Жұмыс берушіні оңалту немесе банкроттық жағдайында еңбек дауларының соттылығын айқындау
Әрбір тәртіптік теріс қылық үшін жұмыскерге бір ғана тәртіптік жаза қолданылуы мүмкін (Еңбек кодексінің 65-бабының 3-тармағы).
Жұмыс берушінің 2022 жылғы 18 шілдедегі бұйрығымен мемлекеттік стандарттарға сәйкес келмейтін Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын, Мемлекеттік Елтаңбасын, елтаңбалық бланкілерді, мөрлерді, мөртабандарды ауыстыру және жою жөніндегі комиссия (бұдан әрі – Комиссия) құрылып, оның құрамына 2022 жылға Б. енгізілген. 2022 жылғы 11 тамызда Б. Комиссияны құру туралы бұйрықпен танысқаны туралы қол қоюдан бас тартқан, себебі Комиссия ол еңбек демалысында болған кезеңде құрылған және мемлекеттік мүліктің жекелеген түрлерін жою қағидаларына сәйкес ол Комиссия құрамына енгізілмеуге тиіс болған.
Жұмыс берушінің 2022 жылғы 19 тамыздағы бұйрығымен Б. 2022 жылғы 18 шілдедегі Комиссияны құру туралы бұйрыққа қол қоюдан бас тартқаны үшін «ескерту» түріндегі тәртіптік жауаптылыққа тартылған.
2022 жылғы 27 тамызда Б. сотқа тәртіптік жаза қолдану туралы бұйрықтың күшін жою, Комиссияны құру туралы бұйрықтың күшін жою және моральдық зиянды өтеу туралы талап қоюмен жүгінген.
Соттың 2022 жылғы 5 желтоқсандағы шешімімен ескерту туралы бұйрық заңсыз деп танылып, оның күші жойылған. Комиссияны құру туралы бұйрықтың күшін жою және моральдық зиянды өтеу бөлігіндегі талаптарды қанағаттандырудан сот бас тартқан.
2023 жылғы 24 ақпандағы бұйрықпен Б.-ға 2022 жылғы 18 шілдедегі № 69-п бұйрығымен құрылған Комиссияның жұмысына қатысудан бас тартқаны үшін «ескерту» түріндегі тәртіптік жаза қолданылған.
Талап қоюшы аталған бұйрыққа дау айтып, өзінің Комиссия құрамына енгізілмеуге тиіс болғанын, бұйрық оның еңбек демалысында болған кезеңде шығарылғанын, оған бұған дейін соттың шешімімен заңсыз деп танылып, күші жойылған тәртіптік жаза қолданылғанын, сондай-ақ жауапкердің тәртіптік жаза қолдану мерзімін өткізіп алғанын негіздеген.
Соттың 2023 жылғы 29 мамырдағы шешімімен Б.-ның талап қоюы қанағаттандырылған. 2023 жылғы 24 ақпандағы «ескерту» түріндегі тәртіптік жаза қолдану туралы бұйрық заңсыз деп танылып, оның күші жойылған.
Талап қоюшының «ескерту» түріндегі тәртіптік жаза қолдану туралы бұйрықты заңсыз деп тану және оның күшін жою туралы талабы заңды әрі негізді болып табылады, өйткені бір тәртіптік теріс қылық үшін, оның үстіне соттың бұрынғы шешімімен заңсыз деп танылған әрекет үшін талап қоюшы тәртіптік жауаптылыққа екі рет тартылған.
Еңбек кодексінің 66-бабының 2-тармағына сәйкес тәртіптік жаза тәртіптік теріс қылық жасалған күннен бастап алты айдан кешіктірілмей қолданылуы мүмкін.
Тәртіптік теріс қылық талап қоюшы тарапынан 2022 жылғы 11 тамызда жасалған. Тәртіптік жаза тәртіптік теріс қылық жасалған күннен бастап алты айдан кешіктірілмей қолданылуы мүмкін. Тәртіптік жауаптылыққа тарту мерзімі 2023 жылғы 11 ақпанда аяқталған, ал тәртіптік жаза қолдану туралы бұйрық 2023 жылғы 24 ақпанда шығарылған.
Азаматтық істер жөніндегі сот алқасының қаулысымен 2023 жылғы 29 мамырдағы сот шешімі дұрыс түрде өзгеріссіз қалдырылған.
Соттылық
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының «Еңбек дауларын шешу кезінде соттардың заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері туралы» 2017 жылғы 6 қазандағы № 9 нормативтік қаулысының (бұдан әрі – НҚ) 5-тармағына сәйкес еңбек қатынастарынан туындайтын даулар бойынша талап қоюлар азаматтық сот ісін жүргізудің жалпы қағидалары бойынша жауапкердің – заңды тұлға органының орналасқан жері бойынша немесе дауда жауапкер ретінде әрекет ететін жеке тұлға жұмыс берушінің тұрғылықты жері бойынша сотқа берілуге тиіс.
АІЖК-нің 29-бабының 2-бөлігіне сәйкес заңды тұлғаға талап қою заңды тұлғаның құрылтай құжаттарына және (немесе) бизнес-сәйкестендіру нөмірлерінің Ұлттық тізіліміне енгізілген мекенжайына сәйкес орналасқан жері бойынша сотқа беріледі.
АІЖК-нің 30-бабының үшінші бөлігінде көзделген тәртіппен филиалдың немесе өкілдіктің орналасқан жері бойынша талап қою берілген кезде жауапкерлер ретінде тек заңды тұлғалар ғана көрсетілуі мүмкін.
Жалпылау санатындағы істер бойынша соттылық мәселелері қиындық туғызбайды.
Мәселен, Өскемен қалалық сотының Ж.-ның «ТОО»-ға залалдарды өндіру, үстеме жұмыс үшін ақы төлеу, моральдық зиянды өтеу туралы талап қоюы бойынша азаматтық ісі соттылығы бойынша мәні бойынша қарау үшін Астана қаласының азаматтық істер жөніндегі ауданаралық сотына берілген.
Соттың ұйғарымы дұрыс, өйткені жауапкер – заңды тұлғаның Астана қаласы, Д. Қонаев көшесі мекенжайында орналасқаны және тіркелгені анықталған. Еңбек қатынастарынан туындайтын даулар бойынша талап қоюлар азаматтық сот ісін жүргізудің жалпы қағидалары бойынша жауапкердің орналасқан жері бойынша сотқа берілуге тиіс.
Сонымен қатар, соттардың назарын Еңбек кодексінің 19-бабының талаптарына аудару қажет деп есептеймін. Аталған бапқа сәйкес шетелдік заңды тұлғаның филиалының немесе өкілдігінің басшысы осы заңды тұлғаның атынан жұмыс берушінің барлық құқықтарын жүзеге асырады және барлық міндеттерін орындайды.
Демек, жұмыскер шетелдік заңды тұлға филиалының орналасқан жері бойынша талап қоюмен жүгінуге құқылы, бұл ретте алдын ала филиал басшысының заңды тұлғаның мүдделерін білдіруге өкілеттіктерін тексеруі қажет.
Жұмыс берушіні оңалту немесе банкроттық жағдайында еңбек дауларының соттылығын анықтау мәселесі
АІЖК-нің 35-бабы 8-бөлігінің ережелеріне сәйкес оңалту рәсімі мен банкроттық рәсімі шеңберінде туындайтын даулар бойынша істер, оның ішінде борышкер немесе ол уәкілеттік берген тұлға жасасқан мәмілелерді жарамсыз деп тану, борышкердің мүлкін қайтару, банкроттық немесе оңалтуды басқарушының талап қоюлары бойынша дебиторлық берешекті өндіріп алу туралы істер, оңалту рәсімін қолдану немесе борышкерді банкрот деп тану туралы шешім шығарған сол судьяның қарауына жатады, АІЖК-нің 31-бабында соттылығы белгіленген даулар бойынша істерді қоспағанда.
Ақтөбе қаласы сотының 2021 жылғы 15 ақпандағы ұйғарымымен Ж.-ның «ТОО»-ға жұмысынан шеттету, жұмыстан босату туралы бұйрықтардың күшін жою, жұмысқа қайта алу, үстеме жұмыс істегені үшін жалақыны өндіріп алу, амалсыз бос жүрген уақыты үшін жалақыны өндіріп алу, өсімпұл, моральдық зиянды өтеу туралы талап қоюы АІЖК-нің 152-бабы 1-бөлігінің 2) тармақшасы негізінде, осы сотқа даудың соттылығы болмауына байланысты қайтарылған.
Талап қоюды қайтару кезінде сот Ақтөбе облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының шешімімен Серіктестікке қатысты оңалту рәсімі қолданылғанын, осыған байланысты АІЖК-нің 35-бабының 8-бөлігіне сәйкес іс экономикалық сотта қаралуға тиіс екенін көрсеткен.
Шынында да, Ақтөбе облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2016 жылғы 14 қазандағы заңды күшіне енген шешімімен Серіктестікке қатысты оңалту рәсімі қолданылған.
Қазақстан Республикасының «Оңалту және банкроттық туралы» Заңының 67-бабының 5), 7) тармақшаларының ережелеріне сәйкес сот оңалту рәсімі барысында борышкер жауапкер ретінде қатысатын мүліктік сипаттағы даулар бойынша істерді өзінің іс жүргізуіне қабылдайды, сондай-ақ оңалту рәсіміне қатысушылар арасындағы дауларды шешеді.
Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 1-бабы 1-тармағының 16) тармақшасына сәйкес еңбек дауы – жұмыскер (жұмыскерлер) мен жұмыс беруші (жұмыс берушілер), оның ішінде бұрын еңбек қатынастарында болған адамдар арасындағы Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасын қолдану, келісімдердің, еңбек және (немесе) ұжымдық шарттардың, жұмыс беруші актілерінің талаптарын орындау немесе өзгерту мәселелері бойынша келіспеушіліктер.
Тараптар арасындағы даудың еңбек құқықтық қатынастарынан туындайтыны, еңбек заңнамасының нормаларына және еңбек шарттарының талаптарына негізделетіні және оңалту рәсімін жүзеге асырумен байланысты еместігі анықталған.
Сот АІЖК-нің 35-бабының 8-бөлігінің ережелерін дұрыс қолданбағандықтан, сот алқасының 2021 жылғы 12 наурыздағы ұйғарымымен соттың ұйғарымы жойылып, мәселе бірінші сатыдағы сотта жаңадан қарауға жіберілген.
Жұмыс беруші банкрот деп танылған немесе оңалту рәсімі қолданылған жағдайларда еңбек құқықтық қатынастарынан туындайтын даулар (жұмысқа қайта алу, жалақыны өндіріп алу және т.б.) жалпы юрисдикциядағы соттарда қаралуға және шешілуге жатады, АІЖК-нің 35-бабы 8-бөлігінің ережелері еңбек дауларына қолданылмайды.
Мемлекеттік баж
Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 610-бабының 7) тармақшасының талаптарына сәйкес мүліктік емес сипаттағы талап қою арыздарынан 0,5 АЕК мөлшерінде мемлекеттік баж алынады.
Азаматтық кодекстің 951-бабының 1-тармағының талаптарына сәйкес моральдық зиян – жеке тұлғалардың жеке мүліктік емес игіліктері мен құқықтарының бұзылуы, кемсітілуі немесе олардан айырылуы.
АІЖК-нің 149-бабының талаптарына сәйкес талап қоюға мемлекеттік баждың төленгенін растайтын құжат қоса беріледі.
Салық кодексінің 616-бабының 1) тармақшасына сәйкес соттарда мемлекеттік баж төлеуден еңбекке ақы төлеу сомаларын өндіріп алу туралы талап қоюлар және еңбек қызметіне байланысты басқа да талаптар бойынша талап қоюшылар босатылады.
Талап қою қанағаттандырылған жағдайда, сот АІЖК-нің 117-бабына сәйкес мемлекеттік бажды оны төлеуден босатылмаған жауапкерден мемлекет кірісіне өндіріп алуға міндетті.
АІЖК-нің 149-бабы 1-бөлігінің 2) тармақшасын бұза отырып, соттардың мемлекеттік баж төленбеген талап қоюларды іс жүргізуге қабылдайтын жекелеген жағдайлары анықталған.
Іс материалдарынан А.-ның «ТОО»-ға жалақыны, бос тұрып қалғаны үшін өтемақыны, тұрақсыздық айыбын, моральдық зиянды өтеуді өндіріп алу туралы талап қоюмен сотқа жүгінгені көрінеді.
Алматы қаласы Жетісу аудандық сотының 2022 жылғы 13 сәуірдегі шешімімен, Алматы қалалық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының қаулысымен күшінде қалдырылған, «ТОО»-дан А.-ның пайдасына жалақы бойынша берешек, тұрақсыздық айыбы, моральдық зиянды өтеу, өкілдің көмегіне ақы төлеу бойынша шығыстар өндіріп алынған.
«ТОО»-ға А.-ның 2021 жылғы 22 маусымнан 2021 жылғы тамызға дейінгі еңбек қызметі кезеңі үшін зейнетақы аударымдарын және басқа да міндетті төлемдерді жүргізу міндеті жүктелген.
Дауды сотқа дейін реттеу тәртібін сақтау
Еңбек кодексінің 159-бабы талаптарын қолдану практикасы**
АІЖК-нің 148-бабы талап қоюдың нысаны мен мазмұнына қойылатын талаптардың тізбесін қамтиды. АІЖК-нің 148-бабы 1-тармағының 6) тармақшасына сәйкес, егер бұл заңда белгіленсе немесе шартта көзделсе, арызда жауапкерге жүгінудің сотқа дейінгі тәртібінің сақталғаны туралы мәліметтер көрсетілуге тиіс.
Еңбек кодексінің 159-бабының 1-тармағына сәйкес жеке еңбек даулары келісу комиссияларында қаралады, бұған микрокәсіпкерлік субъектісінің жұмыс берушісі мен жұмыскері, жұмыскерлерінің саны он бес адамнан аспайтын коммерциялық емес ұйымның жұмыс берушісі мен жұмыскері, үй жұмыскері, заңды тұлғаның жеке-дара атқарушы органы, заңды тұлғаның атқарушы органының басшысы, сондай-ақ заңды тұлғаның алқалы атқарушы органының басқа да мүшелері арасында туындайтын даулар жатпайды, ал реттелмеген мәселелер немесе келісу комиссиясының шешімін орындамау бойынша даулар соттарда қаралады.
Яғни микрокәсіпкерлік субъектісінің жұмыс берушісі мен жұмыскері, жұмыскерлерінің саны он бес адамнан аспайтын коммерциялық емес ұйымның жұмыс берушісі мен жұмыскері, үй жұмыскері, заңды тұлғаның жеке-дара атқарушы органы, заңды тұлғаның атқарушы органының басшысы, сондай-ақ заңды тұлғаның алқалы атқарушы органының басқа да мүшелері арасында туындайтын даулар бойынша дауды келісу комиссиясында алдын ала қарау талап етілмейді.
Келісу комиссиясына жүгіну туралы талап еңбегі Қазақстан Республикасының Еңбек кодексімен Қазақстан Республикасының арнайы заңдарында және өзге де нормативтік құқықтық актілерінде көзделген ерекшеліктер ескеріле отырып реттелетін жұмыскерлердің жекелеген санаттарына, оның ішінде әскери қызметте жүрген адамдарға, арнаулы мемлекеттік және құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне, мемлекеттік қызметшілерге де қолданылмайды.
Алайда заңның осы талабы бұзылатын, жұмыскерлердің арыздары заңды негіздерсіз қайтарылатын жағдайлар да орын алады.
К. «ТОО»-ға жалақыны, штат санының қысқартылуына байланысты өтемақы төлемдерін, зейнетақы жарналарын, әлеуметтік медициналық сақтандыру төлемдерін, өсімпұлды және моральдық зиянды өтеуді өндіріп алу туралы талап қоюмен сотқа жүгінген.
Қарағанды облысы Балқаш қалалық сотының 2022 жылғы 19 тамыздағы ұйғарымымен К.-ның талап қоюы жалақы бойынша берешек туралы анықтаманы ұсынбауына, сондай-ақ келісу комиссиясының шешімінің болмауына байланысты барлық құжаттарымен бірге талап қоюшыға қайтарылған.
Қайта жүгінгеннен кейін Қарағанды облысы Балқаш қалалық сотының 2022 жылғы 27 қыркүйектегі ұйғарымымен арыз сотқа дейінгі дауды реттеу тәртібінің сақталмауына байланысты талап қоюшыға қайта қайтарылған. Арызды қайтару кезінде сот іс материалдарында талап қоюшының келісу комиссиясына жүгінгені туралы арыздың көшірмесі бар екенін көрсеткен. Алайда оның жұмыс берушіге қарау үшін тиісті түрде табыс етілгенін растайтын құжат және келісу комиссиясының шешімі болмаған.
2022 жылғы 14 қазанда талап қоюшы қайтадан талап қоюмен сотқа жүгінген. Қарағанды облысы Балқаш қалалық сотының 2022 жылғы 27 қазандағы ұйғарымымен тараптар арасында медиациялық келісім бекітілген. Алайда іс материалдарында еңбек инспекторының хаты бар, оның мазмұнынан Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Тексеру субъектілері мен объектілерінің бірыңғай тізілімі (ТТОБТ) мәліметтеріне және Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің кәсіпкерлік субъектісі санаты туралы анықтамасына сәйкес «ТОО»-ның микрокәсіпкерлік субъектісі ретінде тіркелгені көрінеді.
«ТОО» микрокәсіпкерлік субъектісіне жататындығына байланысты еңбек дауын келісу комиссиясында сотқа дейін реттеу тәртібін сақтау талап етілмеген.
Орал қаласының № 2 сотының 2022 жылғы 4 шілдедегі ұйғарымымен Д.-ның «Құрылыс компаниясы» ЖШС-не жалақы бойынша берешекті өндіріп алу туралы талап қоюы сотқа жүгінудің сотқа дейінгі тәртібінің бұзылуына байланысты талап қоюшыға қайтарылған.
Батыс Қазақстан облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2022 жылғы 9 тамыздағы ұйғарымымен 2022 жылғы 4 шілдедегі ұйғарымның күші жойылып, іс материалдары дауды мәні бойынша қарау үшін сол сотқа жіберілген.
Бірінші сатыдағы сот талап қою арызын қайтару кезінде Еңбек кодексінің 159-бабының 1-тармағын басшылыққа алып, «ТОО»-ның келісу комиссиясына жүгіну қажеттілігіне сілтеме жасаған.
Бұл ретте сот талап қоюшының осы заңды тұлғаның жалғыз құрылтайшысы әрі басшысы болып табылатынын ескермеген, тиісінше, келісу комиссиясына жүгіну қажеттілігі болмаған.
Бәйтерек ауданының № 2 сотының 2021 жылғы 1 қарашадағы ұйғарымымен У.-дың «ТОО»-ға жалақыны өндіріп алу туралы талап қоюы талаптардың даусыз болуына және нотариусқа жүгіну арқылы дауды сотқа дейін реттеу тәртібін сақтау қажеттілігіне байланысты қайтарылған.
Апелляциялық сатыдағы соттың 2022 жылғы 20 қаңтардағы ұйғарымымен аудандық соттың 2021 жылғы 1 қарашадағы ұйғарымының күші жойылып, іс материалдары дауды мәні бойынша қарау үшін сол сотқа жіберілген.
Қазақстан Республикасының «Нотариат туралы» Заңының 92-1-бабы 2-тармағының 9) тармақшасының талаптарына сәйкес атқарушылық жазбаны немесе тиісті қаулыны нотариус есептелген, бірақ жұмыскерге төленбеген жалақыны және өзге де төлемдерді өндіріп алу туралы даусыз талаптар бойынша жасайды.
Талап қоюдың мазмұнынан көрініп тұрғандай, дау тараптары арасында еңбек шарты жасалмаған, демек, талап қоюшыға жалақы есептелмеген, оны өндіріп алу туралы талап жұмыс уақытын есепке алу табеліне және жол парағына негізделген. Аталған мән-жайлар тараптар арасында талап қоюшының жауапкермен еңбек құқықтық қатынастарын жүзеге асыруына және жалақы бойынша берешектің болуына байланысты дау бар екенін көрсетеді. Демек, дау сотта қаралуға тиіс болған.
Жеке еңбек дауларын қарау бойынша жүгіну мерзімдері (Еңбек кодексінің 160-бабы)
Келісу комиссиясына немесе жеке еңбек дауларын қарау бойынша сотқа жүгіну үшін мынадай мерзімдер белгіленеді:
- жұмысқа қайта алу туралы даулар бойынша – еңбек шартын тоқтату туралы жұмыс беруші актісінің көшірмесі келісу комиссиясына табыс етілген немесе алғаны туралы хабарламасы бар тапсырысты хатпен пошта арқылы жіберілген күннен бастап бір ай, ал сотқа жүгіну үшін – реттелмеген дау бойынша жүгінген немесе еңбек шарты тарапы келісу комиссиясының шешімін орындамаған жағдайда келісу комиссиясы шешімінің көшірмесі табыс етілген немесе алғаны туралы хабарламасы бар тапсырысты хатпен пошта арқылы жіберілген күннен бастап екі ай;
- басқа еңбек даулары бойынша – жұмыскер, оның ішінде бұрын еңбек қатынастарында болған адам немесе жұмыс беруші өз құқығының бұзылғанын білген немесе білуге тиіс болған күннен бастап бір жыл.
Жеке еңбек дауларын қарау бойынша жүгіну мерзімінің өтуі қаралып отырған еңбек дауына қатысты медиация туралы шарттың қолданылу кезеңінде, сондай-ақ келісу комиссиясы болмаған жағдайда ол құрылғанға дейін тоқтатыла тұрады.
Белгіленген жүгіну мерзімі дәлелді себептермен өткізіп алынған жағдайда, еңбек даулары жөніндегі келісу комиссиясы өткізіп алу себептері дәлелді болған кезде келісу комиссиясына жүгіну мерзімін қалпына келтіруге және дауды мәні бойынша шешуге құқылы.
Келісу комиссиясы жұмыскердің, оның ішінде бұрын еңбек қатынастарында болған адамның белгіленген мерзімде келісу комиссиясына жүгінбеу себептерінің дәлелді себептерге жататынын дербес айқындайды.
Еңбек кодексіне сәйкес жеке еңбек дауларын қарау бойынша келісу комиссиясына жүгінбестен сотқа жүгінуге құқығы бар еңбек қатынастарының қатысушылары үшін мынадай мерзімдер белгіленеді:
- жұмысқа қайта алу туралы даулар бойынша – еңбек шартын тоқтату туралы жұмыс беруші актісінің көшірмесі табыс етілген немесе алғаны туралы хабарламасы бар тапсырысты хатпен пошта арқылы жіберілген күннен бастап үш ай;
- басқа еңбек даулары бойынша – жұмыскер, оның ішінде бұрын еңбек қатынастарында болған адам өз құқығының бұзылғанын білген немесе білуге тиіс болған күннен бастап бір жыл.
Жоғарыда келтірілген заң нормаларынан еңбек шартының тараптары арасындағы жеке еңбек дауларын қарау бойынша заңда жекелеген жұмыскерлер санаттарын қоспағанда, дауды сотқа дейін реттеу тәртібі белгіленгені, атап айтқанда, келісу комиссиясына жүгіну және тек реттелмеген мәселе бойынша жүгінген кезде немесе еңбек шарты тарапы келісу комиссиясының шешімін орындамаған жағдайда оның шешімінің көшірмесін алғаннан кейін ғана сотқа жүгіну қажет екені туындайды.
Бұл ретте келісу комиссиясы болмаған жағдайда, оған жүгіну мерзімінің өтуі комиссия құрылғанға дейін тоқтатыла тұрады, бұл жеке еңбек дауын қарау бойынша жүгіну мерзімінің өтіп кетуіне әкеп соқпайды.
Еңбек кодексінің 159-бабының 3-тармағына сәйкес келісу комиссиясын қалыптастыру және оның қызметі тәртібі Келісу комиссиясының жұмысы туралы келісіммен немесе ұжымдық шартпен айқындалады.
Нормативтік база
Қаралып отырған санаттағы істерді қарау кезінде қолданылуға жататын негізгі нормативтік құқықтық актілер мыналар болып табылады:
Қазақстан Республикасының Конституциясы;
1994 жылғы 27 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім);
1999 жылғы 1 шілдедегі Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Ерекше бөлім) (бұдан әрі – АК);
2015 жылғы 31 қазандағы № 377-V Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексі (бұдан әрі – АПК);
2015 жылғы 23 қарашадағы № 414-V ҚРЗ Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі (бұдан әрі – Еңбек кодексі);
2017 жылғы 25 желтоқсандағы № 120-VI ҚРЗ «Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексі (Салық кодексі) (бұдан әрі – СК);
2015 жылғы 29 қазандағы № 375-V ҚРЗ Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексі;
2020 жылғы 7 шілдедегі № 360-VI ҚРЗ Қазақстан Республикасының «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Кодексі;
Қазақстан Республикасының «Кәсіптік одақтар туралы» Заңы;
2010 жылғы 2 сәуірдегі № 261-IV Қазақстан Республикасының «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» Заңы;
1997 жылғы 14 шілдедегі № 155-I Қазақстан Республикасының «Нотариат туралы» Заңы;
1998 жылғы 22 сәуірдегі № 220-I Қазақстан Республикасының «Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» Заңы;
2003 жылғы 13 мамырдағы № 415 Қазақстан Республикасының «Акционерлік қоғамдар туралы» Заңы;
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулылары:
2017 жылғы 6 қазандағы № 9 «Еңбек дауларын шешу кезінде соттардың заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері туралы»;
2015 жылғы 27 қарашадағы № 7 «Соттардың моральдық зиянды өтеу туралы заңнаманы қолдануы туралы»;
2003 жылғы 11 шілдедегі № 5 «Азаматтық істер бойынша сот шешімі туралы»;
2006 жылғы 25 желтоқсандағы № 9 «Қазақстан Республикасының соттарының азаматтық істер бойынша сот шығыстары туралы заңнаманы қолдануы туралы».
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
