Мүлікке, оның ішінде өз бетінше салуға меншік құқығын тану туралы талаптар
АІЖК – нің 104-бабы 1-бөлігінің 11) тармақшасына сәйкес талап қою бағасы: жылжымайтын мүлік объектілеріне меншік құқығы туралы талап-арыздарда-талап қою берілген күнге олардың орналасқан жерлеріндегі осындай объектілердің нарықтық құнымен айқындалады. Осылайша, өз бетінше салынған ғимараттарға меншік құқығы туралы азаматтық-құқықтық даулар бағаланатын мүліктік сипаттағы талаптарға жатады. Даулы объект материалдық болып табылады, ақшалай бағасы бар, ол нарықтық құны бойынша анықталады. Салық кодексінің 535-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес, егер осы тармақта өзгеше белгіленбесе, мүліктік сипаттағы талап қою арыздарынан мемлекеттік баж алынады: жеке тұлғалардан – 1 пайыз, заңды тұлғалардан – талап қою сомасының 3 пайызы. Мүлікке меншік құқығын тану туралы талап арыздарды, әдетте, соттар талап қоюшылар мүліктің нарықтық құны туралы құжаттарға қоса берілген мүлік құнының 1% (3%) мөлшерінде мемлекеттік баж төлегеннен кейін қабылдайды. Мысалы, талап бойынша және. әкімдікке үй иелігін және жер учаскесін сатып алу-сату шартын ол бойынша аталған объектілерді меншікке сатып алған жарамды деп тану туралы талапкер талап арызға "О" ЖШС берген 2016 жылғы 17 қазандағы (талап арыз 2016 жылғы 26 қазанда берілген) ақпараттық анықтаманы қоса тіркеді, оған сәйкес 1960 жылғы тұрғын үйдің орташа нарықтық шамамен құны ғимараттар 1 500 000 теңгені құрады. 2016 жылғы 26 қазандағы түбіртекке сәйкес талапкер 15 000 теңге көлемінде мемлекеттік баж төледі.
Мүлікке, оның ішінде өз бетінше салуға меншік құқығын тану туралы талаптар
Өз бетінше тұрғызуға меншік құқығын тану туралы азаматтық істерді қараудың сот практикасы соттар мұндай өтініштерді талап қою күні мүліктің нарықтық құнының 1% мөлшерінде мемлекеттік баж төленгеннен кейін өндіріске дұрыс қабылдайтынын көрсетеді. Мысалы, 2017 жылғы 31 Қаңтарда ж. 2001 жылғы 26 наурызда үй иесін және жер учаскесін сатып алу-сату шарты негізінде 1959 жылы салынған, мына мекенжайда орналасқан үй сатып алынғанын көрсете отырып, әкімдікке өз бетінше құрылысқа меншік құқығын тану туралы талап арызбен сотқа жүгінді: г. п., ч. к., 50. Үй тозығы жеткендіктен құлай бастады. Жөндеу жұмыстарын жүргізу кезінде үйді жөндеуге рұқсат алғаннан кейін үй толығымен құлады. Осыған байланысты ол сол жер учаскесінде жаңа тұрғын үй салуға мәжбүр болды. Талап қою кезінде талапкер жылжымайтын мүлікті бағалау туралы есеп негізінде 26 440 теңге мөлшерінде мемлекеттік баж төледі, оған сәйкес объектінің бағалау құны 2 644 000 теңгені құрады. Сот шешімімен талап арыз қанағаттандырылды, бірақ сот талапкердің пайдасына мемлекеттік бажды төлеу бойынша сот шығындарын жауапкерден өндіріп алған жоқ. М. талабы бойынша әкімдікке өз бетінше салынған гаражға меншік құқығын тану туралы 2017 жылғы 31 қаңтарда М. өз бетінше салынған гаражға меншік құқығын тану туралы әкімдікке талап арызбен сотқа жүгінгені анықталды. Талап 1986 жылы " П " гараж кооперативінде № а гаражының құрылысы аяқталғанын дәлелдеді. Өз еркімен салынған ғимаратқа меншік құқығын мойындауды сұрады. 2017 жылғы 26 қаңтардағы бағалау туралы есепке сәйкес гараждың құны 606 000 теңгені құрады. Талап қою кезінде талапкер 6 333 теңге мөлшерінде мемлекеттік баж төледі. Сот удовлетвор қанағаттандырылды, сот шығындары қайта бөлінбеді. Айта кету керек, осы санаттағы барлық істер бойынша соттар сот шығыстарын қайта бөлмейді. Жоғарыда келтірілген мысалдар бойынша сот жауапкерлерден мемлекеттік бажды төлеу бойынша шығыстарды талапкерлердің пайдасына өндіріп алған жоқ. Себебі, мұндай істер бойынша жауапкер талапкердің материалдық құқықтарын бұзбайды, сондықтан талапкердің сот қорғау формасын қолданғаны үшін оның кінәсі жоқ. Дау жауапкердің талапкердің құқықтарын бұзуы салдарынан емес, тұрғын үйді немесе гаражды өз бетінше салу нәтижесінде туындаған меншік құқығын тану қажеттілігі салдарынан туындағандықтан, соттар талапкердің пайдасына сот шығындарын кінәсіз жауапкерден өндіріп алмайды. Мұндай дауды шешудің нәтижелеріне тек талапкер ғана мүдделі, сондықтан ол сот шығындарын өтеуді талап етпейді. Баяндалғанға байланысты, ҚР АІЖК 109-бабының 1-бөлігінің пайдасына шешім шығарылған тарапқа сот шығыстарын бөлу міндеттілігін белгілейтін қағидаларын ескере отырып, бүгінгі күні осы санаттағы істер бойынша сот шығыстарын бөлу бөлігінде ҰК-да осы қалыптасқан сот практикасын бекіту қажеттілігі туындады. Айта кету керек, ерекше іс жүргізу істері бойынша мемлекеттік бажды төлеген өтініш берушілерге, мысалы, туыстық қатынастар фактісін белгілеу туралы өтініш бойынша соттар мемлекеттік бажды қайтармайды.
Мүлікке, оның ішінде өз бетінше салуға меншік құқығын тану туралы талаптар
Істердің осы санаттары бойынша сот шығыстары өтелуге тиіс пе, жоқ па, АІЖК көрсетпейді. Іс жүзінде өтініш берген кезде мемлекеттік бажды өтініш беруші төлейді. Өтініш қанағаттандырылған жағдайда, осы істерді сот АІЖК-нің 304-бабына сәйкес, АІЖК-нің 31-49-тарауларында белгіленген ерекшеліктермен талап қою ісін жүргізудің жалпы қағидалары бойынша қарайды және шешеді деген ережеге сүйене отырып, мемлекеттік баж өтініш берушіге өтелуге тиіс. Бірақ кім? Мүдделі тұлғалардан басқа, іске ешкім қатыспайды, өтініш берушінің құқығын бұзатын тікелей жауапкер жоқ. Нотариустың әрекеттеріне шағымдану бойынша істер ғана ерекшелік бола алады. Бұл сұраққа ҚР Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысында тиісті түсініктеме түрінде бекітуді қажет ететін қалыптасқан сот практикасының өзі жауап берді.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
