Айыптаудың негізсіздігі қылмыстық қудалау органдарының арандатушылық-арандатушылық әрекеттері осы қызмет жүзеге асырылған адамның іс-әрекетінің қылмыстылығын болдырмайды
Шымкент қаласы Әл-Фараби аудандық сотының 2016 жылғы 21 желтоқсандағы үкімімен: О., бұрын сотталмаған, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің (бұдан әрі – ҚК) 28-бабының 3, 4-бөліктері, 24-бабының 3-бөлігі, 216-бабының 3-бөлігі бойынша 5 жылға бас бостандығынан айырылып, коммерциялық қызметте қызмет атқару құқығынан өмір бойына айырылды. бұрын сотталмаған А. коммерциялық ұйымдарда басшы лауазымдарды атқару құқығынан өмір бойына айыра отырып, ҚК-нің 28-бабының 5-бөлігі, 24-бабының 3-бөлігі, 216-бабының 3-бөлігі бойынша 5 жылға сотталды; Бұрын сотталмаған қ. ҚК-нің 28-бабының 5-бөлігі, 24-бабының 3-бөлігі, 216-бабының 3-бөлігі бойынша өмір бойына бухгалтерлік қызметпен айналысу құқығынан айыра отырып, бас бостандығынан айырудың 5 жылына сотталды, ҚК-нің 385-бабының 2-бөлігі бойынша кінәсі дәлелденбегені үшін ақталды; Ш., бұрын сотталмаған, 24-баптың 3-бөлігі бойынша сотталған, Қылмыстық Кодекстің 216-бабының 3-бөлігі коммерциялық ұйымдарда басшы лауазымдарды атқару құқығынан өмір бойына айыра отырып, 5 жылға бас бостандығынан айыру, кінәні дәлелденбегені үшін қылмыстық кодекстің 385-бабының 2-бөлігі бойынша ақталды. "Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің жиырма бес жылдығына байланысты рақымшылық жасау туралы "Қазақстан Республикасы Заңының 4-бабының 7) тармағының негізінде барлық сотталғандарға тағайындалған жаза жартысына қысқартылып, әрқайсысына 2 жыл 6 ай бас бостандығынан айыру, коммерциялық ұйымдарда қызмет атқару құқығынан өмір бойына айыра отырып, бухгалтерлік қызметпен айналысу құқығынан өмір бойы айыру айқындалған қ. - дан басқа, айқындалды.
ҚК-нің 63-бабына сәйкес олар жазаны өтеудің барлық мерзіміне пробациялық бақылау белгілей отырып, жазаны шартты деп санауға қаулы етті. Оңтүстік Қазақстан облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының 2017 жылғы 8 ақпандағы қаулысымен үкім өзгеріссіз қалды. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының 2018 жылғы 16 қаңтардағы қаулысымен Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының наразылығы бойынша үкім өзгертілді. Сотталғандарға коммерциялық ұйымдарда қызмет атқару және бухгалтерлік қызметпен айналысу құқығынан өмір бойына айыру түріндегі қосымша жаза тағайындаудың күші жойылды. О., А. және Ш. коммерциялық ұйымдарда басшылық лауазымдарды атқару құқығынан айыру түрінде қосымша жаза тағайындалды, ал К. 10 жыл мерзімге бухгалтерлік қызметпен айналысу құқығынан айырылды. Сот үкіміне сәйкес О., А., К., ш. "мақсат" деген атпен белгіленбеген тұлғамен алдын ала сөз байласу бойынша адамдар тобы пайдакүнемдік мақсаттардан мүліктік пайда алу мақсатында жұмыстарды нақты орындамай, қызметтер көрсетпей, тауарларды тиеп-жөнелтпей, металл өніміне жалпы сомасы 1 427 473 860 теңгеге шот-фактуралар жазып беру жөнінде іс-әрекеттер жасады, оларды "С"ЖШС өкіліне сатуға уағдаласты Б. көрсетілген соманың 6 пайызы мөлшерінде сыйақы үшін, бұл мемлекетке аса ірі мөлшерде залал келтіруді көздеді.
Айыптаудың негізсіздігі қылмыстық қудалау органдарының арандатушылық-арандатушылық әрекеттері осы қызмет жүзеге асырылған адамның іс-әрекетінің қылмыстылығын болдырмайды
Наразылықта Бас Прокурор сотталғандарға қатысты үкімді негізсіз соттауға әкеп соқтырған қылмыстық іс жүргізу заңының дұрыс қолданылмауына байланысты жоюды сұрайды. Дәлелдемелер ретінде пайдаланылған іс бойынша нақты деректер жедел қызметтер тарапынан арандату нәтижесінде Қазақстан Республикасы қылмыстық іс жүргізу кодексінің (бұдан әрі-ҚІЖК) 112 – бабын бұза отырып алынды деп пайымдайды. Сондықтан үкімнің негізін қалау мүмкін емес. Қылмыстық қудалау органы сотталғандардың тауарларды нақты жөнелтпей жалған шот-фактураларды жазып беру жөніндегі әрекеттерді жасауға әрекет жасауды ұйымдастыруға қатысы бар екендігінің жеткілікті дәлелдерін таппады. ҚК-нің 28-бабының 3, 4, 5-бөліктері, 24-бабының 3-бөлігі, 216-бабының 3-бөлігі бойынша іс жүргізуді ҚІЖК-нің 35-бабының 1-бөлігінің 2) - тармағының негізінде олардың әрекеттерінде қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты тоқтату қажет деп санайды. Қазақстан Республикасы Конституциясының 77-бабы 3-бөлігінің 8) және 9) тармақтарына сәйкес, судья заңды қолданған кезде мынадай талапты басшылыққа алуға тиіс: адамның кінәсіне қатысты кез келген күмән айыпталушының пайдасына түсіндіріледі, заңсыз тәсілмен алынған дәлелдемелердің заңды күші болмайды. ҚІЖК-нің 484-бабы 3-бөлігінің 1) тармағына, 485-бабы 1-бөлігінің 1) тармағына, 485-бабы 2-бөлігінің 3) тармағына сәйкес жергілікті соттар мен кассациялық сатыдағы заңды күшіне енген сот актілері Бас Прокурордың наразылығы бойынша кассациялық тәртіппен, қабылданған сот актісі түсіндіруде және қолдануда біркелкілікті бұзған кезде қайта қаралуы мүмкін соттар құқық нормаларын. Істі тергеу немесе сот қарауы кезінде жол берілген азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтарының бұзылуы не кінәсіз адамды соттауға әкеп соққан қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу заңдарының дұрыс қолданылмауы күшін жою үшін негіз болып табылады.
Осы қылмыстық іс бойынша осындай негіздер бар. О., А., К. және Ш. - ны соттау соттардың құқық нормаларын түсіндіру мен қолданудағы біркелкілігін бұзады, қылмыстық заңның талаптарына сәйкес келмейді және олардың кінәсі даусыз дәлелдемелердің жеткілікті жиынтығымен белгіленбейді. Сот үкімінен куәнің өтініші бойынша сотталғандар "С" ЖШС металл өнімдерін сатып алушы үшін жалған шот-фактуралар мен соңғы және болжамды жеткізушілер арасындағы "Г", "Ю", "е", "А.", "Т", "Г" ЖШС арасындағы шарттарды жалпы сомасы 1 427 473 дайындағаны шығады 860 теңге. Осының нәтижесінде "С" ЖШС мемлекеттік бюджетке корпоративтік табыс салығының 244 808 833 теңгесін және жалпы сомасы 407 849 673 теңгеге қосылған құн салығының 163 048 840 теңгесін төлеуден аулақ бола алады, бұл аса ірі көлемді білдіреді. Қылмыс өздеріне тәуелді емес мән-жайлар бойынша соңына дейін жеткізілген жоқ, өйткені о. б. шот-фактураларын іс материалдарынан және Б. куәгерінің түсіндірмелерінен беру кезінде ұсталды. ол 2015 жылдың 22 қыркүйегінде танысу сайты арқылы О.-мен танысып, оған өнімді нақты жеткізбестен сыйақы үшін жалған шот-фактуралар жазуды ұсынды. Кейін Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша МКД СЭРІНЕ о.нақты жұмысты орындамай-ақ шот-фактураларды жазумен айналысатыны туралы өтініш жазды. Әрі қарай барлық іс-шаралар олардың қызметкерлерінің бақылауымен жүргізілді. Бұл ретте Б.О. осындай шоттарға мұқтаж "С" ЖШС деректемелерін, сондай-ақ ойдан шығарылған мәмілелердің нысанасы болып табылатын тауарлардың сомасы мен тізбесін ұсынды. Б. О. - мен сөйлескеннен кейін. соңғысы А. - ға жүгінді, ал ол өз кезегінде К. - ның көмегімен бухгалтерлік құжаттарды дайындаған Ш. - ға жүгінді. осылайша, тартылған адамдардың саны артты. осы қылмыстық істің материалдары бойынша Б. "С" ЖШС-де ешқашан жұмыс істемегені, оған ешқандай қатысы жоқ екендігі анықталды. "С" ЖШС іс материалдарында жалған шот-фактураларды пайдалану арқылы салық төлеуден жалтару мақсатын көздегені немесе көздегені туралы мәліметтер жоқ. ҚК-нің 216-бабында көзделген қылмыстық құқық бұзушылықтың объективті жағы азаматқа, ұйымға немесе мемлекетке үлкен залал келтірген мүліктік пайда алу мақсатында жұмыстарды нақты орындамай, қызметтер көрсетпей, тауарларды тиеп-жөнелтпей шот-фактураларды жазып беру жөніндегі әрекеттерді жасауда көрінеді. Аталған нормада көзделген қылмыстық әрекеттердің түпкі мақсаттары - мүлікті заңдастыру, салық базасын төмендету, салықтар мен алымдарды төлеуден жалтару, заңсыз байыту қоғамдық қауіп төндіреді. Мүліктік пайда алу мақсатында жалған шот-фактуралар жазудан басқа, қылмыстың осы құрамының объективті жағының міндетті белгісі азаматқа, ұйымға немесе мемлекетке осы ірі немесе аса ірі залал келтіру болып табылады. Белгіленген мән-жайларға сүйене отырып, сотталғандардың мүліктік пайда алу мақсатында "С" ЖШС-не жалған шот-фактураларды жазып беруі нәтижесінде мемлекетке салық алмау түрінде залал келтіру мүмкін болмады, өйткені болжамды сатып алушының ойдан шығарылған мәмілелер жасасуға да, жалған шот-фактураларды пайдалануға да ниеті болмады, демек, мұндай шоттардан жалтару салық төлеуден және мемлекетке зиян келтіру тәсілімен. Сотталғандардың іс-әрекеттерінде қылмыс құрамының барлық міндетті белгілерінің болуы туралы төменгі сатыдағы соттардың тұжырымдары іс бойынша белгіленген мән-жайларға қайшы келеді және тиісті дәлелдемелермен расталмаған. Жоғарыда айтылғандарға байланысты мұндай үкім кінәсіз адамдарды соттауға әкеп соқтырған қылмыстық құқық нормасының дұрыс қолданылмауына байланысты заңды және негізделген деп есептелмейді.
ҚІЖК-нің 112-бабының 1, 4-бөліктерінің талаптарына сәйкес нақты деректер дәлелдемелер ретінде жол берілмейді деп танылуға тиіс және айыптаудың негізіне алынбауға тиіс, сондай-ақ ҚІЖК-нің 113-бабында көрсетілген кез келген мән-жайды дәлелдеу кезінде, егер олар осы Кодекстің оларға әсер еткен немесе әсер етуі мүмкін талаптарын бұза отырып алынған болса, пайдаланылуға тиіс процессуалдық іс-әрекетті жүргізу тәртібін елеулі түрде бұза отырып, оның ішінде алдауды, сол сияқты өзге де заңсыз іс-әрекеттерді қолданумен сенімділік. Іс бойынша мұндай бұзушылықтарға жол берілді. Алқаның пікірінше, сотқа дейінгі іс жүргізу органы іс бойынша іс жүргізуді болдырмайтын мән-жайлар болмаған кезде қылмыстық құқық бұзушылық белгілерін көрсететін жеткілікті деректер сотқа дейінгі тергеп-тексеруді бастауға себеп болатын ҚІЖК-нің 180-бабының талаптарын бұзған. Мәселен, Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша МКД аға офицері Т. 2015 жылғы 28 қыркүйекте КАЖ-да № 155100120001119 тіркелген қылмыс туралы мәліметтерді табу туралы (СДБ - да 2015 жылғы 29 қыркүйекте № 155100121000560 болып тіркелген) жедел-іздестіру іс-шаралары барысында жұмыстарды нақты орындамай, қызметтер көрсетпей, тауарларды шығару мақсатында тауарларды тиеп-жөнелтпей шот-фактуралар жазып беру жөніндегі қызметтерді ұсынатын "Е" азаматы анықталды мүліктік пайда. Бұл ретте аталған баянаттан басқа, қылмыстық құқық бұзушылық белгілерін көрсететін объективті деректер келтірілмейді. Іс материалдарында олар да жоқ. Қылмыстық қудалау органы аталған нормаларды бұза отырып, 2015 жылғы 22 қыркүйекте Б.-дан жалған шот-фактураларды іске асыруға және ерікті ынтымақтастыққа қатысы бар екендігі туралы арыз алып, оның өтінішін СДТБТ-ға тіркемей, жедел әзірлеу ісін бастады. Істің мән-жайларынан қылмыстық әрекетке еліктеу және Б.куәгері тарапынан жедел сатып алу 2015 жылғы 22 қыркүйектен бастап, ол О. - ны сыйақы үшін жалған шот-фактуралар жазуды ұсына отырып, ойдан шығарылған мәміле жағдайын жасаған кезден бастап көрінеді. Сонымен қатар, "жедел-іздестіру қызметі туралы" Қазақстан Республикасы Заңының талаптарын бұза отырып, іс материалдарында жедел-іздестіру іс-шаралары шеңберінде сотқа дейінгі тергеп-тексеру органының тиісті Қаулысы жоқ, өйткені оны құпиясыздандырудан бас тартылды. Прокурордың істі 2016 жылғы 10 сәуірдегі қосымша тергеуге қайтару кезінде оны іс материалдарына қосу туралы талабы орындалмай қалды. ҚІЖК-нің 231-251-баптарының талаптарын бұза отырып, Б. қылмыстық әрекетке еліктеу қылмыстық іс қозғалғаннан кейін де жасырын тергеу әрекеті ретінде рәсімделмеген.
Айыптаудың негізсіздігі қылмыстық қудалау органдарының арандатушылық-арандатушылық әрекеттері осы қызмет жүзеге асырылған адамның іс-әрекетінің қылмыстылығын болдырмайды
Іс материалдарында жасырын бақылау сатып алу немесе қылмыстық әрекетке еліктеу туралы қаулы, сондай-ақ оларды жүргізуге тиісті прокурордың санкциясын алу туралы мәліметтер жоқ. Сондықтан кассациялық алқа аталған жедел және тергеу әрекеттері аталған іс жүргізу нормаларын елеулі бұза отырып жүргізілді деп есептейді. ҚІЖК-нің 112-бабының талаптарын бұза отырып алынған нақты деректер үкімнің негізіне алынбайды. "Кейбір сыбайлас жемқорлық қылмыстарды қарау практикасы туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2015 жылғы 27 қарашадағы № 8 нормативтік қаулысының 24-тармағына сәйкес, қылмыстық қудалау органдарының арандатушылық-арандатушылық әрекеттері, егер адамның қылмыс жасауға келісімі оның қылмыстық қудалау органдарының араласуынсыз оның қылмыстық қудалау органдарының араласуынсыз қылмыстық қудалау органдарының араласуынсыз қылмыстық қудалау органдарының ниет пайда болып, қылмыс жасалмас еді, осы қызмет жүзеге асырылған адамның іс-әрекетінің қылмыстылығын жояды. ҚІЖК-нің 19-бабына сәйкес қылмыстық құқық бұзушылық жасаудағы кінәсі осы Кодексте көзделген тәртіппен дәлелденгенге дейін және заңды күшіне енген сот үкімімен белгіленгенге дейін әрқайсысы кінәсіз деп есептеледі. Ешкім өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес. О.-ны және басқа сотталғандардың жалған шот-фактуралар жазып беруге дайындалғанын немесе жасалғанын куәландыратын қандай да бір іс-әрекеттерді не Б. - мен танысқанға дейін өзге де осыған ұқсас құқық бұзушылықтарды жасағаны туралы дәлелдер жоқ. Дәлелдер Б. "С" ЖШС үшін жалған шот-фактураларды дайындау бойынша оның өкілеттігі туралы жалған болып шықты. Іс материалдарындағы 2015 жылғы 22 қыркүйектегі сенімхатты оның атына аталған ЖШС-ге қатысы жоқ және онымен танысудан бас тартқан, оған уәкілеттік берілмеген А.адам берген. ЖШС өкілдерінің жалған шот-фактуралар жазып беруге және оларды істе пайдалануға ерік білдіруінің қандай да бір дәлелі жоқ. Кассациялық алқаның пікірінше, бұл жағдайда Б. - ның арандатуы мен арандатуы О. - ның қылмыс жасауына және ол арқылы басқа сотталғандарға қатысты болды. Сотталғандардың келісімі бірнеше рет, жалған атпен, интернет пен телефон арқылы байланыстарда, Б.-ның бастамасы бойынша жеке кездесулерде, О. - ның келісімдерінде, ұсыныстарында және ол арқылы басқа сотталғандарға ақшалай сыйақы үшін олардың пайдакүнемдік мотиві мен ниетін тудыру мақсатында тауарсыз шот-фактуралар жазып беру нәтижесінде алынған қылмыстар. Бұл ретте Б. ол нақты сатып алушыны - "С" ЖШС-ні, тауарлардың ассортименті мен құнын ұсына отырып, мақсатты түрде әрекет етті, сондай-ақ тиісті бұйрықтарды ресімдеу арқылы жеткізушілердің қаржы директоры ретінде О. - ның жалған лауазымдық өкілеттіктерін ресімдеуді талап етті.
Алқа құпия көмекшіні пайдалану арқылы қылмыстық қудалау органдарының араласуынсыз Б.қылмыс жасалмас еді деп санайды. Жоғарыда айтылғандар осы қызмет жүзеге асырылған адамның іс-әрекетінің қылмыстылығын жояды. Сонымен қатар, Б. - ның бірқатар қылмыстық істер бойынша осындай әрекеттерге қатысқаны сенімді түрде анықталды. ҚІЖК-нің 35-бабы 1-бөлігінің 2) тармағына сәйкес қылмыстық іс сотталған адамның іс-әрекетінде қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты тоқтатылуға жатады. Мұндай жағдайларда кассациялық алқа қылмыстық қудалау органы сотталғандардың ірі залал келтірген тауарларды нақты жөнелтусіз жалған шот-фактураларды жазып беру жөніндегі іс-қимылдарды ұйымдастыруға және жасауға жәрдемдесуге қастандық жасауға қатысы бар екендігінің жеткілікті жол берілетін дәлелдерін таппады деп есептейді, бұл қылмыс құрамының болмауына байланысты осы іс бойынша іс жүргізуді тоқтатуға әкеп соғады. Жоғарыда айтылғандардың негізінде Жоғарғы Соттың қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы О., А., К., ш. қатысты жергілікті соттардың сот актілерінің күшін жойды. осы іс бойынша іс жүргізу олардың іс-әрекеттерінде қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты тоқтатылды. ҚІЖК-нің 39-бабына сәйкес қылмыстық процесті жүргізетін органның заңсыз әрекеттері нәтижесінде келтірілген зиянды өтеу құқығы О., А., К., Ш. үшін танылды. Бас Прокурордың наразылығы қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
