Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 93-бабына түсініктеме. Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдануды ұзарту, өзгерту және тоқтату
1. Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдануды ұзарту, өзгерту және тоқтату мәжбүрлеп емдеуді жүзеге асыратын мекеме әкімшілігінің ұсынуы бойынша, психиатр-дәрігерлер комиссиясының қорытындысы негізінде сот арқылы жүзеге асырылады.
2. Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шарасы тағайындалған адам осындай шараны тоқтату немесе өзгерту туралы сотқа ұсыныс енгізуге негіздердің бар-жоғын шешу үшін психиатр-дәрігерлер комиссиясының куәландыруынан кемінде алты айда бір рет өтуге тиіс. Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шарасын тоқтатуға немесе өзгертуге негіздер болмаған жағдайда, мәжбүрлеп емдеуді жүзеге асыратын мекеменің әкімшілігі мәжбүрлеп емдеуді ұзарту туралы қорытындыны сотқа ұсынады. Мәжбүрлеп емдеуді алғашқы ұзарту емдеу басталған сәттен бастап алты ай өткеннен кейін жүргізілуі мүмкін, ал кейінгі ұзартулар жыл сайын жүргізіледі.
3. Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шарасын өзгерту немесе тоқтату адамның психикалық жай-күйі бұрын тағайындалған шараны қолдану қажеттілігі жойылатын немесе медициналық сипаттағы өзге мәжбүрлеу шарасын тағайындау қажеттілігі туындайтын деңгейде өзгерген жағдайда сот арқылы жүзеге асырылады.
4. Психиатриялық стационарда мәжбүрлеп емдеуді қолдану тоқтатылған жағдайда, сот мәжбүрлеп емдеуде болған адамға қатысты қажетті материалдарды оны емдеу немесе денсаулық сақтау туралы заңнамада көзделген тәртіппен психоневрологиялық мекемеге жіберу мәселесін шешу үшін денсаулық сақтау органдарына бере алады.
Сот медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шарасының қандай да бір түрін тағайындаған кезде оның мерзімін көрсетпейді, өйткені адамның қашан сауығатынын немесе қоғамға қауіпті болуын қашан тоқтататынын анықтау мүмкін емес.
Түсіндіріліп отырған баптың 1-бөлігінде медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдануды ұзарту, өзгерту және тоқтату тәртібі айқындалады. Заң шығарушы белгілегендей, мұндай мәселелерді психиатр-дәрігерлер комиссиясының қорытындысы негізінде тек сот қана шешуге құқылы. Бұл талап құқықтық мемлекет құру, заңдылық, адам құқықтарын сақтау, медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолданудың негізділігі туралы мәселені шешу кезінде демократияландыру қағидаттарына барынша толық сәйкес келеді.
ҚК-нің 93-бабының 2-бөлігінде медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шарасы қолданылған адамдарды психиатр-дәрігерлер комиссиясының куәландыру мерзімі айқындалады. Куәландыру кемінде алты айда бір рет жүргізілуге тиіс. Бұл талап, бір жағынан, пациенттердің құқықтарын сақтауға мүмкіндік береді (осы мерзімнен асып кетуге болмайды), ал екінші жағынан, әрбір пациенттің жағдайына байланысты мәжбүрлеу шараларын тоқтату немесе өзгерту мәселесіне сараланған түрде қарауға мүмкіндік береді (міндетті түрде осы мерзімнің аяқталуын күтудің қажеті жоқ). Осы жағдайда медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдануға сот бақылауы белгіленеді. Осындай куәландырудан кейін енгізілген ұсыныс негізінде сот медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын тоқтатуы немесе өзгертуі мүмкін.
Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шарасын тоқтатуға немесе өзгертуге негіздер болмаған жағдайда, мәжбүрлеп емдеуді жүзеге асыратын мекеменің әкімшілігі мәжбүрлеп емдеуді ұзарту туралы қорытындыны сотқа ұсынады. Осылайша, мәжбүрлеп емдеуді ұзарту негіздері айқындалады. Бұл жағдайда медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын тағайындау кезінде болған, ҚК-нің 88 және 90-баптарында көрсетілген белгілердің сақталатынын білдіреді. Науқастың жағдайы өзгермеген және ол мәжбүрлеп емдеуді қажет етеді. Бұл ретте куәландыру сәтіндегі пациенттің жағдайын ғана емес, сонымен қатар мәжбүрлеп емдеу жағдайларынан тыс оның жағдайын болжауды да ескеру қажет. Егер науқастың психикалық жай-күйі комиссияда алаңдаушылық туғызса, мәжбүрлеп емдеу ұзартылуға тиіс.
Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын ұзарту рәсімінің өзіндік ерекшеліктері бар. Біріншіден, заңда көрсетілгендей, сотқа мәжбүрлеп емдеуді ұзарту туралы қорытынды ұсынылады. Екіншіден, мәжбүрлеп емдеуді алғашқы ұзарту емдеу басталған сәттен бастап тек алты ай өткеннен кейін ғана жүргізілуі мүмкін. Үшіншіден, сот мәжбүрлеп емдеуді кейіннен жыл сайын ұзартады. Алайда пациенттер комиссиялық куәландырудан «кемінде алты айда бір рет» өтеді.
Психиатриялық стационарда адамның медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шарасын соттың тұрақты түрде ұзартуынсыз болуы заңсыз болып табылады.
Мәжбүрлеп емдеуді ұзартудың сот тәртібін белгілеу медицина қызметкерлерінің науқастарға қатысты медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолданудың негізділігі үшін жауапкершілігін арттырады және соңғыларының құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың қосымша кепілдігі болып табылады.
Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын өзгерту адамның психикалық жай-күйі бұрын тағайындалған шараны қолдану қажеттілігі жойылатын немесе медициналық сипаттағы өзге мәжбүрлеу шарасын тағайындау қажеттілігі туындайтын деңгейде өзгерген жағдайда ғана мүмкін болады.
Мәжбүрлеп емдеу процесі әрдайым психикалық науқастың сауығу мақсатына қол жеткізе бермейді. Көбінесе психикалық жай-күйдің тұрақты өзгерістері байқалатын жағдайлар кездеседі, мұндай кезде мәжбүрлеу шараларын одан әрі қолдану қажеттілігі жойылады. Бұл психиканың жай-күйінің жақсаруы туралы емес, әлеуетті қауіптілікті төмендететін өзгерістер туралы болып отыр. Мысалы, белсенділіктің төмендеуі, дене әлсіздігінің дамуы. Мәжбүрлеп емдеу процесінде науқастың жағдайы нашарлап, оның қоғамға қауіптілігі артуы мүмкін. Бұл соттың бұрын тағайындалған медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шарасын неғұрлым қатаң түріне өзгертуіне әкеп соғуы мүмкін. Мысалы, психиатрдың амбулаториялық мәжбүрлеп бақылауы және емдеуі психиатриялық стационарда жалпы немесе мамандандырылған үлгідегі мәжбүрлеп емдеуге, сондай-ақ қарқынды бақылауы бар мамандандырылған үлгідегі психиатриялық стационарда мәжбүрлеп емдеуге ауыстырылуы мүмкін.
Психикалық жай-күйі жақсарған жағдайда адам сот шешімімен мамандандырылған үлгідегі психиатриялық стационардан жалпы үлгідегі стационарға ауыстырылуы мүмкін. Мұндай шешім сарапшы-психиатрлар комиссиясы мамандандырылған үлгідегі психиатриялық стационарға орналастырылған адамның айналасындағыларға қауіп төндіруін тоқтатқандығы туралы қорытынды берген жағдайда қабылдануы мүмкін.
Осылайша, науқастың жағдайы жақсаруы да, нашарлауы да мүмкін. Науқастың жағдайының өзгеруіне байланысты медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары өзгертілуі мүмкін. Бұл пациенттің жағдайына сәйкес келетін шараны таңдауға ғана емес, сонымен қатар мәжбүрлеп емдеу процесінде оның нысанын өзгертуге де мүмкіндік береді.
Пациенттерге қатысты медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын тоқтату бұл адамдардың психикалық бұзылуы олардың өзге де елеулі зиян келтіруімен не өзіне немесе басқа адамдарға қауіп төндіруімен байланысты болмаған жағдайда мүмкін болады. Осылайша, медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын тоқтату пациент сауыққан жағдайда мүмкін болады. Алайда бұл жерде толық сауығу көзделмейді, өйткені мұндай жағдайдың болуы екіталай, бірақ сауығу қоғамдық қауіпті әрекеттер жасау мүмкіндігін болдырмайтындай деңгейде болуға тиіс.
Психиатриялық стационарда мәжбүрлеп емдеуді қолдану тоқтатылған жағдайда, сот мәжбүрлеп емдеуде болған адамға қатысты қажетті материалдарды оны емдеу немесе денсаулық сақтау туралы заңнамада көзделген тәртіппен психоневрологиялық мекемеге жіберу мәселесін шешу үшін денсаулық сақтау органдарына бере алады.
Мәжбүрлеп емдеуде болған адамға қатысты материалдарды денсаулық сақтау органдарына берудің міндетті шарты психиатриялық стационарда мәжбүрлеп емдеуді қолданудың тоқтатылуы болып табылады.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2007 жылғы түсініктеме. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И.Ш. Борчашвили.
Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007
Актінің қабылданған күні: 02.08.2007
Қабылданған орны: ЖОҚ
Актіні қабылдаған орган: 180000000000
Нормашығармашылық орган берген нормативтік құқықтық актінің тіркеу нөмірі: 167
Актінің мәртебесі: new
Құқықтық қатынастар саласы: 028000000000
Актінің нысаны: КОММ
Заңдық күші: 1900
Актінің тілі: орыс тілі
Қылмыстық кодекс, Қылмыстық кодекске түсініктемелер, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы, Қылмыстық заңнама, Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілері.
Бастапқы мәтіннің жолма-жол құрылымын сақтаҰсақ аударма қателерін түзет
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер орғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Ережелер Бағдарлама Жарғы Мақала Түсініктеме Қарар Регламент Хаттама Жоба Жолдау
