Еңбек тәртібін бұзғаны үшін, бірақ еңбек заңнамасында белгіленген тәртіпті сақтамай еңбек шартын бұзу туралы еңбек дауларын қарау
Тәртіптік жазаларды қолдану тәртібі ТК-нің 65-бабымен реттелген. Тәртіптік жазаны жұмыс беруші оның актісін шығару арқылы қолданады. Тәртіптік жазаны қолданар алдында жұмыс беруші қызметкерден жазбаша түсініктеме талап етуге міндетті. Егер екі жұмыс күні өткеннен кейін қызметкер жазбаша түсініктеме бермесе, онда тиісті акт жасалады. Қызметкердің түсініктеме бермеуі тәртіптік жазаны қолдануға кедергі болмайды. Әрбір тәртіптік теріс қылық үшін қызметкерге бір ғана тәртіптік жаза қолданылуы мүмкін. Еңбек кодексінің 64-бабына сәйкес қызметкердің тәртіптік теріс қылық жасағаны үшін жұмыс беруші тәртіптік жазаның келесі түрлерін қолдануға құқылы: тармақшаларда көзделген негіздер бойынша жұмыс берушінің бастамасы бойынша ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс, еңбек шартын бұзу 8), 9), 10), 11), 12), 13), 14), 15), 16), 17) және 18) ТК 52-бабы 1-тармағының. ТК және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында көзделмеген тәртіптік жазаларды қолдануға жол берілмейді. Бұдан шығатыны, тәртіптік жаза түрін таңдау (ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс, еңбек шартын бұзу) қызметкер жасаған теріс қылыққа байланысты жұмыс берушінің құқығы болып табылады. Тәртіптік жаза: қызметкердің еңбекке уақытша жарамсыздығы; қызметкерді мемлекеттік немесе қоғамдық міндеттерді орындау уақытына жұмыстан босату; қызметкердің демалыста немесе вахтааралық демалыста болуы; қызметкердің іссапарда болуы кезеңінде қолданылмайды. Тәртіптік жаза қолдану туралы Акт тәртіптік жазаға тартылған қызметкерге ол шыққан күннен бастап үш жұмыс күні ішінде қол қойғызып жарияланады.
Еңбек тәртібін бұзғаны үшін, бірақ еңбек заңнамасында белгіленген тәртіпті сақтамай еңбек шартын бұзу туралы еңбек дауларын қарау
Қызметкер жұмыс берушінің актісімен танысқанын өз қолымен растаудан бас тартқан жағдайда, бұл туралы тәртіптік жаза қолдану туралы актіге тиісті жазба жасалады. Қызметкерді тәртіптік жаза қолдану туралы жұмыс берушінің актісімен жеке өзі таныстыру мүмкін болмаған жағдайда, жұмыс беруші Жұмыс берушінің актісі шығарылған күннен бастап үш жұмыс күні ішінде қызметкерге тәртіптік жаза қолдану туралы актінің көшірмесін хабарламасы бар хатпен жіберуге міндетті. Жұмыс берушінің актілеріне жұмыс беруші шығаратын бұйрықтар, өкімдер, нұсқаулықтар, ережелер, ережелер, ауысым кестелері, вахталық кестелер, демалыс кестелері жатады (ТК 1-бабы 1-тармағының 41-тармағы). Соттар қызметкердің тәртіптік теріс қылық жасағаны туралы акті немесе қызметкердің жазбаша түсініктеме беруден бас тартуы туралы акті жұмыс берушінің актісі болып табылмайтынын және тәртіптік теріс қылық жасаған қызметкермен танысуды талап етпейтінін есте ұстаған жөн. Тәртіптік жазаның түрін айқындау кезінде жұмыс беруші тармақшаларда көзделген жағдайларда еңбек шартын бұзуды қолдануға құқылы 8), 9), 10), 11), 12), 13), 14), 15), 16), 17) және 18) ТК 52 - бабы 1-тармағының. Қызметкердің тәртіптік теріс қылық жасау фактісін анықтаған кезде соттар тәртіптік теріс қылық деп түсінетін нәрсеге сүйенуі керек. ТК-нің 1-бабы 1-тармағының 74) тармақшасының негізінде тәртіптік теріс қылық-бұл қызметкердің еңбек тәртібін бұзуы, сондай-ақ Еңбек міндеттерін тиісінше орындамауы. Демек, қызметкер еңбек тәртібін немесе Еңбек міндеттерін бұзған жағдайда, қызметкер тәртіптік жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Осыған байланысты соттар Еңбек міндеттері – Жұмыс берушінің актісімен, еңбек, ұжымдық шарттармен шартталған жұмыскердің міндеттемелері; еңбек тәртібі – жұмыскерлердің келісімдерде, еңбек, ұжымдық шарттарда, жұмыс берушінің актілерінде, құрылтай құжаттарында белгіленген міндеттемелерді тиісінше орындауы болып табылатын ТК-нің 1-бабы 1-тармағының 28) және 30) тармақшаларының талаптарын негізге алуы тиіс. Бұдан басқа, ҚР Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 19 желтоқсандағы № 9 нормативтік қаулысының ережелеріне сүйене отырып, ТК-нің 54-бабы 1-тармағының 13) тармақшасында (қолданыстағы ТК-нің 52-бабы 1-тармағының 16) тармақшасында көзделген негіз бойынша жұмыстан босатылған адамды бұрынғы жұмысына қалпына келтіру туралы талап-арызды шеше отырып, сот ТК-нің 54-бабы 1-тармағының 13) тармақшасында қызметкер бұрын тәртіптік жауапкершілікке тартылған теріс қылық жасаған ба, осы тәртіптік жазаны қолданудың заң актілерінде белгіленген тәртібі мен мерзімдері сақталған ба, қызметкердің еңбек міндеттерін дәлелсіз себептермен орындамауының қайталану белгісі бар ма? Егер істі қарау кезінде сот адамды бұрын жасалған теріс қылық үшін тәртіптік жауапкершілікке тарту заңнаманы бұза отырып жүргізілгенін анықтаса, онда қайталану белгісі алынып тасталады, ал талапкер бұрынғы жұмысында қалпына келтіруге жатады.
Сот қызметкердің бұрын тәртіптік жауапкершілікке тартылған теріс қылық жасағаны туралы дәлелдерді зерттеуге міндетті. Тәртіптік жаза түрі ретінде еңбек шартын бұзу үшін дербес негіз ретінде тәртіптік жазасы бар қызметкердің еңбек міндеттерін дәлелсіз себептермен қайта орындамауы немесе қайта тиісінше орындамауы болып табылады (ТК-нің 52-бабы 1-тармағының 16) тармақшасы). Қайталану белгісімен тәртіптік жазаның бір түрінің болуы (ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс) қарастырылатынына және тәртіптік жаза мерзімі аяқталмағанына назар аударған жөн. Еңбек кодексінің 66-бабының 4-тармағына сәйкес тәртіптік жазаның қолданылу мерзімі оны қолданған күннен бастап алты айдан аспауы керек, яғни алты орындық мерзімнің есебі қызметкерге тәртіптік жаза қолдану туралы хабарланған күннен бастап тәртіптік жауапкершілікке тарту туралы бұйрықпен танысу арқылы жүзеге асырылады. Қайталануды анықтау кезінде қызметкердің қандай теріс қылық жасағанына қарамастан, қызметкерде тәртіптік жаза түрінің болуын басшылыққа алу қажет: бірінші теріс қылық немесе басқа тәртіптік теріс қылық сияқты. Еңбек шартын бұзу негізінде қызметкердің "еңбек міндеттерін дәлелді себептерсіз қайталап орындамағаны немесе қайта тиісінше орындамағаны үшін"тәртіптік жаза қолдануы көзделгендіктен. Жұмыс беруші тарапынан еңбек заңнамасы нормаларының негізгі бұзушылықтары еңбек шартын бұзу рәсімін сақтамау болып табылады, мысалы, ТК белгіленген мерзімде қызметкерлерден жазбаша түсініктеме талап ету туралы құжаттық растаманың болмауы, тәртіптік жаза қолдану мерзімі мен тәртібін бұзу, бұл талапкердің талаптарын қанағаттандыру үшін негіз болып табылады. Мысалы, к.жұмыс орнында бірнеше рет болмағаны үшін ішкі істер органдарынан босатылды. Сот отырысында Қ. ІІБ ювеналды полициясының қызметкері болып табылатыны анықталды. Жезқазған, № 9 Мектепке және мектеп-интернатқа тағайындалды, онда тікелей аталған оқу орындарында кезекші инспектордың қызметтік міндеттерін атқарды. Жезқазған қаласының ІІБ бұйрығымен ол № 7 мектепке қайта бекітілді, онда кезекшілік атқаруға тиіс еді, алайда аталған бұйрықпен жазбаша таныспады. Бұйрықпен танысудан бас тарту туралы Акт берілмеген. К., бұрынғы мектепте жұмысын жалғастыра отырып, жалақы алды. 2016 жылғы 15, 22, 25 ақпанда № 7 ЖОББМ-де К. - ның болмауы туралы актілер жасалды, олармен к. сондай-ақ таныстырылмады, одан жазбаша түсініктеме талап етілмеді. 2016 жылғы 15, 22, 25 ақпанда К.көрсетілген күндері толық жұмыс күнін өтеп, № 9 ЖОББМ-де кезекшілікті жүзеге асырғаны анықталды. К.тағайындаған тәртіптік теріс қылық 2016 жылдың 15, 22, 25 ақпанында табылғанына қарамастан, онымен еңбек шартын бұзу туралы бұйрық 2016 жылдың 12 мамырында шығарылды. Сот жұмыс беруші еңбек шартын бұзған кезде Еңбек кодексінің 66-бабының 1-тармағында көзделген тәртіптік жаза қолданудың бір айлық мерзімін бұзғанын анықтады. Жиынтығында аталған мән-жайлар қызметкерге тәртіптік жаза қолдану рәсімін бұзу ретінде қарастырылды, талапкерді жұмыстан шығару туралы бұйрық заңсыз деп танылды, к.бұрынғы лауазымын қалпына келтірумен жойылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
