Өтініш беруші түзеу мекемесінің басшылығына оны босатудың нақты күнін анықтаудың дұрыстығы туралы заңды талаппен уақтылы жүгінді, бірақ оның өтініші қанағаттандырылмады. Мұндай жағдайларда осы бөлімде қабылданған сот актілері өзгертілуге ал мекеме басшысының әрекеттері мен әрекетсіздігі заңсыз деп танылуға жатады
Е.сотқа оның шағымдарын, өтініштерін, бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны өтеу мерзімінің нақты аяқталу күнін анықтау және моральдық зиянды өндіріп алу туралы өтініштерін қарау кезінде мемлекеттік органдардың лауазымды адамдарының әрекетін және әрекетсіздігін тану туралы, бұқаралық ақпарат құралдары арқылы ресми кешірім сұрау міндетін жүктеу туралы талаптармен жүгінді. Ол өз талаптарын Жамбыл облысы Тараз қаласы сотының 2009 жылғы 08 тамыздағы үкімімен 3 жыл мерзімге бас бостандығынан айыруға сотталғандығына негіздеді. Сот үкімі бойынша жазаны өтеу мерзімі 2009 жылғы 06 қаңтардан бастап есептелді. Іс жүзінде ол жазасын Жамбыл облысы бойынша ҚАЖД ТЖ-158/2 мекемесінде 2012 жылғы 06 қаңтарға дейін өтеген, ал үш жылдық жаза мерзімі 2012 жылғы 05 қаңтарда аяқталған, оған жазасын өтеу кезеңінде мекеме әкімшілігінің назарын аударған. Алайда мекеме әкімшілігі жазаны өтеу мерзімін қате есептеп, оның 2012 жылдың 06 қаңтарында аяқталатынын хабарлады. Мекеме әкімшілігінің мерзімін дұрыс есептемейтінін түсініп, ол және оның әйелі 2011 жылдың 21 желтоқсанынан бастап прокуратура органдарына және ІІМ-ге түсініктеме алу үшін жүгіне бастады, бірақ олар сот тағайындаған жазаны өтегеннен кейін оны бас бостандығынан айыру орындарында Заңсыз ұстаудың алдын алу бойынша шаралар қабылдаған жоқ. Алматы қаласы Медеу аудандық сотының 2012 жылғы 24 сәуірдегі Алматы қалалық сотының апелляциялық сот алқасының 2012 жылғы 01 маусымдағы қаулысымен және осы соттың кассациялық сот алқасының 2012 жылғы 16 тамыздағы қаулысымен өзгеріссіз қалдырылған шешімімен Е. өтінішті қанағаттандырудан бас тартылды.
Өтініште өтініш беруші сот актілерінің күшін жоюды және оның талаптарын қанағаттандыруды сұрады, өйткені бірінші және кейінгі сатылардағы сот құқық нормаларын дұрыс қолданбаған. Істің материалдары мен өтініш берушінің дәлелдерін тексергеннен кейін қадағалау сот алқасы іс бойынша қабылданған сот актілерін өзгертті, Е.өтініштерін келесі негіздер бойынша ішінара қанағаттандырды. АІЖК-нің 387-бабының 3-бөлігіне сәйкес заңды күшіне енген сот актілері материалдық не процестік құқық нормалары елеулі бұзылған жағдайда қадағалау тәртібімен қайта қаралуы мүмкін. Осы істі қарау кезінде мұндай бұзушылықтарға жол берілді. Іс материалдарынан Тараз қаласының 2009 жылғы 08 тамыздағы №2 сотының күшіне енген үкімімен Е.қозғалған қылмыстық іс бойынша 3 (үш) жыл бас бостандығынан айыру түріндегі жаза тағайындалғаны көрінеді. Үкімде жалпы режимдегі түзеу колониясында жазаны өтеу мерзімі 2009 жылғы 06 қаңтардан бастап есептелуі тиіс екендігі көрсетілген. Жамбыл облысы бойынша ҚАЖД ТЖ-158/2 мекемесінің анықтамасына сәйкес ол 2009 жылғы 06 қаңтардан 2012 жылғы 06 қаңтарға дейін бас бостандығынан айыру орындарында жазасын өтеген. Іс Жүзінде Е. 2012 жылдың 06 қаңтарында күннің бірінші жартысында босатылды. Мекеме басшылығының жазасын өтеу кезеңінде оған 2012 жылғы 06 қаңтарда алдағы бас бостандығынан айыру орындарынан босату күні туралы жауап берілді. Шенеуніктердің кейінгі жауаптары да осы күнге қайшы келмеді. Мемлекеттік органдардың лауазымды адамдарына ұсынылған өтінішті қанағаттандырудан бас тарта отырып, бірінші және кейінгі сатылардағы соттар бас бостандығынан айыру мерзімдері айлар мен жылдармен есептелетіні туралы ҚК-нің 62-бабының 1-бөлігіне, сондай-ақ ҚК-нің 173-бабының 2-тармағына сілтеме жасап, ол бойынша жаза мерзімін айлармен есептеу кезінде ол тиісті күнге аяқталады соңғы ай.
Өтініш беруші оны босатудың нақты күнін анықтаудың дұрыстығы туралы заңды талаппен түзеу мекемесінің басшылығына уақтылы жүгінді бірақ оның өтініші қанағаттандырылмады
Бұл ретте олар Е.күннің бірінші жартысында – 2012 жылғы 06 қаңтарда заңды түрде босатылғанын, жазаны өтеу мерзімін бұзудың орын алмағанын, оның өтініштеріне жауаптар берілгенін, ал жауаптардың мазмұнымен келіспеушілік және қылмыстық-атқару кодексін дұрыс түсіндірмеу өтінішті қанағаттандыру үшін негіз бола алмайтынын көрсетті. Сонымен қатар, сот органдары өтініш берушінің дәлелдерін тексеру кезінде жазаны өтеу мерзімін есептеуге қатысты заңды қате түсіндірді. Шынында да, сот келтірген қылмыстық және қылмыстық-атқару кодекстерінің нормаларына сәйкес бас бостандығынан айыру мерзімі айлар мен жылдармен есептеледі және жаза мерзімін айлармен есептегенде ол соңғы айдың тиісті күнінде, ал егер бұл айда тиісті күн болмаса – осы айдың соңғы күнінде аяқталады. "Конституциялық мерзімдерді есептеу мәселесі бойынша Қазақстан Республикасы Конституциясының нормаларын ресми түсіндіру туралы" Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің 2012 жылғы 13 сәуірдегі №2 нормативтік қаулысында Конституциялық мерзімнің есебі және уақыт кезеңінің ұғымы – "жыл"түсіндірілді. Онда жылдарда белгіленген конституциялық мерзім Конституцияда көрсетілген оқиға басталған күннен бастап есептеледі, ал мерзімнің соңғы жылының тиісті айы мен күнінде аяқталады деп көрсетілген. Егер мерзімнің аяқталуы тиісті күні жоқ айға келсе, онда мерзім осы айдың соңғы күнінде аяқталады.
Конституцияның 61-бабының 7-тармағына қатысты "жыл" уақыт кезеңі деп ағымдағы жылды (01 қаңтардан 31 желтоқсанға дейін) түсіну керек. Мәні бойынша, осы қаулыда айтылған Конституциялық мерзімді және "жыл" уақыт кезеңі ұғымын есептеуді айқындау жөніндегі ережелер толық көлемде келісіледі және Қылмыстық Кодекстің 62-бабында және қылмыстық-атқару кодексінің 173-бабында, сондай-ақ "жыл"ұғымына қайшы келмейді. Іс жүзінде 01 қаңтардан басталатын жылдың аяқталуы келесі жылдың 01 қаңтарынан гөрі сол жылдың 31 желтоқсанында аяқталады. Демек, жылдармен есептелетін жазаны өтеу мерзімінің аяқталуы мерзімнің басталуымен бірдей күнмен анықталмауы керек, бірақ оның алдындағы күнмен анықталуы керек. 2012 жылғы 06 қаңтарда емес, 05 қаңтарда өтініш берушінің жазасын өтеудің үш жылдық мерзімінің аяқталғанын әр жылдағы күндер санының қарапайым арифметикалық есебі де куәландырады, оны соттар да есепке алмайды. ҚСК-нің 14-бабының 5-1-тармағына сәйкес бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны қылмыстық атқару жүйесінің түзеу мекемелері орындайды. Өтініш Беруші Е. ТЖ-158/2 мекемесінің басшылығына оны босатудың нақты күнін анықтаудың дұрыстығына қатысты заңды талаппен уақтылы жүгінді, бірақ оның өтініші қанағаттандырылмады. Мұндай жағдайларда осы бөлімде қабылданған сот актілері өзгертілуге, ал мекеме басшысының әрекеттері мен әрекетсіздігі заңсыз деп танылуға тиіс. Басқа лауазымды адамдардың әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) заңсыздығына қатысты басқа талаптарға келетін болсақ, сотталғандарды босату күнін анықтау жөніндегі функционалдық міндеттерге оларға заңмен де, лауазымдық өкілеттіктермен де тікелей жатқызылмайды. Сондықтан Е. - нің мәлімдемесін қанағаттандыруға негіз болған жоқ. Іс бойынша лауазымды адамдардан моральдық зиянның орнын толтыруды өндіріп алу үшін құқықтық негіздер де жоқ, өйткені олардың кінәсі анықталмаған, ал заңды дұрыс түсінбеу кінәлі әрекеттерге жатқызыла алмайды.
АК-нің 951-бабы 3-тармағының 2) тармақшасында көзделген моральдық зиянды өтеу келтірушінің кінәсіне қарамастан, нақты жағдайда қолданылмайды, өйткені ол заңсыз соттау, қылмыстық жауаптылыққа заңсыз тарту немесе қамауға алу жолын кесу шарасы ретінде заңсыз қолдану нәтижесінде зиян келтіру жөніндегі әрекеттерге жатпайды. Бұл талап қылмыстық процесті жүргізетін органдардың заңсыз әрекеттерімен де байланысты емес, олардың қатарына жауапкерлер бұл жағдайда заң бойынша жатқызылмаған. Тиісінше, осы жағдайларға, сондай-ақ азаматтық заңнаманың ережелеріне байланысты жауапкерлерге бұқаралық ақпарат құралдары арқылы кешірім сұрау міндетін жүктеуге құқықтық негіздер жоқ.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
