829-10-бапқа түсініктеме. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі, әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулыға шағымды, наразылықты, айыппұл төлеу қажеттігі туралы Нұсқаманы, Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің шағымы, наразылығы бойынша жоғары тұрған органның (лауазымды адамның) қаулысын қарау тәртібі  

     1. Сот істі, шағымды, наразылықты қарауға кірісті:

     1) істі кім қарайтынын, қандай істі, шағымды, наразылықты қарауға жататынын, кімнің және осы Кодекстің қай бабының негізінде жауапқа тартылатынын хабарлайды, іс жүргізу тілін айқындайды;

     2) әкімшілік жауаптылыққа тартылатын адамның немесе оның өкілінің, сондай-ақ істі, шағымды, наразылықты қарауға қатысатын өзге де адамдардың келуімен куәландырылады;

     3) өндіріске қатысушылардың жеке басын анықтайды және адамдардың, қорғаушының заңды өкілдерінің өкілеттіктерін тексереді;

     4) іс жүргізуге қатысушылардың келмеу себептерін анықтайды және істі, шағымды, наразылықты аталған адамдар болмаған кезде қарау туралы не істі, шағымды, наразылықты қарауды кейінге қалдыру туралы шешім қабылдайды;

     5) қажет болған жағдайларда істі, шағымды, наразылықты қарау кезінде қатысуы міндетті болып табылатын адамды әкелу туралы ұйғарым шығарады, аудармашыны тағайындайды;

     6) істі қарауға қатысатын адамдарға олардың осы Кодексте көзделген құқықтары мен міндеттерін, оның ішінде мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен тегін заң көмегін алу құқығын түсіндіреді;

     7) мәлімделген қарсылық білдірулер мен өтініштерге рұқсат береді;

     8) әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттаманы, шағымды, наразылықты, ал қажет болған жағдайда істің өзге де материалдарын жария етеді;

     9) өзіне қатысты іс жүргізіліп жатқан адамның түсіндірмелерін, іс жүргізуге қатысатын басқа адамдардың айғақтарын, маманның түсіндірмелерін және сарапшының қорытындысын тыңдайды, өзге де дәлелдемелерді зерттейді, ал прокурор істі, шағымды, наразылықты қарауға қатысқан жағдайда оның қорытындысын тыңдайды;

     10) істі, шағымды, наразылықты: егер оған қарсылық білдіру істі, шағымды, наразылықты мәні бойынша қарауға кедергі келтірсе, судьяның өзінен бас тарту немесе қарсылық білдіру туралы өтінішіне; егер көрсетілген қарсылық істі, шағымды, наразылықты қарауға кедергі келтірсе, қорғаушының, уәкілетті өкілдің, сарапшының немесе аудармашының қарсылық білдіруіне байланысты істі, шағымды, наразылықты қарауды кейінге қалдыру туралы ұйғарым шығарады мәні бойынша; істі, шағымды, наразылықты қарауға қатысатын адамдардың келу қажеттілігімен немесе іс, шағым, наразылық бойынша қосымша материалдарды талап етумен, сондай-ақ осы Кодекстің 51-бабының екінші бөлігінде көзделген жағдайларда. Қажет болған жағдайда сот сараптама тағайындау туралы ұйғарым шығарады;

     11) істі, шағымды, наразылықты қарау мерзімдерін ұзарту, тоқтата тұру туралы ұйғарым шығарады;

     12) осы Кодекстің 829-9-бабында көзделген жағдайларда істі мәні бойынша қарау үшін беру туралы ұйғарым шығарады.

     2. Істі, шағымды, наразылықты қарау кезінде әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қозғаудың заңдылығы мен негізділігі, істе бар және қосымша ұсынылған материалдар бойынша шығарылған қаулылар тексеріледі. Сот істің, шағымның, наразылықтың дәлелдерімен және мән-жайларымен байланысты емес және істі толық көлемде тексереді, бұл ретте ол жаңа фактілерді белгілеуге және жаңа дәлелдемелерді зерттеуге құқылы.

     3. Сот шақырылған адамдардың келмеуіне, іс бойынша қосымша материалдарды талап етуге, сараптама тағайындауға байланысты және бұл істі, шағымды, наразылықты толық, жан-жақты және объективті қарау үшін қажет болған басқа жағдайларда істі, шағымды, наразылықты қарауды кейінге қалдыруға құқылы.

     4. Сот процеске қатысушы адам тарапынан сот талқылауы барысында тікелей сотқа құрметсіздік білдіру фактісін анықтай отырып, осы баптың бірінші бөлігінің 2), 4), 8) және 12) тармақшаларының талаптарын сақтамай, факті туралы жариялай отырып, кінәлі адамға осы Кодекстің 653-бабында көзделген әкімшілік жаза қолдану туралы қаулы шығаруға құқылы.

     5. Сот талқылауы барысында белгіленген процеске қатысушы адам тарапынан сотқа құрметсіздік білдіру фактісі туралы істі судья (сот) тікелей соттың осы отырысында осы фактіні белгілей және сот отырысының хаттамасында тіркей отырып қарайды.

     6. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғаған лауазымды адамның немесе өкілдерінің әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғауға, әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулыға, айыппұл төлеу қажеттігі туралы нұсқамаға шағымды, наразылықты қарауға құқығы бар мемлекеттік органның өкілі істі, шағымды, наразылықты қарауға қатысқан жағдайда, олар бірінші болып құқық бұзушылықтың мәні бойынша түсініктемелер береді және адамның оны жасаудағы кінәсінің дәлелі.

     7. Қажет болған жағдайларда осы Кодексте көзделген басқа да іс жүргізу әрекеттері жүзеге асырылады.

     Түсіндірме мақала істі, шағымды, наразылықты қарау рәсімін егжей-тегжейлі реттейді және сақталуы міндетті шарттарды белгілейді. Іс жүргізу талаптарын сақтамау істі қараудың толықтығы мен объективтілігіне теріс әсер етуі және қорытындысы бойынша қабылданған шешімнің күшін жоюға негіз болуы мүмкін.

     Жалпы, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі, әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулыға шағымды, наразылықты қарау тәртібі, айыппұл төлеу қажеттігі туралы нұсқама, шағым, наразылық бойынша жоғары тұрған органның (лауазымды адамның) қаулысы ӘҚБтК-нің 818 және 826-3-баптарында белгіленгенге ұқсас екенін атап өткен жөн.

     Осылайша, аталған баптың 1-бөлігінің ережелеріне сәйкес судья істі, шағымды қарауға кірісе отырып, нормада айқындалған ретпен процестік әрекеттерді орындайды:

     1) істі кім қарайтынын, қандай істі, шағымды, наразылықты қарауға жататынын, Кодекстің кімнің және қай бабы негізінде жауапқа тартылатынын хабарлайды, іс жүргізу тілін айқындайды;

     2) әкімшілік жауаптылыққа тартылатын адамның немесе оның өкілінің, сондай-ақ істі, шағымды, наразылықты қарауға қатысатын өзге де адамдардың келуімен куәландырылады;

     3) өндіріске қатысушылардың жеке басын анықтайды және адамдардың, қорғаушының заңды өкілдерінің өкілеттіктерін тексереді;

     4) іс жүргізуге қатысушылардың келмеу себептерін анықтайды және істі, шағымды, наразылықты аталған адамдар болмаған кезде қарау туралы не істі, шағымды, наразылықты қарауды кейінге қалдыру туралы шешім қабылдайды;

     5) қажет болған жағдайларда істі, шағымды, наразылықты қарау кезінде қатысуы міндетті болып табылатын адамды әкелу туралы ұйғарым шығарады, аудармашыны тағайындайды;

     6) істі қарауға қатысатын адамдарға олардың осы Кодексте көзделген құқықтары мен міндеттерін, оның ішінде мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен тегін заң көмегін алу құқығын түсіндіреді;

     7) мәлімделген қарсылық білдірулер мен өтініштерге рұқсат береді;

     8) әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттаманы, шағымды, наразылықты, ал қажет болған жағдайда істің өзге де материалдарын жария етеді;

     9) өзіне қатысты іс жүргізіліп жатқан адамның түсіндірмелерін, іс жүргізуге қатысатын басқа адамдардың айғақтарын, маманның түсіндірмелерін және сарапшының қорытындысын тыңдайды, өзге де дәлелдемелерді зерттейді, ал прокурор істі, шағымды, наразылықты қарауға қатысқан жағдайда оның қорытындысын тыңдайды;

     10) істі, шағымды, наразылықты: егер оған қарсылық білдіру істі, шағымды, наразылықты мәні бойынша қарауға кедергі келтірсе, судьяның өзінен бас тарту немесе қарсылық білдіру туралы өтінішіне; егер көрсетілген қарсылық істі, шағымды, наразылықты қарауға кедергі келтірсе, қорғаушының, уәкілетті өкілдің, сарапшының немесе аудармашының қарсылық білдіруіне байланысты істі, шағымды, наразылықты қарауды кейінге қалдыру туралы ұйғарым шығарады істі, шағымды, наразылықты қарауға қатысатын адамдардың келу қажеттілігімен немесе іс, шағым, наразылық бойынша қосымша материалдарды талап етумен, сондай-ақ Кодекстің 51-бабының 2-бөлігінде көзделген жағдайларда. Қажет болған жағдайда сот сараптама тағайындау туралы ұйғарым шығарады;

     11) істі, шағымды, наразылықты қарау мерзімдерін ұзарту, тоқтата тұру туралы ұйғарым шығарады;

     12) ӘҚБтК 829-9-баптарында көзделген жағдайларда істі мәні бойынша қарау үшін беру туралы ұйғарым шығарады.

     Іс, шағым, наразылық бойынша жан-жақты және объективті талқылауды қамтамасыз ету мақсатында сот әкімшілік құқық бұзушылыққа да, оны жасаған адамның жеке басына да қатысты мән-жайларды мұқият зерделеуге, атап айтқанда: әкімшілік жаза заң негізінде тағайындалды ма және оған уәкілеттік берілген орган (лауазымды адам); әкімшілік жаза тағайындалды ма? адамды әкімшілік жауапкершілікке тартудың белгіленген тәртібі сақталды; адамның іс-әрекетінде заңнамада әкімшілік жауапкершілік белгіленген құқық бұзушылық құрамы бар ма; адамға есі дұрыс оқиға бар ма, ол осы құқық бұзушылықты жасағаны үшін кінәлі ме және оның кінәсінің дәрежесі қандай; қолданылған жаза жасалған құқық бұзушылықтың ауырлығына сәйкес келе ме және оның кінәсінің дәрежесі қандай; бұл ретте кінәлінің жеке басы, оның отбасылық және мүліктік жағдайы ескерілді ме; ескіру мерзімі өтіп кетті ме; мүліктік залал келтірілді ме және қандай мөлшерде; іс үшін маңызды басқа жағдайлар.

     2 және 7-бөлімдерге сәйкес, шешімнің заңдылығы мен дұрыстығын тексере отырып, сот әкімшілік іс жүргізудің барлық кезеңдеріндегі іс-әрекеттердің, істе бар және қосымша ұсынылған материалдар бойынша шығарылған барлық шешімдердің заңдылығын тексереді. Істі қарауға қатысатын басқа адамдардың айғақтары, шағымдары, наразылықтары, маманның түсіндірмелері және сарапшының қорытындысы тыңдалады, өзге де дәлелдемелер зерттеледі, ӘҚБтК сәйкес басқа да іс жүргізу әрекеттері жүзеге асырылады.  

