Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын ұзарту, өзгерту және қолдануды тоқтату туралы

📘 ЖАЛПЫ СИПАТТАМА

ҚР ҚК 96-бабы ПММХ-ты (мәжбүрлеп медициналық сипаттағы шаралар) ұзарту, өзгерту және тоқтату тәртібін белгілейді. Ол мына мәселелерді анықтайды:

· процедураны кім бастайды;· қашан және қандай жиілікпен медициналық куәландыру жүргізіледі;· сот қандай негіздер бойынша шешім қабылдайды;· ем тоқтатылған жағдайда әрі қарайғы тәртіп қандай болады.

📌 Бұл норма қамтамасыз етуге бағытталған:

· ПММХ қолданылған адам құқығын қорғау;· оқшаулау мен емделу ұзақтығына тиісті бақылау орнату;· науқастың жағдайы жақсарған кезде араласуды барынша азайту.

📑 БАБ БОЙЫНША ТАЛДАУ

🔹 1-бөлік — Процедураны бастау тәртібі

«...емдеуді жүзеге асыратын мекеменің әкімшілігінің ұсынуы бойынша, психиатр-дәрігерлер комиссиясының қорытындысы негізінде»

📌 Сот өз бастамасымен әрекет ете алмайды — процесс тек:

· емдеу мекемесінің әкімшілігі (психиатриялық стационар немесе диспансер);· ресми медициналық комиссия қорытындысының негізінде басталады.

⚖️ Соттық бақылау кепілдік береді:

· пациенттің құқықтарының сақталуына;· шағымдану мүмкіндігіне;· медициналық және құқықтық факторлардың ескерілуіне.

📎 Қатысты норма: ҚР ҚПК 437-бабы – ПММХ туралы мәселені сот қарауы.

🔹 2-бөлік — Мерзімдері мен куәландыру жиілігі

«...алты айда кемінде бір рет...»

📝 Әр 6 ай сайын тұлға психиатрлар комиссиясының куәландыруынан өтуі тиіс. Қорытынды нәтижесінде мынадай әрекеттер жасалады:

📌 Алғашқы ұзарту — емдеуді бастағаннан кейін 6 ай өткен соң. Кейінгі ұзартулар — жылына бір рет.

🔹 3-бөлік — ПММХ өзгерту немесе тоқтату негіздері

«...адамның психикалық жағдайы өзгеріп, қажеттілік болмаған жағдайда...»

📌 Тоқтату негіздері:· ауру тұрақты ремиссияға өтті;· өз-өзіне және айналадағы адамдарға қауіп жоғалды;· тұлға әлеуметтік тұрғыдан қауіпсіз болды.

📌 Мераны өзгерту негіздері:· жағдайының жақсаруы, мысалы: o стационардан амбулаторлық емге ауыстыру; o қатаң бақылаудан жалпы режимге көшу;· жағдайының нашарлауы – қатаңырақ шара тағайындау қажеттілігі.

⚖️ Шешімді сот қабылдайды, мына негіздерге сүйене отырып:· комиссияның медициналық қорытындысы;· мекеме әкімшілігінің ұсынысы;· іс материалдары мен бақылаулар.

🔹 4-бөлік — Стационарлық емді тоқтатудың салдары

«...сот материалдарды денсаулық сақтау органдарына беруі мүмкін...»

📌 ПММХ тоқтатылған жағдайда да сот:· тұлғаны психоневрологиялық ұйымға бақылауға жібере алады;· егер әрі қарайғы (ерікті немесе әлеуметтік маңызы бар) ем қажет болса, істі денсаулық сақтау органдарына жолдайды.

📎 Реттеледі:· ҚР «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» заңы;· ҚР Үкіметінің 2020 жылғы 29 қаңтардағы № 111 қаулысы – ПММХ және психиатриялық көмек көрсету тәртібі.

⚖️ ПРАКТИКАДАН МЫСАЛ

Іс № 2-1183/2023 (Қарағанды қ.)Ауыр дене жарақатын қасақана келтіру ісінде есі дұрыс емес деп танылған ер адам қатаң бақылаумен мамандандырылған стационарда болды. 1 жылдан кейін комиссиядан өтті.Қорытынды: тұрақты ремиссия, қауіптілік белгілері жоқ.Сот ПММХ-ты тоқтатып, материалдарды облыстық денсаулық сақтау басқармасына амбулаторлық негізде ерікті ем ұйымдастыру үшін жіберді.

📚 ҚАТЫСТЫ НОРМАЛАР

📌 ҚР Қылмыстық кодексі:· 91–95-баптар — ПММХ негіздері, мақсаттары және түрлері;· 17-бап — есі дұрыстық;· 55-бап — психикалық ауытқуда жазаны кейінге қалдыру;· 437-бап ҚПК — ПММХ туралы мәселелерді сот қарауы.

📌 ҚР Қылмыстық-атқару кодексі (ҚАК):· 23-тарау — ПММХ орындау;· 173–175-баптар — ПММХ ұзарту мен тоқтату, куәландыру тәртібі.

📌 ҚР «Халық денсаулығы туралы» заңы:· Психиатриялық көмек, емдеу тәртібі;· Пациент құқықтары, оның ішінде шағымдану құқығы.

🌍 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СТАНДАРТТАР

🔸 БҰҰ Мүгедектер құқықтары туралы конвенциясы (МҚК):· 14-бап: психикалық ауытқуы бар адамдарды бостандығынан айыру тек сот шешімімен, медициналық қажеттілік болғанда және шектеулі мерзімге ғана жол беріледі.

🔸 ЕҚСЖ (Stanev v. Bulgaria ісі):· соттық бақылаусыз емдеуді ұзарту ЕКПЧ-ның 5-бабын (бостандық құқығы) бұзады.

📌 Принцип: араласу – пропорционалды, уақытша және бақылауда болуы тиіс.

✅ ҚОРЫТЫНДЫ

ҚР ҚК 96-бабы ПММХ-қа тартылған адамдардың бостандық және медициналық көмек алу құқығын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Ол:

· соттық және медициналық бақылауды орнатады;· шараның икемділігі мен пропорционалдығын қамтамасыз етеді;· негізсіз мерзімсіз ұстауға жол бермейді;· адам құқықтары мен денсаулық сақтау бойынша халықаралық стандарттарды жүзеге асырады.

Назар аударыңыз!

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085. 

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы