Меншік құқығын өз бетінше салуға сатып алу ескіруіне байланысты тану туралы талап-арыздар
"Тұрғын үйге меншік құқығын қорғауға байланысты дауларды шешудің кейбір мәселелері туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2007 жылғы 16 шілдедегі № 5 нормативтік қаулысының 12-тармағында заңсыз иеленіп отырған жер учаскесінде орналасқан және оған қажетті рұқсаттарды алмай немесе қала құрылысы және құрылыс нормаларын бұза отырып салынған өз бетінше тұрғызылған тұрғын үйге АК-нің 240-бабында белгіленген сатып алу ескіру мерзімі қолданылмайды. Азаматтық кодекстің 240 – бабының мағынасынан меншік құқығын тану туралы талап-бұл меншік иесінің меншік иесіне қарсы талабы. Меншік құқығы танылатын Объект ұқсас объектілер үшін белгіленген тәртіппен азаматтық айналымға енгізілуге тиіс. 1991 жылға дейін салынған жылжымайтын мүлікке қатысты мемлекеттік тіркеудің болмауы бұл мүліктің Мемлекеттік екенін білдіруі мүмкін. Егер жылжымайтын мүлікке құқықтар тіркелмеген болса және оны Мемлекеттік деп санауға негіз болмаса, адам меншік құқығын тануды сұрайтын құрылым өз еркімен салынған ғимарат болуы мүмкін. Атырау облысының соттарында өз бетінше салынған тұрғын үйге қатысты әртүрлі тәжірибелер қалыптасты. Е. талабы бойынша азаматтық іс материалдарынан оның ауызша мәміле бойынша құқық белгілейтін құжаттары жоқ жеке тұрғын үй сатып алғаны шығады. "Азаматтарға арналған үкімет" корпорациясының мәліметтері бойынша жылжымайтын мүлік объектісіне құқықтар туралы деректер құқықтық кадастрда жоқ. Жергілікті атқарушы органның балансында объект көрсетілмейді. Атырау облысының Мақат аудандық соты тұрғын үйдің өз бетінше салынуы болып табылатындығына байланысты талапты қанағаттандырудан бас тарту туралы дұрыс шешім қабылдады. М.талап-арызы бойынша істен Миялы ауылдық округі әкімінің 2006 жылғы 28 сәуірдегі № 18 шешімімен К. - ға тұрғын үй салу және пайдалану үшін жер учаскесі берілгені шығады. Іс жүзінде тұрғын үй салынды, бірақ пайдалануға берілмеді. Пайдалануға берілместен ғимарат талапкерге ауызша мәміле бойынша сатылды. Атырау облысы Қызылқоға аудандық сотының шешімімен сатып алу ескіруіне байланысты өз бетінше құрылысқа меншік құқығы іс жүзінде танылды. Сол сияқты Атырау облысы Жылыой аудандық сотының К.және С. талап-арыздары бойынша іс шешілді, сот берілмеген жер учаскесінде салынған тұрғын үйге меншік құқығын мойындады. Батыс Қазақстан облысының Казталов аудандық соты С. шешімнің дәлелді бөлігінде талапкердің өз жер учаскесінде рұқсат беру рәсімдерін сақтамай, өз еркімен ғимарат тұрғызғаны дұрыс көрсетілген, осыған байланысты ол оны пайдалануға беруі керек, ал тиісті органдар бас тартқан жағдайда олардың әрекеттеріне шағымдануы керек. ЖК А. - ның дүңгіршекке меншік құқығын тану туралы талап-арызы бойынша Ақтөбе облысының СМЭС-і талап-арыздан Дұрыс бас тартты, өйткені құрылым қажетті рұқсат беру рәсімдерін сақтамай тұрғызылған, өз бетінше салынған құрылыс болып табылады. Қызылорда қалалық соты П. - ның өз бетінше салу туралы талабын негізсіз қанағаттандырды. Шешімнің қарар бөлімінде сөзбе-сөз: "Қызылорда қаласы, Лапин көшесі үй мекені-жайыша бойынша орналасқантұрғын үйге меншік құқы танылсын" деп көрсетілген.
Бұдан шығатыны, жылжымайтын мүлік объектісінде оны басқа ұқсас қасиеттер арасында анықтай алатын мекен-жайы жоқ. Нысан 1995 жылы тұрғызылған, белгіленген тәртіппен азаматтық айналымға енгізілмеген, өз бетінше салынған. Бұл мысалда меншік құқығының объектісі сатып алу ескіруіне байланысты жеке анықталған нәрсе болуы мүмкін екенін көрсету керек, сондықтан шешімнің қарар бөлігінде соттар оны басқа ұқсас заттардан ерекшелендіретін заттың сәйкестендіру белгілерін көрсетуі керек. Жалпылау 60-70-ші жылдардағы жеке тұрғын үйлерге қатысты талаптарды қанағаттандыру орын алғанын көрсетті, бұл ретте құрылысқа да, жер учаскесіне де тіркелген құқықтар жоқ.
Іс материалдарынан талапкердің құрылыс салушы болып табылмайтыны және мүлікті өз бетінше құрылыс салушылардан сатып алғаны да көрінеді. Мұндай үй құрылыстарының техникалық жай-күйі туралы істе қандай да бір бастапқы құжаттар жоқ. Құрылымның құнын анықтау үшін жасалған бағалау туралы есептерден көбінесе бұл үйлер саман болып табылады. Соттар талаптарды құрылыстардың техникалық жай-күйін тексермей, басқа адамдардың құқықтары мен мүдделері бұзылып жатқанын, құрылым азаматтардың өмірі мен денсаулығына қауіп төндірмей-ақ қанағаттандырады. Осыған байланысты АК-нің 242-бабының тәртібімен сотқа жүгіну құқығын беру ұсынылады, яғни өз бетінше құрылыс салу құқығын тану тәртібімен, тек өз бетінше құрылыс салған адамдарға ғана емес, оған іс жүзінде иелік ететіндерге де ұсынылады.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
