126-бапқа түсініктеме. "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы"Қазақстан Республикасының Кодексі бойынша жер қойнауын пайдалану салдарын жою  

1. Көмірсутектер бойынша жер қойнауын пайдалану салдарын жою жер қойнауын пайдаланушы бекіткен және осы Кодексте және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында көзделген оң қорытындылар алған жер қойнауын пайдалану салдарын жою жобасына сәйкес жүргізіледі.

Көмірсутектер бойынша жер қойнауын пайдалану салдарын жою жөніндегі жұмыстарды жүргізуге қойылатын талаптар көмірсутектер саласындағы уәкілетті орган бекітетін көмірсутектерді барлау мен өндіруді жүргізу кезінде консервациялау және жою қағидаларында белгіленеді.

2. Жер қойнауын пайдалану салдарын жою:

1) осы Кодекстің 107-бабы 4-тармағының 2) және 3) тармақшаларында көзделген жағдайларды қоспағанда, жер қойнауын пайдалану құқығы тоқтатылған жер қойнауы учаскесінде;

2) жер қойнауын пайдаланушы осы Кодекстің 114-бабында көзделген тәртіппен мемлекетке қайтаруға ниеттенетін жер қойнауы учаскесінде (оның бір бөлігінде).

3. Осы баптың 2-тармағының 1) тармақшасында көзделген жағдайда жер қойнауының осындай учаскесіне қатысты жер қойнауын пайдалану құқығы тоқтатылған тұлға:

1) жер қойнауын пайдалану құқығы тоқтатылған күннен бастап екі айдан кешіктірмей осы Кодексте және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында көзделген сараптамалардан өту үшін көмірсутектер бойынша жер қойнауын пайдалану салдарын жою жобасын бекітсін және ұсынсын;

2) Жер қойнауы учаскесінде жер қойнауын пайдалану салдарын жоюды көмірсутектер бойынша жер қойнауын пайдалану салдарын жою жобасында белгіленген мерзімдерде аяқтасын.

4. Көмірсутектер бойынша жер қойнауын пайдалану салдарын жою жою актісіне қол қойылған күннен бастап аяқталды деп есептеледі:

1)жер қойнауын пайдаланушы (жер қойнауын пайдалану құқығы шартсыз тоқтатылған тұлға);

2) құзыретті органның өкілі;

3) қоршаған ортаны қорғау саласындағы, халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы уәкілетті органдардың және облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органдарының өкілдерімен;

4) жеке меншіктегі немесе ұзақ мерзімді жер пайдаланудағы жер учаскесінде тарату жүргізілген жағдайда – жер учаскесінің меншік иесі немесе жер пайдаланушы.

5. Егер тарату актісіне қол қойылғаннан кейін жер қойнауын пайдалану құқығы тиісті жер қойнауы учаскесі бойынша тоқтатылған адамның жою жобасын бұза отырып жою жөніндегі жұмыстарды орындағаны не ол жойған (консервациялаған) ұңғыма сағасының герметикалығын бұзғаны анықталса, онда құзыретті орган мұндай адамды анықталған бұзушылық туралы, сондай-ақ оның міндеттері туралы жазбаша хабардар етеді мұндай бұзушылықты белгіленген мерзімде өз есебінен жою.

Осы тармақтың бірінші бөлігінің ережесі жаңа жер қойнауын пайдаланушыға пайдалануға берілген жер қойнауы учаскелерінде бұзушылықтар анықталған жағдайларға қолданылмайды.

6. Жер қойнауын пайдаланушылардың көмірсутектер бойынша жер қойнауын пайдалану салдарын жою жөніндегі міндеттемелерді орындауы теңізде көмірсутектерге барлау жүргізетін жер қойнауын пайдаланушыларды қоспағанда, банк салымының кепілімен қамтамасыз етіледі.

7. Барлау салдарын жою жөніндегі міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ететін кепіл нысанасы болып табылатын банк салымы осындай жобалау құжатында көзделген операцияларды жүргізу басталғанға дейін көмірсутектерді барлау салдарын жою жөніндегі жұмыстардың нарықтық құны негізінде барлау жұмыстарының жобасында айқындалған сома мөлшерінде ақша жарнасы арқылы қалыптастырылады.

Барлау салдарын жою жөніндегі жұмыстардың құнын ұлғайтуды көздейтін барлау жұмыстарының жобасына толықтыру не сынамалық пайдалану жобасы бекітілген жағдайда тиісті қосымша сома осындай жобада көзделген жұмыстарды жүргізу басталғанға дейін енгізілуге тиіс.

8. Өндіру салдарын жою жөніндегі міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ететін кепіл нысанасы болып табылатын банк салымы кен орнын игеру жобасында айқындалған сома мөлшерінде көмірсутектерді өндірудің жоспарланған көлеміне барабар ақша жарнасы арқылы қалыптастырылады.

9. Өндіру салдарын жою жөніндегі міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ету сомасы көмірсутектерді өндіру салдарын жою жөніндегі жұмыстардың нарықтық құны негізінде кен орнын игеру жобасында айқындалады және игеруді талдау шеңберінде кемінде үш жылда бір рет қайта есептелуге жатады.

Қайта есептеу нәтижелері бойынша не көмірсутектерді өндіру салдарын жою жөніндегі жұмыстарды жүргізу процесінде қамтамасыз ету сомасы көмірсутектерді өндіру салдарын жою жөніндегі жұмыстардың нарықтық құнын не Жер қойнауы учаскесінде нақты орындалған тарату жұмыстарының құнын төмендетуге мөлшерлес түзетілуі мүмкін.

10. Жер қойнауын пайдалану құқығын беру келісімшарт талаптары бойынша қалыптастырылған кепілге салынған банк салымы бойынша құқықтарды қайта ресімдеудің (берудің) сөзсіз негізі болып табылады.

11. Осы Кодекстің 128-бабына сәйкес жүзеге асырылатын ұңғымаларды жою көмірсутектер бойынша жер қойнауын пайдалану салдарын жоюға жатпайды.

__________________________________________________________________________________________

(Мұхамедов Р. Н.)

1. Түсініктеме берілген бап көмірсутектер бойынша жер қойнауын пайдалану салдарын жою тәртібін белгілейді, ол (жоғарыда айтылғандай) 2010 жылғы Заңда көзделген жер қойнауын пайдалану объектілерін жою тәртібінің орнына енгізілді (2010 жылғы Заңның 111-бабын қараңыз) (жер қойнауы туралы кодекстің 8-тарауына түсініктемені толығырақ қараңыз).

2. Түсініктеме берілген баптың 1-тармағы жер қойнауын пайдалану салдарын жою техникалық жобалау құжатына — жер қойнауын пайдалану салдарын жою жобасына сәйкес жүргізілетінін белгілейді. Мұндай жоба бойынша жер қойнауы туралы Кодексте және ҚР өзге де заңдарында көзделген сараптамалардың оң қорытындылары алынуға тиіс.

3. Түсініктеме берілген баптың 2-тармағына сәйкес жоюды жүргізудің екі жағдайы көзделеді:

1) егер құзыретті орган шешім қабылдаған болса, жер қойнауын пайдалану құқығы тоқтатылғаннан кейін-нақты белгіленген мерзімде жүргізілетін

жер қойнауын пайдалану салдарын жою. Бұл жағдайда жер қойнауын пайдаланушының жобаны әзірлеуге екі ай уақыты бар, ал таратудың өзі экологиялық сараптамадан өткеннен кейін осындай жобада белгіленген мерзімде жүргізілуі тиіс. Түсініктеме берілген баптың 3-тармағында көзделген осы талаптарды бұзу ӘҚБтК-нің 353-бабы бойынша әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады;

2) жер қойнауын пайдаланушыда жер қойнауы учаскесін немесе оның бір бөлігін қайтару міндеті туындаған кезде – мұндай қайтару жүзеге асырылғанға дейін жүргізіледі.

Екі жағдайда да тарату мүдделі мемлекеттік органдар мен тұлғалар тарату актісіне қол қойған сәттен бастап аяқталды деп есептеледі және инвесторға жойылған ұңғымалардың "төгілуі" ықтимал жағдайлары үшін мерзімсіз жауапкершілік жүктеледі. Жер қойнауы туралы Кодекстің 122-бабына түсініктемеде қаралғандай, мұндай міндет жаңа жер қойнауын пайдаланушыға жер қойнауы учаскесін берумен ғана тоқтатылады және айқын артық сипатта болады.

4. Жер қойнауы туралы кодекстің 8-тарауына түсініктемеде атап өтілгендей, оны қабылдаумен ҚР-да жер қойнауын пайдалану салдарын жоюды қаржыландырудың жоюды қамтамасыз етуді көздейтін жаңа моделі енгізілді. Бұл ретте жер қойнауы туралы Кодекстің 277-бабы 3-тармағының ережелеріне сәйкес осы модель жер қойнауы туралы Кодекс қолданысқа енгізілген күннен бастап үш жыл өткен соң бұрын жасалған келісімшарттар бойынша да енгізіледі, бұл келісімшарттарға (оларда таратуды қаржыландырудың өзге тәртібі белгіленген кезде) және жобалау құжаттарына тиісті өзгерістер енгізуді талап етеді.

Жоюды қамтамасыз етудің алуан түрлілігіне қарамастан, көмірсутектерге қатысты ең сенімді (құзыретті органның пікірі бойынша) – банк салымының кепіліне жол беріледі. Сонымен бірге, түсініктеме берілген мақаланың 6-тармағында теңізде барлау үшін осы ережеден алып тастау қарастырылған. Бұл ерекшелік жеткілікті дәл тұжырымдалмағанына қарамастан, мұндай қымбат жобалар үшін заң шығарушы жер қойнауы туралы кодекстің 8-тарауында көрсетілген пайдалану мүмкіндігі және қамтамасыз етудің басқа нысандары түрінде жеңілдік жасады деп айтуға болады.

5. Жер қойнауы туралы кодекстің 8-тарауындағы түсініктемеде айтылған жаңа механизмнің негізгі кемшіліктерінің бірі жер қойнауын пайдаланушылардың жоюдың Қос құнын – кепіл нысанасы болып табылатын банктік салымды қалыптастыру процесінде, сондай-ақ жоюды тікелей қаржыландыру кезінде (ол аяқталғаннан кейін ауыртпалықты алып тастау керек) іздестіру қажеттілігі болып табылады.

Бұл ретте барлау жөніндегі жұмыстарға қатысты - олардың басталуына дейін салдарларды жою жөніндегі жұмыстардың толық құны, ал өндіру жұмыстарына қатысты (жоюдың жоғары құнына және кен орнын жайластыруға жұмсалатын елеулі шығындарға байланысты) - кен орнын игеру жобасында көзделген кестелерге сәйкес көмірсутектерді өндіру көлеміне барабар енгізілуге тиіс.

Көрсетілген қаржылық жүктемені жер қойнауы учаскесінде нақты орындалған тарату жұмыстарының құнына банктік салымның мөлшерін түзету мүмкіндігі біршама төмендетеді. Осылайша, жер қойнауын пайдаланушы тарату жөніндегі жұмыстардың белгілі бір бөлігін орындай алады, содан кейін қамтамасыз ету мөлшерін қысқартады және босатылған қаражатқа тарату жұмыстарын қаржыландыруды жалғастыра алады.

Бұдан басқа, түсініктеме берілген баптың 11-тармағына сәйкес көмірсутектер бойынша жер қойнауын пайдалану салдарын жоюға ұңғымаларды жою жатпайды, бұл жер қойнауын пайдаланушыларға артық қаржылық жүктемені қысқарту мақсатында да көзделген.

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы 

  "Kazenergy" қазақстандық мұнай-газ және энергетика кешені ұйымдарының Қауымдастығы " ЗТБ

Нұр-Сұлтан 2022

"Kazenergy" қауымдастығы "Норт Каспиан Оперейтинг компания Н.В.", "ҚазМұнайГаз "ҰК" АҚ, "Маңғыстаумұнайгаз" АҚ, "Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг Б. В.", "Уайт энд Кейс Қазақстан" ЖШС, "Холлер Ломакс" ЖШС компанияларына түсініктеме дайындауда қолдау көрсеткені үшін шын жүректен ризашылығын білдіреді"Erlicon CG" ЖШС, "Signum" Заң фирмасы " ЖШС. © "Kazenergy" қауымдастығы, 2022 © авторлық ұжым, 2022 © авторлар, 2022

Құрметті оқырмандар!

Сіздің назарыңызға жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнама бойынша үлкен тәжірибелік жұмыс тәжірибесі бар және "жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы"Кодексті дайындауға қатысқан отандық мамандар тобы дайындаған ғылыми-практикалық түсініктеме ұсынылады.

Жер қойнауын пайдалану-бұл қоғамдық қатынастардың өте күрделі және ерекше саласы, оны реттеудің өзіндік тарихи алғышарттары бар және жер қойнауын игеру процесінің технологиялық ерекшеліктерін, сондай-ақ кен орындарын барлау мен игерудің экологиялық, коммерциялық, құқықтық және басқа да ерекшеліктерін ескереді.

Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы қазақстандық заңнама өз дамуында бірнеше кезеңнен өтті және әрқашан мемлекет пен жер қойнауын пайдаланушылар мүдделерінің теңгеріміне, ашықтыққа, инвесторлардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың барынша мүмкін дәрежесіне ұмтылуға, елдің орнықты әлеуметтік, экономикалық және экологиялық дамуын қамтамасыз етуге негізделді.

2017 жылдың соңында қабылданған "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Кодекс көп жылдық жинақталған тәжірибе мен құқық қолдану практикасын, сондай-ақ оны салада жұмыс істейтін мамандармен кеңінен талқылау нәтижелерін ескере отырып әзірленді.

Онда геологиялық барлаудың инвестициялық тартымдылығын арттыру, әкімшілік кедергілерді одан әрі төмендету бойынша мемлекет тарапынан нақты, маңызды шаралар көрініс тапты.

Дегенмен, тәжірибе мен заңнама жер қойнауын пайдалану саласы алдында да, тұтастай экономикада да туындайтын жаңа міндеттерді ескере отырып, үнемі дамып отырмайды.

Осыған байланысты осы түсініктеме салада жұмыс істейтін мүдделі тұлғалардың-мамандардың кең ауқымына көмек ретінде қызмет етуге арналған

нормалардың мағынасын, олардың тарихи мәнмәтінін, кодекстің әртүрлі ережелерінің өзара байланысы мен өзара әсерін түсіну.

Сондай-ақ, түсініктемені зерделеу отандық жас мамандардың жаңа буындары үшін осы маңызды саладағы ғылыми және практикалық жұмысқа, еліміздің, қазақстандықтардың қазіргі және болашақ ұрпақтарының дамуы үшін ынталандыру болады деп үміттенеміз.

Құрметпен, "Kazenergy" қауымдастығы төрағасының орынбасары, Қазақстанның еңбек Геро Ө. Қарабалин