Сот істің, шағымның, наразылықтың дәлелдері мен жағдайларына байланысты емес және істі толық тексереді. Заң шығарушы сотқа жасалған құқық бұзушылықтың объективті бейнесін анықтау үшін кең өкілеттіктер берді, сонымен бірге дәлелдеу міндеттерін жүктемеді: қылмыскердің кінәсі немесе кінәсіздігі, құқық бұзушылықтың мән-жайлары, қосымша дәлелдер іздеу, зиянның мөлшерін анықтау және т.б. Сот жаңа дәлелдемелерді зерттеуге және жаңа мән-жайларды белгілеуге құқылы, алайда бұл өкілеттіктер сотқа уәкілетті органның олқылықтарын толтыру және қателерін түзету үшін емес, іс жүргізу тәуелсіздігі және құқық бұзушылықтың объективті жағын белгілеу міндетін жеңілдету мақсатында берілген. Сонымен қатар, сот әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамада уәкілетті орган көрсеткен құқық бұзушының әрекеттерінің заңдық біліктілігін өз еркімен өзгерте алмайды. Сот мұндай заң біліктілігімен келісуге не келіспеуге құқылы. Соңғысы соттың қандай біліктілікті дұрыс деп санайтынына байланысты әр түрлі салдарға әкеледі (ӘҚБтК 829-14-бабының 4-бөлігі).

     Сондай-ақ, істі, шағымды, наразылықты қарау кезінде шығарылған қаулылардың ғана емес, сонымен қатар Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғаудың заңдылығы мен негізділігі тексерілетінін атап өткен жөн. Сондықтан бұл мәселелер ӘҚБтК-нің 44-тарауының тәртібімен уәкілетті органның хаттамасына немесе әрекеттеріне шағымдану кезінде талқылауға жатпайды.

     Бұл ретте, 3-бөлімге сәйкес сот шақырылған адамдардың келмеуіне, іс бойынша қосымша материалдарды талап етуге, сараптама тағайындауға байланысты және бұл істі, шағымды, наразылықты толық, жан-жақты және объективті қарау үшін қажет болған басқа жағдайларда істі, шағымды, наразылықты қарауды кейінге қалдыруға құқылы.

     4 және 5 бөліктер. Бұрын айтылғандай, заң шығарушы кінәлі адамдарды сотты құрметтемегені үшін жауапқа тарту үшін арнайы, жеңілдетілген нысанды қарастырады. Мұндай жағдайларда сот тікелей сот талқылауы барысында түсініктеме берілген баптың 1-бөлігінің 2), 4), 8) және 12) тармақшаларының талаптарын сақтамай, факті туралы жариялай отырып, осы фактіні белгілей және тіркей отырып, Кодекстің 653-бабында көзделген кінәлі адамға әкімшілік жаза қолдану туралы қаулы шығаруға құқылы сот отырысының хаттамасында.

     Жеке заң шығарушы 6-бөлімде істі, шағымды, наразылықты қарау кезінде қатысушының, әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғаған лауазымды адамның немесе өкілдерінің әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғауға, әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулыға шағымды, наразылықты қарауға құқығы бар мемлекеттік орган өкілінің тараптардың бәсекелестігі мен тең құқықтылығын нақты қамтамасыз ету мақсаттары үшін пайдалы міндеттемесін атап өтеді,  айыппұл төлеу қажеттілігі туралы нұсқама, – біріншіден, құқық бұзушылықтың мәні туралы түсініктемелер мен адамның оны жасаудағы кінәсін дәлелдеу. Бұл тараптың өз құқықтарын қорғауды неғұрлым толық іске асыруына ықпал етеді және дәлелдеу міндетін мемлекеттік органдарға (лауазымды адамдарға) жүктеу қағидатын іске асырудан туындайды.  

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы