекеттік қызметшілердің лауазымдық міндеттерін атқару кезеңінде ведомстволық тұрғын үй қорынан берілген тұрғын үйлерді жекешелендіруге болмайды.

Талапкердің пәтер беру туралы өтінішінен, комиссияның 10.02.2021 ж. хаттамалық шешімінен талапкер дауласқан пәтер оған департамент басшысының лауазымдық міндеттерін орындау кезеңінде ротация тәртібімен лауазымға тағайындалған мемлекеттік қызметші ретінде берілгені шығады. Іс бойынша талапкер мемлекеттік тұрғын үй қорынан соңғысына қызметтік тұрғын үй беру үшін өзге негіздер болмағаны анықталды және Талапкер дауласпайды.

Осыған байланысты жергілікті соттардың даулы пәтер ведомстволық тұрғын үй болып табылмайды және жекешелендіруге жатады деген тұжырымдары қате, істің мән-жайлары мен заң талаптарына қайшы келеді.

Даулы пәтердің теңгерім ұстаушысы Департамент емес, ММ болуы оны жекешелендіруге жатпайтын ведомстволық қызметтік тұрғын үй мәртебесінен айырмайды. 10-3 Заңда көзделген тұрғын үй қорының сақталуын және тиісті пайдаланылуын қамтамасыз ету жөніндегі өкілеттіктерді іске асыра отырып, әкім даулы пәтерді ММ теңгеріміне бере отырып, өз өкілеттіктері мен әкімшілік құзыреті шегінде әрекет етті.

АӨК - нің 6-бабының төртінші бөлігіне сәйкес Әкімшілік рәсімдер мен әкімшілік сот ісін жүргізу қағидаттарын оның сипаты мен маңыздылығына қарай бұзу әкімшілік актілерді, әкімшілік әрекеттерді (әрекетсіздікті) заңсыз деп тануға, сондай-ақ шығарылған сот актілерінің күшін жоюға әкеп соғады.

Баяндалғанға сүйене отырып, сот алқасы әкімшілік сот ісін жүргізудің қағидаттары мен міндеттерін басшылыққа ала отырып, талапкердің талаптарын қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім шығара отырып, талапты қанағаттандыру бөлігінде даулы сот актілерін өзгерту туралы қорытындыға келді.

Тағы бір мысал жекешелендіру шартынан туындайтын тұрғын үй дауына байланысты.

Анықтама: М.сотқа КММ-ге тұрғын үй комиссиясының тұрғын үйді жекешелендіруден бас тарту туралы шешімін заңсыз деп тану туралы және тұрғын үйді жекешелендіруге рұқсат беру міндетін жүктеу туралы жүгінді (№ 6001-22-00-6ap/1433).

Нұр-сұлтан Қ. СМАС шешімімен талапты қанағаттандырудан бас тартылды, ол Нұр-сұлтан Қ.СКАД апелляциялық сатысының қаулысымен өзгеріссіз қалдырылды.

12.01.2023 жылғы кассация қаулысымен жергілікті соттардың сот актілері талапты қанағаттандыру туралы жаңа шешім шығарумен жойылды.

01.10.2021 ж. қызметтік тұрғын үйді жалдау (жалдау) шартының негізінде талапкер М. мен оның отбасы мүшелеріне мемлекеттік тұрғын үй қорынан Нұр-сұлтан қаласында орналасқан № 37 жалпы алаңы 95,3 ш. м. 3 бөлмелі пәтер (бұдан әрі-даулы пәтер) берілді, ол 06.08.2020 ж. бұйрық негізінде жедел тұрғын үй құқығында ҚМУ басқармасы.

20.10.2021 ж. талапкер тұрғын үй және тұрғын үй инспекциясы басқармасына даулы пәтерді өтеусіз негізде жекешелендіру туралы өтінішпен өтініш білдіріп, оның барлық отбасы мүшелерінің пәтерді жекешелендіруге қатысудан және жекешелендіруден кейін ондағы меншік үлесінен бас тарту туралы өтініштерін қоса берді, ол тұрғын үй қорына қарауға қайта жіберілді.

28.10.2021 ж. тұрғын үй комиссиясының шешімімен талапкерге тұрғын үйді жекешелендіруден бас тартылды, өйткені тұрғын үйді жалдау шартында көрсетілген жалға алушының отбасы мүшелері бұрын МЖФ-дан тұрғын үйді жекешелендіру құқығын пайдаланған. Қазақстан Республикасының азаматтары Қазақстан Республикасының аумағында МЖФ-дан бір ғана тұрғын үйді жекешелендіруге құқылы.

Жоғарыда аталған бас тартумен келіспей, талапкер осы талапты сотқа берді.

Соттар талапты қанағаттандырудан бас тартып, шағымданған пәтерді жекешелендіруден бас тартуды негізді деп таныды, өйткені талапкердің отбасы мүшелері, атап айтқанда жұбайы мен үлкен ұлы бұрын Алматы қаласында 1 бөлмелі пәтерді жекешелендіріп, тұрғын үйді жекешелендіру құқығын іске асырған. Соттар талапкердің жекешелендіруді талап етуге құқығы жоқ деп есептеді.

Алайда, жергілікті соттардың бұл тұжырымдары іс бойынша белгіленген мән-жайлар мен заң талаптарына сәйкес келмейді. Тұрғын үй комиссиясының алып жатқан тұрғын үйді жекешелендіруге рұқсат беруден бас тарту туралы шешімі талапкердің құқықтары мен заңды мүдделерін бұзатын заңсыз болып табылады, оған МЖФ-дан тұрғын үйді жекешелендіру құқығы бұрын іске асырылмаған.

Пәтерді жекешелендіру кезінде талапкер А. - мен тіркелген некеде тұрғаны, олардың асырауында екі кәмелетке толмаған бала болғаны анықталды.

Заңның 101-бабының 4-тармағына сәйкес әскери қызметшілер, арнаулы мемлекеттік органдардың қызметкерлері, сондай-ақ арнаулы мемлекеттік органдарда әскери қызметтен немесе қызметтен қызметте болудың шекті жасына жеткеннен кейін, денсаулық жағдайы бойынша немесе штаттардың қысқаруына байланысты күнтізбелік есептеуде еңбек сіңірген жиырма жыл және одан да көп уақыты бар адамдар өздері атқаратын әскери қызметшілерді жекешелендіруге құқылы қызметтік тұрғын үйлерге теңестірілген тұрғын үйлер өтеусіз.

Заңның 75-бабының 1-тармағына сәйкес жаңа редакцияда 2000 жылғы 7 тамыздағы жағдай бойынша мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үй бір адамға кемінде 50 шаршы метр және пайдалы алаңның 18 шаршы метрінен аспайтын, бірақ кемінде бір бөлмелі пәтер мөлшерінде беріледі.

Заңның 2-бабына сәйкес тұрғын үйдің (пәтердің) пайдалы алаңы-тұрғын үйдің тұрғын және тұрғын емес алаңдарының сомасы.

Заңның 13-бабының 2-тармағына сәйкес жекешелендірілген тұрғын үй, егер олардың арасындағы шартта өзгеше көзделмесе, жалға алушының және онымен тұрақты тұратын барлық отбасы мүшелерінің, оның ішінде уақытша жоқ мүшелерінің ортақ бірлескен меншігіне өтеді.

Осыған байланысты талапкердің өзі және оның екінші ұлы пәтерді жекешелендіру шартына енгізілмегендігі - іс жүзінде ортақ бірлескен меншік болып табылатындығы, тұрғын үйдің пайдалы алаңының 4 адамнан тұратын отбасы құрамына сәйкес келмеуі салдарынан ғана талапкердің назарына лайық. Жекешелендіру шартына отбасының барлық мүшелері енгізілген жағдайда, әрбір мүшенің үлесі 25% -. құрайтын болады.

Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, талапкерге пәтерді жекешелендіруден бас тарту негіздері ресми сипатта болады және оны заңмен кепілдендірілген құқықты іске асыруды шектейді.

Жергілікті соттардың сот актілері әкімшілік сот ісін жүргізудің негізгі мақсаттары мен міндеттеріне, қағидаттарына қайшы келеді, соның салдарынан талапты толық көлемде қанағаттандыру туралы жаңа шешім шығарумен жойылды.

Тағы бір мысал: 2022 жылғы 19 қаңтардағы сот шешімімен ж.әкімнің, бөлімнің, басқарманың өзі алып жатқан пәтерді өтеусіз жекешелендіру туралы өтінішті қанағаттандырудан бас тарту мәселесі бойынша тұрғын үй комиссиясының әрекеттері мен шешімдерін заңсыз деп тану туралы талабын қанағаттандырудан бас тартылды.

Ақтөбе облыстық сотының СКАД-ның 2022 жылғы 19 сәуірдегі қаулысымен бірінші сатыдағы соттың шешімі өзгеріссіз қалды.

2022 жылғы 22 қарашадағы ӘК СКАД қаулысымен аталған сот актілері талапты қанағаттандыру туралы жаңа шешім қабылдаумен жойылды. Қаулы әкімнің, бөлімнің, басқарманың әрекеттерін заңсыз деп тану және Ақтөбе қаласы әкімдігі жанындағы тұрғын үй комиссиясының ж.-ның өзі алып жатқан пәтерді өтеусіз жекешелендіруден бас тартуы туралы шешімінің күшін жою (№ 6001-22-00-6ап/1102).

Анықтама: Талапкер ММ қызметкері болып табылады.

Ж.Ақтөбе қаласының әкімдігіне 10 жылдан астам мемлекеттік қызмет өтілі бар және Арал өңіріндегі экологиялық апат салдарынан зардап шеккен тұлға ретінде даулы тұрғын үйді өтеусіз жекешелендіру туралы өтінішпен жүгінді.

Әкімдік жанындағы тұрғын үй комиссиясының 30.09.2021 ж. шешімімен ж. өтінішті қанағаттандырудан бас тартылды.

Соттар талап қоюдан бас тарта отырып, даулы тұрғын үй коммуналдық тұрғын үй қорына тиесілі және мм меншігі болып табылмайды, оның балансында болмайды, соған байланысты ол қызметтік тұрғын үй немесе қызметтік тұрғын үйге теңестірілген тұрғын үй болып табылмайды.

Ресми құжаттарда талапкер дауласқан тұрғын үйдің мәртебесі белгіленбегенін ескере отырып, сот алқасы талапкерге берілген тұрғын үй қызметтік тұрғын үйге теңестірілген тұрғын үй санатына жатады деген қорытындыға келді, өйткені

Заңның 67-бабы 1-тармағы 4) тармақшасының екінші абзацының мағынасында талапкердің қайсысына жататындығы туралы Мемлекеттік қызметшілерге берілетін тұрғын үйлер, жеке тұрғын үй қорынан жергілікті атқарушы орган жалдаған тұрғын үйлерден басқа, қызметтік тұрғын үйлерге теңестіріледі.

Сондай-ақ, тағы бір мысал келтірейік, ЕҰУ-дың пәтерді жекешелендіруден бас тарту туралы тұрғын үй комиссиясының хаттамалық шешімін заңсыз деп тану және жою туралы талабы бойынша әкімшілік іс.

Анықтама үшін: ШҚО СМАС шешімімен талап арыз әділеттілік қағидаты негізінде қанағаттандырылды, талапкердің судья лауазымында 20 жылдан астам жұмыс өтілі бар, 12 жыл тұрады және даулы пәтерді ұстау ауыртпалығын көтереді, пәтер сатып алған кезде оның құнының бір бөлігін төледі.

ШҚО СКАД-ның 2023 жылғы 22 маусымдағы қаулысымен сот шешімі жойылды, талапты қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім шығарылды.

Алқа талапкердің 2003 жылғы 9 қазандағы пәтерді жекешелендіру туралы шарт бойынша мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйді жекешелендіру құқығын бұрын іске асырғанын, кейіннен жиеніне сыйға тарту шарты бойынша сыйға тартқанын, басқа тұрғын үйді қайта жекешелендіру заңда көзделмегенін атап өтті.

Заңның 13-бабының 9-тармағында Адамның Қазақстан Республикасының аумағындағы мемлекеттік тұрғын үй қорынан бір ғана тұрғын үйді жекешелендіруге құқығы бар екені анық көрсетілген.

Сонымен қатар, талапкер тұрғын үйді жекешелендіру туралы өтінішінде бұрын жекешелендірілген пәтердің купондық механизмсіз жекешелендірілгенін көрсетпеді.

Сондай-ақ, талапкердің 2022 жылғы 21 сәуірдегі арызы бөлу балансы жасалғанға дейін белгіленген мерзімде қаралмағаны, Абай облысының құрылуына, облыстың кейбір соттарының таратылуына байланысты тыңдау жүргізілмегені анықталды.

Алайда, ШҚО СКАД бұл бұзушылықтар тұтастай алғанда дұрыс емес әкімшілік актіні қабылдауға әкелмеді деген қорытындыға келді, сондықтан дұрыс, мәні бойынша, әкімшілік актіні тек ресми негіздер бойынша заңсыз деп тануға болмайды.

ҚК СКАД қаулысымен ШҚО СКАД 2023 жылғы 22 маусымдағы қаулысы күшінде қалды (№6001-23-00-6ап / 2192).

Тұрғын үйге мұқтаж қазіргі әскери қызметшінің талабы да назар аударарлық мысал болып табылады

Анықтама: М.сотқа РММ-ге, тұрғын үй комиссиясына гарнизонның тұрғын үй комиссиясының шешімін заңсыз деп тану және күшін жою, бес адамнан тұратын отбасы құрамы бар талапкерді қызметтік тұрғын үй беру үшін тұрғын үйге мұқтаж деп тану міндетін жүктеу туралы талап арызбен жүгінді.

Алматы гарнизоны әскери сотының 2022 жылғы 17 тамыздағы шешімімен М. талапты қанағаттандырудан бас тартылды.

Әскери соттың азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2022 жылғы 6 желтоқсандағы қаулысымен сот шешімі жойылып, талапты қанағаттандыру туралы жаңа шешім шығарылды. Бес адамнан тұратын отбасы құрамы бар талапкерді қызметтік тұрғын үйге мұқтаж деп танудан бас тарту туралы тұрғын үй комиссиясының шешімі заңсыз деп танылды; тұрғын үй комиссиясын талапкердің құқықтарының жол берілген бұзушылықтарын толық көлемде жоюға міндеттеу қаулы етілді.

Тұрғын үй комиссиясының 2022 жылғы 19 мамырдағы №5 шешімімен талапкерге бес адамнан тұратын отбасы құрамы бар тұрғын үйге мұқтаж адам ретінде ҰБТ-ға қоюдан бас тартылды. Бас тарту оның бұрын тұрғын үймен қамтамасыз етілгеніне, оны жекешелендіру құқығын іске асырғанына, сондай-ақ жекешелендіру шартын бұзу арқылы пәтерді иеліктен шығаруға себеп болды және сол сәттен бастап тұрғын үй заңнамасында белгіленген бес жыл өтпеді.

Апелляциялық сатыдағы сот сот шешімінің күшін жойып, 2005 жылы қызмет орны бойынша қызметтік тұрғын үй алғаннан кейін отбасы құрамы балалардың туылуына байланысты ұлғайғанын, соның салдарынан ол және оның отбасы мүшелері атқарып отырған ЕО тұрғын үйі Заңның 75-бабының 1-тармағында көзделген санитарлық нормаларға сәйкес келмейтінін, осыған байланысты, 13.04.2022 ж. талапкер ТКШ бөліміне өтініш білдіріп, жекешелендіру шартын бұзды.

Пәтер М. - ға қайтарылғаны және қазіргі уақытта мемлекеттік тұрғын үй қорында екендігі анықталды. Меншік құқығында оның да, оның отбасы мүшелерінің де қандай да бір тұрғын үйі жоқ, бұл жылжымайтын мүліктің жоқ (бар) екендігі туралы анықтамамен расталады. Талапкер жұмыс істеп тұрған әскери қызметші болып табылады, күнтізбелік есептеуде 20 жылдан астам еңбек сіңірген жылдары бар және жоғарыда аталған заңның талаптарына сәйкес оны тұрғын үйге мұқтаж адамдардың кезегіне қоюға құқығы бар.

2023 жылғы 7 қыркүйектегі ҚКҚҚ қаулысымен апелляция қаулысы күшінде қалды (№6001-23-00-6ап / 184).

Тағы бір мысал ретінде Алматы қ.СМАС-тың 2022 жылғы 7 маусымдағы шешімін келтіреміз (жазбаша іс жүргізуде қаралған) А. Д. Басқармаға коммуналдық тұрғын үй қорынан тұрғын үйді жекешелендіруден бас тартуды заңсыз деп тану туралы талабы қанағаттандырылды (№ 7594-22-00-4/942).

Анықтама: Сот Алматы қаласы Бостандық ауданы әкімінің шешімімен А.сегіз жасында "мектеп-интернат" КММ-ге бөлінгенін, одан әрі 2002 жылы Алматы қаласы Білім басқармасының "балалар үйі" коммуналдық мемлекеттік мекемесіне ауыстырылғанын анықтады. Кейіннен, 27.08.2008 ж. "Жасөспірімдер үйі" КММ-ге ауыстырылды және 2019 ж. осы мекемеден шығарылды.

2012 жылы А.Д. "жетім балалар және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар"санаты бойынша Алматы қаласының коммуналдық тұрғын үй қорынан тұрғын үйге өз бетінше кезекке тұрды.

Алматы қаласы әкімінің 15.12.2021 ж. №4/652 қаулысымен құрамында 5 адам бар талапкерге кезек тәртібімен коммуналдық тұрғын үй қорынан ауданы 41,5 ш.м., 1978 ж. салынған, қалдық құны бойынша жекешелендіру құқығымен қайталама тұрғын үй берілді. Сол күні Басқарма мен А. Д. арасында тұрғын үйді жалдау шарты жасалды. 10.03.2022 ж. портал арқылы gosreestr.kz Талапкер Басқармаға жекешелендіруге өтініш берді, алайда 07.04.2022 ж.жауабымен бас тартылды, өйткені А. Д. өтініш берген кезде 29 жастан асуына байланысты "жетім балалар" санатына Жатпады.

Сот жауапкердің жоғарыда аталған пәтерді жекешелендіруден талапкердің жиырма тоғыз жасқа толуына байланысты талапкерге бас тартқаны туралы дәлелдерді дәрменсіз деп таныды.

Заңмен тұрғын үйді жекешелендіру тәртібі регламенттелген және мемлекеттік тұрғын үй қорынан өздері тұратын тұрғын үйлерді өтеусіз меншігіне алатын тұрғын үй құқықтық қатынастары субъектілерінің тізбесі айқындалған. Атап айтқанда, Заңның 13-бабына сәйкес, осы Заңда көзделген жағдайларда мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғынжай жалдаушы кәмелетке толған отбасы мүшелерінің келісімімен және кәмелетке толмағандардың құқықтарын ескере отырып, тұрғынжайды осы Заңда көзделген шарттарда және Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайтын тәртіппен қалдық құны бойынша жекешелендіруге құқылы.

Заңның 68 - бабының 6-тармағынан халықтың әлеуметтік осал топтарына мыналар жатады: жетім балалар және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған, жиырма тоғыз жасқа толмаған, кәмелетке толғанға дейін ата-анасынан айырылған балалар.

Сонымен қатар, жетім балаларға немесе ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға қатысты азаматтардың жасына қойылатын талап азаматтарды есепке алу кезінде ғана көзделген

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен бекітілген коммуналдық тұрғын үй қорынан тұрғын үйге немесе жеке тұрғын үй қорынан жергілікті атқарушы орган жалдаған тұрғын үйге мұқтаж Қазақстан Республикасының азаматтарын есепке қою қағидаларының 3-тармағының 7) тармақшасына сәйкес коммуналдық тұрғын үй қорынан тұрғын үйге немесе жеке тұрғын үй қорынан жергілікті атқарушы орган жалдаған тұрғын үйге мұқтаж Қазақстан Республикасының азаматтары 26.06.2012 ж.

№856.

Демек, Қазақстан Республикасының заңнамасында мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйді жекешелендіру кезінде жасына қойылатын талап көзделмеген.

Сонымен қатар, жауапкер тарапы талапкердің балалар үйі қызметкерлерінің кінәсінен ол баспанаға мұқтаждардың есебіне уақтылы қойылмағаны, сондай-ақ өз бетінше жүгіну салдарынан "жетім балалар" санаты бойынша есепке алынғаны және 2021 жылғы желтоқсанда мемлекеттік тұрғын үй қорынан пәтер алғаны туралы дәлелдеріне дау айтпайды.

Мұндай жағдайларда, сот уәкілетті мемлекеттік орган ретінде басқару тұрғын үймен, оның ішінде жекешелендіру құқығымен қамтамасыз ету үшін тұрғын үйге деген қажеттілігі жоғары және тұрғын үй проблемаларын өз мүмкіндіктерімен шеше алмайтын азаматтар топтарын жоғары жауапкершілікте деп есептеді.

Тұрғын үйді коммуналдық меншікке берудің тағы бір мысалы.

Анықтама: апелляциялық сатының 2023 жылғы 2 тамыздағы қаулысымен өзгертусіз қалдырылған 2023 жылғы 3 мамырдағы сот шешімімен Р.ЕҰУ-ға пәтерді өтеусіз жекешелендіру үшін коммуналдық меншікке беруге мәжбүрлеу туралы Әкімшілік талап қанағаттандырылды.

Сот Р.пәтерді өтеусіз жекешелендіру үшін коммуналдық меншікке беруді міндеттеді.

Талапкердің Семей сынақ полигонындағы ядролық сынақтардың салдарынан зардап шеккен адам ретінде жеңілдіктерге құқығы бар екені анықталды.

ЕҰУ тұрғын үй комиссиясы отырысының 09.11.2020 ж. хаттамалық шешімімен Р. пәтерді жекешелендіруге рұқсат етілді (бірауыздан" қолдап " дауыс берді - 7 адам). Талапкер ЕҰУ-дағы жұмыс кезеңінде №60 пәтерді жекешелендірген жоқ.

04.03.2021 Ж.Т. одан әрі қызмет өткеру үшін ЕҰУ-ға ауыстырылды.

Сот талап-арызды қанағаттандыра отырып, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 2 шілдедегі № 673 қаулысымен бекітілген мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйлерді жекешелендіру қағидаларының (бұдан әрі – қағидалар) 19-тармағына сәйкес, жауапкер жекешелендіру туралы шешім шығарылғаннан кейін 2020.11.09. 15 күнтізбелік күн ішінде №60 пәтерді коммуналдық меншікке беру жүзеге асырылсын, ол орындалмады.

Бұдан басқа, Талапкер Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтардың салдарынан зардап шеккен адам ретінде мемлекеттік тұрғын үй қорынан өздері алып жатқан тұрғын үйлерді өз меншігіне өтеусіз алуға құқылы.

Қағидалардың 12-тармағында тұрғын үйлерді жекешелендіру туралы мәселені шешуді: Мемлекеттік мекемелердің тұрғын үй қорынан – Мемлекеттік мекемелердің тұрғын үй комиссиялары қабылдайтыны көзделген.

Қағидалардың 24-тармағына сәйкес тұрғын үйді жекешелендіру туралы шешімді белгіленген тәртіппен бөліп-бөліп алғаннан кейін өтініш берушінің жұмыс орнын өзгерту көрсетілген шешім бойынша оның тұрғын үйді жекешелендіру құқығын одан әрі іске асыруға әсер етпейді.

Заңның 13-бабы 8-тармағының 4) тармақшасына сәйкес Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтардың салдарынан зардап шеккен Қазақстан Республикасының азаматтары мемлекеттік тұрғын үй қорынан өздері тұратын тұрғын үйлерді өз меншігіне өтеусіз алуға құқылы.

Баяндалғанды ескере отырып, сот талап қоюды толық көлемде қанағаттандыру туралы қорытындыға келді, өйткені осылайша әкімшілік рәсімге қатысушылардың мүдделерінің әділ теңгерімі қамтамасыз етілді.

2024 жылғы 7 ақпандағы ӘК СКАД қаулысымен жергілікті соттардың сот актілері күшінде қалды (№6001-23-00-6ап/2406).

Мемлекеттік органның жалдау шартын жасасу міндеттемесіне байланысты келесі мысал

Анықтама: Астана қ.СМАС-тың 2023 жылғы 17 тамыздағы шешімімен, Астана қ. сотының СКАД-ның 2023 жылғы 22 қарашадағы міндетін жүктеу және жалдау шартын жасасуға мәжбүрлеу туралы қаулысымен өзгертусіз қалдырылғаннн: ММ-ге Ш. - мен тұрғын үй жалдау шартын жасасу міндеті жүктелген.

Ш.15.05.1998 ж. бастап 14.11.2005 ж. дейін ШЖҚ МКК-мен еңбек қатынастарында болғаны анықталды.

Талапкердің ШЖҚ МКК-де жұмыс істеген кезеңінде, соңғысы 1998 жылғы 30 қыркүйекте пәтер 1999 жылғы 31 желтоқсанға дейінгі мерзімге уақытша иелікке алынды.

ШЖҚ МКК әкімшілік комиссиясының 2001 жылғы 20 наурыздағы хаттамалық шешімімен 2001 жылғы 1 наурызға дейінгі мерзімде даулы пәтерді сатып алу немесе босату мәселесін шешу қажет. Астана қаласы әкімінің орынбасарының 2001 жылғы 14 қыркүйектегі жауабы бойынша ШЖҚ МКК атына талапкердің меншігіне даулы пәтерді беруге келісім берілді.

2005 жылғы 5 қазанда даулы пәтер ШЖҚ МКК балансынан ЖШС балансына берілді.

Кейіннен даулы мүлік Астана қаласы әкімдігінің 2007 жылғы 8 ақпандағы №16-124п қаулысы негізінде ЖШС балансынан Астана қаласының коммуналдық меншігіне өтеусіз негізде қабылданды.

Алайда, даулы мүлікке құқық тіркеу органдарында тиісті түрде тіркелмеген.

Талапкердің даулы пәтерді жекешелендіру және даулы мүлікті жалдау шартын жасасу туралы өтініштері қанағаттандырусыз қалдырылды.

Бұған дейін Астана қаласы "Байқоңыр" ауданы сотының заңды күшіне енген шешімдерімен ш. - ның меншік құқығын сатып алу ескіру мерзіміне байланысты тану және даулы мүлікті жалға алушы деп тану туралы талаптарын қанағаттандырудан бас тартылды.

Соттар даулы мүлікті жұмыс беруші талапкерге қызметтік тұрғын үй ретінде берді және пәтер қазіргі уақытта коммуналдық меншікке кіреді, осыған байланысты жауапкер талапкермен жалдау шартын рәсімдеуге құқылы. Мүлік иелерінің оны уақтылы босату және оны ұстау ауыртпалығын өзіне жүктеу жөніндегі әрекетсіздігі талапкердің даулы пәтерде заңды негізде тұрғанын мойындағанын куәландырады. Сонымен қатар, меншік иесінің өзгеруі талапкердің даулы пәтерде тұру құқығының тоқтатылуына әкелмеді.

Заңның 67-бабының 1-тармағына сәйкес коммуналдық тұрғын үй қорынан тұрғын үйлер немесе жеке тұрғын үй қорынан жергілікті атқарушы орган жалдаған тұрғын үйлер осы елді мекенде тұрақты тұратын Қазақстан Республикасының тұрғын үйге мұқтаж азаматтарына пайдалануға беріледі. Республикалық маңызы бар қалаларда, астанада Қазақстан Республикасының азаматтарын есепке қою үшін кемінде үш жыл тұрақты тұру талап етіледі.

Жоғарыда аталған баптың 2-тармағында Мемлекеттік кәсіпорындардың тұрғын үй қорынан тұрғын үйлер осы кәсіпорынның тұрғын үйге мұқтаж қызметкерлеріне пайдалануға беріледі деп көзделген. Оларға берілетін тұрғын үйлер қызметтік тұрғын үйлерге теңестіріледі.

Демек, соттар даулы мүлікке меншік құқығын уақтылы және дұрыс тіркемеу пәтердің коммуналдық меншікте емес екенін көрсетпейді деген қорытындыға келді. Жергілікті атқарушы органның қаулысы негізінде коммуналдық меншікке қабылданған мүлікті тиісінше ресімдемеу, сот алқасының пікірінше, уәкілетті органдар тарапынан жіберілген олқылық болып табылады, ал бұл мән-жай талапкер үшін қолайсыз салдарға әкеп соқпауға тиіс.

Даулы мүліктің коммуналдық меншікке берілгенін ескере отырып, соттар талапкер басқармамен тұрғын үй жалдау шартын жасасуға құқылы деген қорытындыға келді.

Демек, сенім құқығын қорғау принципін ескере отырып, олардың әділдік пен парасаттылық критерийлеріне сүйене отырып, мынаны ескере отырып

25 жыл ішінде уәкілетті органдар даулы мүлікке ешқандай қызығушылық танытпады және меншік құқығын тиісті тіркеуді қамтамасыз етпеді, соттар талап қоюдың негізділігі туралы қорытындыға келді (№ 7194-23-00-4/2169).

Татуластыру рәсімдері

АППК жария-құқықтық қатынастардан туындайтын даулар бойынша татуластыру рәсімдерін жүргізу мүмкіндігін көздейді, сонымен бірге жауапкердің әкімшілік қалауы болған кезде тараптарды татуластыруға жол беріледі. Заңнама нормаларының мұндай ережесі азаматтың, заңды тұлғаның құқықтарын бұзушылықтарды жою шағымданған актінің күшін жою, мемлекеттік органның немесе лауазымды адамның өзі қандай да бір әрекетті тоқтату жолымен мүмкін болатындығына байланысты негізделген болып табылады.

Тараптар өзара басқаға беру негізінде әкімшілік істі шешім шығару үшін сот жойылғанға дейін әкімшілік процестің барлық кезеңдерінде (кезеңдерінде) татуласу, медиация немесе дауды партисипативтік рәсім тәртібімен реттеу туралы келісім жасасу жолымен толық немесе ішінара аяқтай алады.

Соттың тараптарды татуластыру үшін шаралар қабылдауы және олардың процестің барлық кезеңдерінде дауды реттеуге жәрдемдесуі әкімшілік сот ісін жүргізу міндеттерінен туындайды. Тараптардың талаптарына қатысты бейтарап ұстанымды ұстана отырып, сот тараптарға татуластыру рәсімдерін жүргізу құқығын және осындай келісімдер жасасудың құқықтық салдарын түсіндіреді.

Сонымен қатар, әкімшілік сот ісін жүргізу шеңберінде АППК қағидаттарын (соттың белсенді рөлі, әділеттілік, пропорционалдылық), процестік мәжбүрлеу шараларын (ақшалай өндіріп алу) және татуластыру рәсімдерін қолдану талданатын санаттағы істерді қарау сапасын едәуір арттырды.

Мәселен, белсенді рөл қағидатын іске асыру соттың дауды шешуіне не дауды бейбіт жолмен реттеуге немесе істі қарау перспективаларын түсіндіруге байланысты талапты қайтарып алуға ықпал етеді. Мысалы, жауапкердің өзі даулы актіні жояды немесе даудың болуына байланысты әрекеттер жасайды.

Соттылық

Тұрғын үй құқықтық қатынастарынан туындайтын даулар бойынша істерді қарау кезінде дауларды шешу үшін соттылық ережелерін сақтау, талап қоюға құқығы бар адамдардың талап қоюы, талап қою нысанасын дұрыс айқындауы ерекше маңызға ие.

Соттылық АӨК-нің 102, 103 және 106-баптарының қағидалары бойынша айқындалады. Мамандандырылған аудандық және оған теңестірілген әкімшілік соттың соттылығына жатқызылған істерді, Республикалық маңызы бар қалалар мен Астананың, облыс орталықтарының шегінде орналасқан мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген әкімшілік соттар соттайтын істерді қоспағанда, талап қоюшының тұрғылықты жері бойынша сот қарауы мүмкін.

АПК-нің 103-бабына сәйкес әскери соттар, егер басқа мамандандырылған соттарға сотталатын істерді қоспағанда, әскери басқару органдары, әскери бөлім жауапкер болып табылса, Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері, басқа да әскерлер мен әскери құралымдар әскери қызметшілерінің, әскери жиындардан өтіп жатқан азаматтардың талап-арыздары бойынша әкімшілік істерді қарайды.

Егер тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің аумағында әскери сот құрылмаса, оның соттылығына жатқызылған әкімшілік істерді мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген әкімшілік соттар осы Кодексте белгіленген тәртіппен қарайды.

Талдау көрсеткендей, негізінен соттарға келіп түскен талап-арыздар соттылық ережелерін сақтай отырып қабылданады және соттарда ешқандай қиындықтар туғызбайды.

Сонымен қатар, өңірде әскери сот болған кезде ЕЖВ тағайындау туралы талап-арыздар бойынша істердің соттылығын дұрыс айқындау мәселелері туындайды.

Мәселен, ТТВ қазіргі әскери қызметшілерге тағайындалады және олар бойынша даулардың соттылығы әскери соттардың құзыретіне жатқызылады. ЕЖВ әскери қызметші қызметтен босатылған кезде және дау Тараптарының бірі мәртебесін жоғалтуына байланысты тағайындалса, арнайы соттылық енді қолданылмайды.

Соттардың баяндалған практикасы бойынша соттылықты дұрыс айқындау конституциялық нормаға байланысты маңызды болып табылатынын және оның әкімшілік істер бойынша сақталуы АПК-нің 102, 103-баптарына сәйкес қамтамасыз етілуге тиіс екенін атап өтеміз.

Іс бойынша іс жүргізу тәртібі

АӨК-нің 146, 148-баптарының нормаларына сәйкес әкімшілік іс ақылға қонымды мерзімде, бірақ талап қойылған күннен бастап үш айдан аспайтын мерзімде қаралады және шешіледі.

Сот талқылауы АӨК-нің 147-бабында белгіленген ерекшеліктерді қоспағанда, АІЖК қағидалары бойынша жүзеге асырылады. Сот тараптардың келісімімен әкімшілік істі жазбаша талқылауда ақылға қонымды мерзімде, бірақ талап қойылған күннен бастап үш айдан аспайтын мерзімде қарауға құқылы.

Сот талап қоюды тіркегеннен кейін, алдын ала тыңдау және сот талқылауы сатысында, соттың белсенді рөлі шеңберінде талапкерлердің дұрыс құқықтық ұстанымын қалыптастыруға жәрдемдесуді қамтамасыз етеді.

Негізінен аталған санаттағы істерді республика соттары жоғарыда көрсетілген талаптарды сақтай отырып қарады.

Іске қатысатын адамдар тобы

АӨК-нің 26-бабына сәйкес әкімшілік процеске талапкер, жауапкер, мүдделі тұлға және прокурор қатысады.

Бұл ретте тұрғын үй даулары бойынша АПК-нің 31-бабының ережелеріне сәйкес прокурор, әдетте, қатыспайды.

Іске қатысатын адамдардың шеңберін талап қоюшы сотқа талап қою кезінде айқындайды. Сотқа талап қоюға құқығы бар адамдар заңның 67-68 - баптарында көрсетілген.

Сот алдын ала тыңдауда құқықтары, бостандықтары немесе заңды мүдделері әкімшілік актімен, әкімшілік әрекетімен (әрекетсіздігімен) қозғалуы мүмкін адамдардың шеңберін анықтайды, кейіннен бапқа сәйкес мүдделі тұлғалар ретінде тартылады

Талдау көрсеткендей, әскери қызметшілердің, құқық қорғау органдары мен МКҚ қызметкерлерінің ТЖВ және ЕЖВ төлемдерімен байланысты талаптары бойынша жауапкер ретінде шешім шығарған тұрғын үй комиссиялары (әскери бөлімдер, ҚАЖК мекемелері, ПД, желілік бөлімдер, күзет қызметтері және т.б.) құрылған тиісті аумақтық әкімшілік орган болып табылады. Қажет болған жағдайда мүдделі тұлға ретінде жоғары тұрған мемлекеттік орган (Комитет, Министрлік) тартылады.

Азаматтардың талап-арыздары бойынша ЖАО-ға жауапкер ретінде әкімшілік-аумақтық бірліктің әкімі және/немесе ТКШ бөлімі, тұрғын үй қатынастары бөлімі тартылады.

"Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы" Заңның 31-бабы 1-тармағының 12) тармақшасына сәйкес аудандық (облыстық маңызы бар қалалар) әкімдік Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес коммуналдық тұрғын үй қорының тұрғын үй құрылысын және оны бөлуді ұйымдастырады.

Заңның 77-бабы 1-тармағына сәйкес коммуналдық тұрғын үй қорынан тұрғын үй немесе жеке тұрғын үй қорынан жергілікті атқарушы орган жалдаған тұрғын үй тұрғын үй комиссиясының шешімі негізінде өтініш берушінің тұрғылықты жері бойынша жергілікті атқарушы органның шешімі бойынша беріледі.

Тұрақты негізде жұмыс істейтін ЖАО тұрғын үй комиссиялары ЖАО жанынан құрылады. Уәкілетті орган тұрғын үй беретін ЖАО болып табылады.

Әрбір нақты жағдайда талапкердің талабының мәні мен негіздеріне, жауапкердің қарсылықтарына және қолдануға жататын заңдарға, құқықтық жағдайға, уәкілетті органдардың өкілеттіктеріне сүйене отырып, жауапкерлерді дұрыс анықтау қажет.

Тиісті емес жауапкерге талап қою кезінде сотқа АӨК-нің 16, 116-баптарына сәйкес, дауды қарау кезінде әуре-сарсаңды болдырмау мақсатында, талап қоюшыға тиісті емес жауапкерді АӨК-нің 29-бабына сәйкес тиісінше ауыстыру тәртібін түсіндірген жөн.

Жергілікті соттардың тәжірибесіне сүйене отырып, тұрғын үй комиссияларының мүшелерін жауапкер ретінде тартудың қажеті жоқ.

Талапты қанағаттандыру туралы шешімді әкімшілік орган, әкім немесе ТКШ бөлімі орындайды, заңды күшіне енген шешімдерді орындауда қиындықтар мен проблемалық мәселелер жоқ.

Дәлелдемелер мен дәлелдемелер

АӨК-нің 129-бабына сәйкес дауласу туралы талап-арыздар бойынша дәлелдеу ауыртпалығы әкімшілік органда жатқанына қарамастан, орган/тұрғын үй комиссиясында мемлекеттік органдар арасындағы ақпараттық алмасу жүйелерінде бар деректер ғана болады. ЖАО шешім қабылдаған кезде, әдетте, кезекте тұрғандардан қосымша құжаттарды талап етпейді.

Сонымен қатар, тұрғын үй даулары бойынша дәлелдемелердің сипаты ол туралы мәліметтер заңмен қорғалатын немесе оның мазмұнына байланысты тек талапкер ғана ұсына алатын дәлелдемелерді ұсынуды талап етеді (ипотекалық шарттар, банктерден анықтамалар, жұмыс, оқу орнынан анықтамалар, қызметтік тізімдер) не жеке сипатта болады (отбасы құрамы туралы).

Осылайша, дәлел ретінде: А) тұрғын үй комиссиясының ЖАО-ның кезекте тұрғандар тізімінен шығару туралы шешімдеріне дау айту туралы талап-арыздар бойынша талапкерлер мыналарды ұсына алады - кезекте тұрғандар санатына жатқызу туралы құжаттар (персоналды басқару бөлімдерінің қызметтік тізімдері, мемлекеттік қызметшілердің жұмыс орнынан анықтамалар, мүгедектігі туралы анықтамалар, барлық балаларға туу туралы куәліктер, некені бұзу туралы куәліктер, отбасының барлық мүшелеріне тіркелген мүлікке құқықтар туралы анықтамалар және т. б.), тұрғылықты (кетпегені) дәлел ретінде талапкерлер анықтамаларды ұсынады оқу орнынан, жұмыс орнынан, куәгерлердің айғақтары, учаскелік полиция инспекторларының баянаттары (сипаттамалары).

Талап қою мерзімдері (мерзімдерді қалпына келтіру тәжірибесі)

Талап қою мерзімдері АПК-нің 20-тарауында көзделген, атап айтқанда, АПК-нің 136-бабымен реттеледі.

Жалпы ереже бойынша дәлелді себептермен өткізіп алған талап қою мерзімін сот АІЖК қағидалары бойынша қалпына келтіре алады. Сотқа талап қою мерзімдерін өткізіп алу себептерін және олардың әкімшілік істі дұрыс шешу үшін мәнін сот алдын ала тыңдауда анықтайды.

Дәлелді себепсіз сотқа талап қою мерзімін өткізіп алу, сондай-ақ сотқа жүгінудің өткізіп алған мерзімін қалпына келтіру мүмкін .стігі талап қоюды қайтару үшін негіз болып табылады.

Сонымен қатар, АӨК-нің 136-бабының бесінші бөлігіне байланысты әкімшілік рәсімге қатыспаған, құқықтары, бостандықтары мен заңды мүдделері әкімшілік актімен қозғалатын адам әкімшілік актіні қабылдау туралы білген немесе біле алған күннен бастап бір ай ішінде, бірақ біреуінен кешіктірмей сотқа талап-арыз беруге құқылы екенін ескеру қажет оны қабылдаған күннен бастап бір жыл.

Процестік мәжбүрлеу шараларын қолдану

Іс жүргізу заңнамасы нормаларының бұзылуы анықталған жағдайда істі қарау кезінде АППК-нің 18-тарауына сәйкес іс жүргізу мәжбүрлеу шаралары қолданылады.

АӨК-нің 127-бабына сәйкес сот процестік құқықтарды теріс пайдаланатын немесе процестік міндеттерді орындамайтын адамға, оның ішінде дәлелдемелер ұсынылған, сот белгілеген мерзімді бұза отырып, тапсырмаларды дәлелді себептерсіз орындаған жағдайларда, егер бұл әкімшілік істі қарауды кешіктіруге әкеп соқтырса, әрбір іс-әрекет (әрекетсіздік) үшін он мөлшерінде ақшалай жаза қолдануға құқылы айлық есептік көрсеткіштер.

Соттың талабын, сұрау салуын орындамағаны, әкімшілік іске қатысушы адамның сотқа келмегені, сотты уақтылы хабардар етпегені, кері қайтарып алуды уақтылы ұсынбағаны, сот отырысында төрағалық етушінің өкімдеріне бағынбағаны, сотта белгіленген қағидаларды бұзғаны, сондай-ақ сотты және (немесе) судьяны құрметтемеу туралы айқын куәландыратын өзге де әрекеттер (әрекетсіздік) үшін сот жиырма айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде ақшалай өндіріп алу.

Сот шешімін, тараптардың татуласу, Медиация туралы немесе дауды партисипативтік рәсім тәртібімен реттеу туралы келісімін бекіту туралы сот ұйғарымын орындамағаны үшін сот осы сот актісінде ол орындалуға жататын бір айдан аспайтын мерзімді көрсете отырып, жауапкерге елу айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде ақшалай өндіріп алуды қолданады.

Талданған кезеңде соттарда ақшалай өндіріп алу түріндегі іс жүргізу мәжбүрлеу шарасын қолдану тәжірибесі қалыптасты.

Даулардың осы санаты бойынша көбінесе сотталушыларға ақшалай өндіріп алу келесі себептерге байланысты қолданылады:

кері қайтарып алуды уақтылы ұсынбау;

әкімшілік іс материалдарын заманауи емес не толық көлемде ұсынбау;

дәлелді себепсіз сот отырысына келмеу (не онлайн форматта қосылмау).

Қолданылған қысқартулар:

АППК-Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексі

АІЖК-Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі

МК-Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі

ЖС НП-Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы

АЖ-ақпараттық жүйе

ӘК СКАД-Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы

СКАД немесе алқа-әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы

СМАС-мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сот

ІІМ-Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігі

Қорғаныс министрлігі-Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі

ҰҚК-Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитеті

БП-Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы

ТЖД-Төтенше жағдайлар департаменті

АҚЖ-арнаулы мемлекеттік органдар

ПД-полиция департаменті

ТЖВ-ағымдағы тұрғын үй төлемдері

Кірпі-біржолғы тұрғын үй төлемдері

МЖФ-мемлекеттік тұрғын үй қоры

ЖАО-жергілікті атқарушы органдар

Тұрғын үй даулары мәселелерін реттейтін негізгі нормативтік құқықтық актілер:

* Қазақстан Республикасының Конституциясы;

* АППК;

* АК;

* АІЖК;

* "Тұрғын үй қатынастары туралы" Қазақстан Республикасының заңы (бұдан әрі-тұрғын үй қатынастары туралы Заң);

* "Мемлекеттік мүлік туралы" Қазақстан Республикасының заңы (бұдан әрі-мемлекеттік мүлік туралы Заң);

* "Әскери қызмет және әскери қызметшілердің мәртебесі туралы" Қазақстан Республикасының заңы (бұдан әрі-әскери қызмет туралы Заң);

* "Құқық қорғау қызметі туралы" Қазақстан Республикасының заңы (бұдан әрі-құқық қорғау органдары туралы Заң);

* "Құқықтық актілер туралы" Қазақстан Республикасының заңы (бұдан әрі-құқықтық актілер туралы Заң);

* "Азаматтардың мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үй-жайларды жекешелендіру туралы заңнаманы қолданудың сот практикасы туралы" 1997 жылғы 18 шілдедегі №9 ҚК НП;

сондай ақ заңға тәуелді нормативтік құқықтық актілер:

* Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2018 жылғы 12 ақпандағы №49 қаулысымен бекітілген Әскери қызметшілерді қызметтік тұрғын үймен қамтамасыз ету, тұрғын үй төлемдерінің мөлшерін, тағайындалуын, қайта есептелуін, жүзеге асырылуын, тоқтатылуын, тоқтатыла тұруын және қайта басталуын қамтамасыз ету қағидалары (бұдан әрі - №49 қағидалар);

* Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2018 жылғы 12 ақпандағы №50 қаулысымен бекітілген ақшалай өтемақыны жүзеге асыру қағидалары (бұдан әрі - №50 қағидалар);

* Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 5 тамыздағы №524 қаулысымен бекітілген Ішкі істер органдары қызметкерлерін қызметтік тұрғын үймен қамтамасыз ету, тұрғын үй төлемдерінің мөлшерін, тағайындалуын, қайта есептелуін, жүзеге асырылуын, тоқтатылуын, тоқтатыла тұруын және қайта басталуын, сондай-ақ тұрғын үй төлемдерін алуға құқығы бар ішкі істер органдары қызметкерлері лауазымдарының санаттарын (бұдан әрі - № 524);

* Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 2 шілдедегі №673 қаулысымен бекітілген мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйлерді жекешелендіру қағидалары (бұдан әрі - №673 қағидалар);

* Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрінің міндетін атқарушының 2021 жылғы 13 тамыздағы бұйрығымен бекітілген " мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйге немесе жеке тұрғын үй қорынан жергілікті атқарушы орган жалдаған тұрғын үйге мұқтаж азаматтарды есепке алу және кезекке қою, сондай-ақ жергілікті атқарушы органдардың тұрғын үй беру туралы шешім қабылдауы "мемлекеттік қызмет көрсету қағидалары № 441;

* Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2023 жылғы 26 мамырдағы №85 бұйрығымен бекітілген мемлекеттік заңды тұлғаларға бекітілген мемлекеттік мүлікті мемлекеттік меншіктің бір түрінен екіншісіне беру қағидалары;

* Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің 2023 жылғы 27 желтоқсандағы №168 бұйрығымен бекітілген мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйге немесе жеке тұрғын үй қорынан жергілікті атқарушы орган жалдаған тұрғын үйге мұқтаж Қазақстан Республикасының азаматтарын есепке қою қағидалары.

Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта тұрғын үй қатынастары туралы Заңда көзделгеннен өзгеше ережелер белгіленсе, онда халықаралық шарттың ережелері қолданылады.

Құқықтық актілер туралы Заңның 10 және 12-баптарына сәйкес кодекстер заңдарға қарағанда көбірек заңды күшке ие; әртүрлі деңгейдегі нормативтік құқықтық актілердің нормаларында қайшылықтар болған кезде жоғары деңгейдегі акт нормалары қолданылады.

Азаматтық кодекстің 4-бабында, құқықтық актілер туралы заңның 43-бабында көзделген жалпы ереже бойынша нормативтік құқықтық актілер олар қолданысқа енгізілгеннен кейін туындаған қатынастарға қолданылады.

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы