Жеке тұлғалардың ар-намыс мен қадір-қасиеттін және заңды тұлғалардың іскерлік беделін қорғау туралы

Бұқаралық ақпарат құралдары туралы заңның талаптарына сәйкес, егер бейнеленген тұлғаның суреті конституциялық құрылысты қорғау, қоғамдық тәртіпті сақтау, адамның құқықтары мен бостандықтарын, халықтың денсаулығы мен имандылығын қорғау мақсатында пайдаланылса, бұқаралық ақпарат құралдарының өнімдерін тарату кезінде оның келісімі талап етілмейді.

Н. сотқа ЖШС-ға қарсы талап қоюмен жүгініп, өз келісімінсіз оның суретін (мәліметтерін) тарату ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіргенін тануды және моральдық зиянды өтеуді сұрады. Ол 2013 жылғы 24 қазанда жауапкердің www.azh.kz сайтында оның келісімінсіз суретін заңсыз жариялағанын көрсетті. Талапкер жауапкер оның жеке өміріне заңсыз араласып, жеке мүліктік емес игіліктері мен құқықтарын, соның ішінде өз бейнесіне деген ажырамас құқығын бұзды деп есептейді. Бұдан басқа, беделіне нұқсан келтіретін жарияланымдар салдарынан ол қорлану мен ұят сезімін бастан кешіріп, моральдық зиян шеккен.

2024 жылғы 18 шілдедегі Атырау қалалық сотының шешімімен талап ішінара қанағаттандырылды. Сот www.azh.kz сайтында Н.-ның келісімінсіз оның суреттерін (мәліметтерін) тарату оның ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіреді деп таныды. ЖШС-дан Н.-ның пайдасына 30 000 теңге мөлшерінде моральдық зиян өтемақысы өндірілді.

Алайда 2024 жылғы 6 қарашадағы Атырау облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының қаулысымен бірінші сатыдағы сот шешімі қанағаттандырылған бөлігінде күшін жойып, талапты қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім қабылданды.

Іс бойынша 2013 жылғы 24 қазанда жауапкерге тиесілі www.azh.kz сайтында «Мектеп оқушысын өлтірді деген күдікті порнография түсірген» атты мақала талапкердің фотосуретімен бірге жарияланғаны анықталды. Істі қарау кезінде бұл мақала мен фотосурет сайттан алынып тасталған.

Әркімнің ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғау құқығы, ақпаратты заңмен тыйым салынбаған кез келген тәсілмен еркін тарату құқығы, сондай-ақ сөз бостандығы конституциялық құқықтар болып табылады. Азаматтық кодекстің 143-бабына сәйкес азамат өзінің ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді сот тәртібімен теріске шығаруды талап етуге құқылы.

Азаматтық кодекстің 141-бабының 3-тармағына сәйкес қорғау туралы талап қойған тұлға өзінің жеке мүліктік емес құқығының бұзылғанын дәлелдеуге тиіс. Алайда талапкер мұндай дәлелдерді ұсынбаған.

Қорлайтын мәліметтер деп қоғамның адамға деген бағасын төмендететін, оның ар-намысы мен қадір-қасиетіне, іскерлік беделіне зиян келтіретін және көрінеу жалған сипаттағы мәліметтер танылады.

Заңға сәйкес мұндай мәліметтердің шындыққа сәйкес келетінін дәлелдеу міндеті оларды таратқан тұлғаға (жауапкерге) жүктеледі.

Ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік беделді қорғау туралы нормативтік қаулының 8-тармағына сәйкес, Азаматтық кодекстің 141-бабының 3-тармағы мен 143-бабының 1-тармағына сай таратылған мәліметтердің шындыққа сәйкестігін дәлелдеу міндеті жауапкерге жүктеледі. Ал талапкер тек өзінің ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін мәліметтердің таралғанын дәлелдеуі тиіс және қажет болған жағдайда олардың шындыққа сәйкес келмейтінін растайтын дәлелдер ұсынуға құқылы.

2014 жылғы 6 ақпандағы мамандандырылған ауданаралық қылмыстық соттың заңды күшіне енген үкімімен Н. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің бірнеше бабы бойынша кінәлі деп танылып, ерекше режимдегі түзеу колониясында өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасына кесілген.

Осылайша, мақалада көрсетілген деректер нақты фактілерге қатысты болған және олар сот актілерімен расталған.

Сонымен қатар, жарияланым орналастырылған кезде қолданыста болған Бұқаралық ақпарат құралдары туралы заңның 14-бабы 1-1-тармағының 3) тармақшасына сәйкес, егер тұлғаның бейнесі конституциялық құрылысты, қоғамдық тәртіпті, адамның құқықтары мен бостандықтарын, халықтың денсаулығы мен имандылығын қорғау мақсатында пайдаланылса, оның келісімі талап етілмейді.

Осы мән-жайларды ескере отырып, апелляциялық сатыдағы соттың талапты қанағаттандырудан бас тарту туралы ұстанымы негізді деп танылды.

Тағы бір мысал

Қ. сотқа П.-ға және Министрлікке қарсы талап қойып, өзінің бейнесі бар фотосуретті одан әрі жариялауға және таратуға тыйым салуды, сондай-ақ моральдық зиян үшін өтемақы өндіруді сұрады.

Талаптың негіздемесіне сәйкес, 2023 жылғы 19 маусымда жауапкер құрған poleznyi_ekibastuzets Instagram аккаунтында талапкердің фотосуреті жарияланған. Осыдан кейін басқа адамдар Қ.-ны тоқтатып, фотодағы адамның өзі екенін сұрай бастаған. Соның салдарынан ол ұят, ашу, шарасыздық және жайсыздық сезімдерін бастан кешірген.

2023 жылғы 20 қыркүйектегі Павлодар облысы Екібастұз қалалық сотының шешімімен талап ішінара қанағаттандырылып, П.-дан Қ.-ның пайдасына 100 000 теңге мөлшерінде моральдық зиян өтемақысы өндірілді.

Бірінші сатыдағы сот өз шешімінде Азаматтық кодекстің 145-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес ешкімнің басқа тұлғаның бейнесін оның келісімінсіз пайдалануға құқығы жоқ екенін көрсетті. Адам бейнеленген суреттерді, фотосуреттерді, кинофильмдерді және өзге де туындыларды жариялау мен тарату тек оның келісімімен жүзеге асырылады. Мұндай келісім заң актілерінде көзделген жағдайларда немесе бейнеленген тұлға ақы алып түскен жағдайда талап етілмейді.

Іс материалдары талапкердің фотосуреті оның рұқсатынсыз жарияланғанын және шектеусіз тұлғалар шеңберіне қолжетімді болғанын растады. Бұл көптеген пікірлердің жазылуына және талапкерге моральдық зиян келуіне себеп болған.

Істі қарау кезінде жауапкер фотосуретті өшіргені анықталғандықтан, оны алып тастау туралы талап қанағаттандырусыз қалдырылды. Ал моральдық зиянды өтеу туралы талап 100 000 теңге көлемінде ішінара қанағаттандырылды.

Сонымен қатар сот аталған фотосуреттің бұрын талапкердің өзі Instagram парақшасында шектеусіз қолжетімділікпен орналастырғанын анықтады. Сондықтан жауапкердің оны көшіріп алып пайдалануға мүмкіндігі болған.

2015 жылғы 24 қарашадағы «Ақпараттандыру туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабы 4) тармақшасына сәйкес электрондық ақпараттық ресурстар, бағдарламалық қамтамасыз ету, интернет-ресурстар және ақпараттық-коммуникациялық инфрақұрылым ақпараттандыру объектілері болып табылады.

Ал Бұқаралық ақпарат құралдары туралы заңның 1-бабы 4) тармақшасына сәйкес интернет-ресурстар да бұқаралық ақпарат құралдарына жатады. Сондықтан Instagram интернет-ресурс ретінде бұқаралық ақпарат құралы болып есептеледі.

Бұқаралық ақпарат құралдары туралы заңның 1-1-тармағының 2) тармақшасына сәйкес, егер таратылатын ақпараттағы бейне сол тұлғаның өзі жариялаған және қолжетімділігі шектелмеген дереккөзден алынған болса, оны пайдалану үшін бейнеленген тұлғаның келісімі талап етілмейді.

Бұл жағдайда талапкер Instagram желісінде ресми тіркеліп, фотосуретті ешқандай қолжетімділік шектеусіз өзі жариялаған.

Осыған байланысты фотосуретті пайдалану үшін арнайы рұқсат талап етілмеген, демек моральдық зиян үшін өтемақы өндіруге негіздер болмаған.

Сондай-ақ бірінші сатыдағы сот жауапкердің талапкердің фотосуретін жариялап, кейін оны өшіргенін көрсеткенімен, бұл мән-жайларды растайтын жеткілікті, жол берілетін және сенімді дәлелдер келтірмеген.

Нәтижесінде апелляциялық сатыдағы сот шешімді өзгертіп, талапты қанағаттандыру туралы бөлігін жойып, талаптан толық бас тарту жөнінде жаңа шешім қабылдады.

Соттылық

Осы санаттағы даулардың соттылығы Азаматтық процестік кодекстің 29-бабына сәйкес жалпы ережелер бойынша анықталады: талап жауапкердің орналасқан жеріндегі сотқа беріледі.

АПК-нің 30-бабының 12-бөлігіне сәйкес бірнеше жауапкерге талап қою кезінде талапкер олардың біреуінің орналасқан жері бойынша сотты таңдауға құқылы.

Ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік беделді қорғау туралы істерді жалпы юрисдикция соттары қарайды. Заңды тұлғалардың іскерлік беделін қорғау туралы талаптар да аудандық (қалалық) соттардың құзыретіне жатады. Егер тараптардың бірі заңды тұлға немесе жеке кәсіпкер болса, іс экономикалық сотта қаралады.

Кәмелетке толмағандардың құқықтары мен мүдделерін қорғауға байланысты істер ерекше соттылыққа жатады және оларды кәмелетке толмағандар істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соттар қарайды.

Істерді талдау республика соттарының жалпы алғанда соттылық қағидаларын сақтайтынын көрсетті. Алайда жекелеген бұзушылықтар да кездеседі.

Мысалы, Ақтөбе облысы Мұғалжар аудандық сотының 2024 жылғы 30 сәуірдегі ұйғарымымен Ш.-ның С.-ға қарсы әлеуметтік желілерде жария кешірім сұрату туралы ісі бойынша медиативтік келісім бекітілген.

Іс материалдары бойынша талапкер Ш. – 2011 жылы туған кәмелетке толмаған баланың әкесі. Жауапкер оның баласына қатысты жалған әрі ар-намысын қорлайтын фото және бейнематериалдарды жариялаған.

АПК-нің 27-бабының 3-бөлігіне сәйкес кәмелетке толмағандардың құқықтары мен мүдделерін қорғауға қатысты істер ерекше соттылыққа жатады және мамандандырылған ауданаралық соттарда қаралуы тиіс.

Талапта кәмелетке толмаған баланың мүдделері қозғалғандықтан (соның ішінде ақпарат таратуға тыйым салу және фотосуреттерді жою туралы талаптар), іс арнайы процессуалдық тәсілді талап етіп, мамандандырылған соттың қарауына жататын еді.

Сот талап арызды қабылдау кезінде немесе істі дайындау барысында АПК-нің 152-бабы 1-бөлігінің 2) тармақшасына сәйкес талап арызды қайтаруға не соттылығы бойынша жолдауға тиіс болған, бірақ бұл жасалмаған.

2021 жылғы 20 желтоқсандағы №84-VII ҚРЗ Заңымен АПК-нің 32-бабына тараптардың экстерриториялық (шарттық) соттылық туралы келісу мүмкіндігін көздейтін өзгерістер енгізілді.

Бұл норма соттарда белсенді қолданылады. Талдау кезеңінде барлығы 48 іс экстерриториялық соттылық бойынша басқа соттарға жолданған.

Мысалы, тараптардың келісімі бойынша Солтүстік Қазақстан облысынан Маңғыстау облысының Қарақия аудандық сотына Б.-ның П.-ға қарсы шындыққа сәйкес келмейтін және ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін мәліметтерді тану және моральдық зиянды өтеу туралы ісі жіберілген.

Сол сияқты К.-ның О.-ға қарсы ар-намыс пен қадір-қасиетті қорғау және моральдық зиянды өтеу туралы ісі Астана қаласының ауданаралық азаматтық сотынан Қарағанды қаласының Әлихан Бөкейхан ауданының №2 сотына экстерриториялық соттылық тәртібімен жолданған.

Аталған бап тараптарға өзара келісім негізінде аумақтық соттылықты өзгерту құқығын береді. Мұндай келісім тараптар үшін де, сот үшін де міндетті күшке ие және жазбаша түрде жасалуы тиіс.

Мемлекеттік баж

Салық кодексінің 610 – бабының 7) тармақшасына сәйкес мүліктік емес сипаттағы талап арыздардан 0,5 айлық есептік көрсеткіш (бұдан әрі-АЕК) мөлшерінде мемлекеттік баж алынады.

Салық кодексінің 610 - бабының 14) тармақшасына сәйкес жеке тұлғалардың ар-намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді таратудан келтірілген моральдық зиянның өтемақысын ақшалай түрде өндіріп алу туралы талап арыздарынан-талап қою сомасының 1% - ы.

Талдау көрсеткендей, соттар талап қою кезінде мемлекеттік бажды дұрыс есептейді.

Бірақ кейбір кемшіліктер бар.

Сот шығыстары туралы нормативтік қаулының 7-тармағына сәйкес мемлекеттік баждың төленгенін растайтын құжат қоса берілмеген не төлем толық көлемде жүргізілмеген немесе АІЖК-нің 152-бабына сәйкес сәйкес келмейтін деректемелер (бенефициар, код, КБК және т. б.) бойынша жүргізілген талап арыз қайтарылуға жатады, өйткені мемлекеттік баждың төленбеуі азаматтық баждың қозғалуына кедергі келтіреді. істер.

Сонымен, кейбір соттарда ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы талап үшін бір АЕК мөлшерінде мемлекеттік баж алу тәжірибесі бар, бұл дұрыс емес.

Осылайша, салық кодексінің талаптарына сәйкес талап қою кезінде ар-намысты, қадір-қасиет пен іскерлік беделді қорғау туралы талап арыз берілген жағдайда ғана 0,5 АЕК мөлшерінде мемлекеттік баж алынуға жатады. Моральдық зиянды өтеу туралы талап арыз берілген жағдайда, мәлімделген соманың 1% мөлшерінде мемлекеттік баж төлеу қажет.

Жеңілдетілген өндіріс

АІЖК-нің 267-2-бабында оңайлатылған (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қаралуы мүмкін істердің тізбесі көзделген.

Жалпылау көрсеткендей, соттар барлық істерді талап қою ережелері бойынша қарайды.

Сонымен қатар, жеңілдетілген (жазбаша) іс жүргізу тәртібімен қаралған бір іс бар.

Ш. және А.сотқа ар-намысты, қадір-қасиет пен іскерлік беделді қорғау және моральдық зиянды өтеу туралы т. - ға талап арызбен жүгінді.

Қызылорда қалалық сотының 2024 жылғы 06 желтоқсандағы ұйғарымымен істі оңайлатылған іс жүргізу тәртібімен қарау туралы қаулы шығарылды.

Осы соттың 2024 жылғы 30 желтоқсандағы шешімімен талап қанағаттандырылды. Жауапкерлерден 1 000 000 теңге сомасында моральдық зиян өндірілді.

Соттың 2025 жылғы 20 қаңтардағы ұйғарымымен сот шешімі жойылды.

Соттың 2025 жылғы 14 сәуірдегі заңды күшіне енген шешімімен талап қоюдан бас тартылды.

Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау істері материалдық емес даулар санатына жатады.

Істердің бұл санатын соттар талап қою ісінің ережелері бойынша қарауы керек, өйткені ол материалдық емес құқықтарды қорғаумен байланысты, дәлелдемелерді егжей-тегжейлі зерттеуді, даулы мәліметтердің мазмұнын бағалауды, сондай-ақ көбінесе лингвистикалық және басқа сараптамаларды тағайындауды талап етеді.

Мұндай істер бойынша барлық мән-жайларды анықтау үшін бірқатар дәлелдемелерді зерделеу немесе оларды қосымша талап ету қажет, сондықтан соттарға АІЖК-нің 267-1-бабы 3-бөлігінің 5), 6) тармақшасының нормаларын пайдалануды ұсынамыз.

Шағымды қайтару

АІЖК-нің 152-бабында талап қоюды қайтару үшін негіздердің толық тізбесі көзделген.

Іс жүзінде YouTube әлеуметтік желілерінде, Telegram арналарында және Facebook-те таратылған мәліметтерді талапкердің ар-намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне нұқсан келтіретін шындыққа жанаспайтын және ар-намысына нұқсан келтіретін сот істері бар.

Кейбір соттар мұндай талаптарды азаматтың немесе заңды тұлғаның ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғау туралы талаптары бұқаралық ақпарат құралдарында теріске шығаруды (жауапты) жариялаумен байланысты болған жағдайларда сотқа дейінгі міндетті тәртіпті көздейтін АК-нің 143-бабының 3-тармағына сілтеме жасай отырып қайтарады.

Мәселен, Тараз қалалық сотының 2024 жылғы 25 шілдедегі ұйғарымымен Е. к. Д. және басқалардың жарияланымды шындыққа сәйкес емес деп тану және тармақшаға сілтеме жасай отырып, іскерлік беделге нұқсан келтіру туралы талабы қайтарылды

1) дауды реттеудің сотқа дейінгі тәртібін сақтамауына байланысты АІЖК-нің 152-бабының 1-бөлігі.

Азаматтық кодекстің 143-бабына сәйкес, егер азаматтың немесе заңды тұлғаның ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтер,

бұқаралық ақпарат құралдарында таратылады, оларды сол бұқаралық ақпарат құралдарында тегін жоққа шығару керек. Бұқаралық ақпарат құралдары өз құқықтарына немесе заңды мүдделеріне нұқсан келтіретін мәліметтерді жариялаған азаматтың немесе заңды тұлғаның өз жауабын сол бұқаралық ақпарат құралдарында тегін жариялауға құқығы бар. Азаматтың немесе заңды тұлғаның бұқаралық ақпарат құралында теріске шығаруды не жауапты жариялау туралы талабын, егер бұқаралық ақпарат органы мұндай жарияланымнан бас тартқан не бір ай ішінде жарияламаған жағдайда, сондай-ақ ол таратылған жағдайда сот қарайды.

Осы іс бойынша жарияланымдарды жауапкерлер YouTube әлеуметтік желісінде және кез келген пайдаланушыға қолжетімді "Басе" Telegram-арнасында орналастырды. Осыған байланысты әлеуметтік желілер пайдаланушыларды жариялауға жауапты емес.

Көрсетілген мән-жайлар кезінде соттың талапкерге дауды сотқа дейінгі реттеу тәртібімен жарияланымдарды теріске шығару туралы жауапкерлерге талап қою қажеттігі туралы тұжырымдары дұрыс емес ұсынылады.

Тағы бір мысал: Солтүстік Қазақстан облысы Ғ. Мүсірепов атындағы аудан сотының 2023 жылғы 28 шілдедегі ұйғарымымен с.Б. - ға және басқаларға мәліметтерді шындыққа сәйкес келмейтін, ар-намысы, қадір-қасиеті мен іскерлік беделіне нұқсан келтіретін деп тану туралы талап сол негіз бойынша қайтарылды.

Судья талапкер екенін атап өтті бұқаралық ақпарат құралдары - интернет - ресурс "YouTube" Серіктестік бағдарламасы, желілік басылымға

"Agroblog.kz "YouTube-те ол жалпы бейнематериалды теріске шығару туралы өтініш білдірген жоқ, сотқа теріске шығарудан бас тартқан жоқ.

Солтүстік Қазақстан облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасы қайтару негізсіз деп заңды түрде есептеді, өйткені талапкер бұқаралық ақпарат құралдарына қойылатын талаптарды мәлімдемеген, талап арызда теріске шығаруды жариялау туралы талаптар жоқ.

Талапкер мәліметтерді жарамсыз деп тану туралы, ар-намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне нұқсан келтіретін талаптарды үш жеке тұлғаға оларды теріске шығару туралы талаптарсыз мәлімдеген, сондықтан талап қоюды қайтаруға негіз болған жоқ.

Талапты қараусыз қалдыру

Талапты қараусыз қалдыру үшін негіздер АІЖК-нің 279-бабының нормаларымен регламенттелген.

Жалпылау іс жүргізу заңының бұл нормасын негізінен соттар сақтайтынын көрсетті.

Сонымен қатар, соттар талап арызды заңда көзделмеген негіздер бойынша қайтарған кезде мысалдар бар.

Мәселен, Көкшетау қалалық сотының 2024 жылғы 4 маусымдағы ұйғарымымен Ар-намыс пен қадір-қасиетті қорғау және талап қоюшының талаптарды нақтыламауы себептері бойынша соманы өндіріп алу туралы б.к. О. талап арызы қайтарылды.

Сонымен қатар, іс жүргізу заңында талапты қараусыз қалдыру үшін мұндай негіз қарастырылмаған.

Ақмола облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасы 2024 жылғы 14 тамызда істі жаңа сот қарауына жібере отырып, соттың ұйғарымының күшін жойды, бұл істі қарау кезінде әуре-сарсаңға алып келді.

Талап 2024 жылдың 27 наурызында сотқа келіп түсті және тек 2024 жылдың 31 қазанында қаралды.

Осылайша, аса күрделі емес іс жеті ай ішінде өзінің түпкілікті шешімін таппады.

Бітімгершілік келісімдер жасасуға байланысты істерді тоқтату

Сот құрылысын жетілдірудің басым бағыттарының бірі ретінде татуластыру рәсімдерін енгізу идеясы медиация институтын әртүрлі салаларда татуластыру рәсімі ретінде дамытудың негізі қаланған Медиация туралы заңда өзінің бекітілуін тапты.

Судья тараптарды татуластыруға шаралар қабылдайды, оларға татуластыру рәсіміне қатысуға шақыру жібере отырып, процестің барлық кезеңдерінде дауды реттеуге жәрдемдеседі.

Қолданыстағы заңнама Тараптар арасында жалпыланған санаттағы істер бойынша ғана келісім жасауға мүмкіндік береді. Келісімде оны орындау мерзімі мен тәртібі көрсетіле отырып, тараптар келіскен шарттар болуға тиіс.

Істерді қараудың сот практикасы

Сот статистикасының мәліметтері осы санаттағы істер санының біршама ұлғаюын көрсетеді, оған әлеуметтік желілердің, ақпараттың дамуы мен қолжетімділігі, халықтың құқықтық сауаттылығының артуы, азаматтардың неғұрлым белсенді ұстанымы және т. б. ықпал етеді.

Негізінен жеке тұлғалар аталған санаттағы істер бойынша Тараптар болып табылады, ал олардың дауларының нысанасы жауапкерлер тарапынан таратылған, оның ішінде кедей сипаттағы және шындыққа сәйкес келмейтін бұқаралық ақпарат құралдары арқылы тараптар болып табылады.

Өз құқықтарын қорғау тәсілдерімен негізінен моральдық зиянды өтеу немесе ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғаудың арнайы тәсілдері, бұқаралық ақпарат құралдарында таратылған ар-намысты бұзатын мәліметтерді теріске шығару, өз жауабын жариялау, Интернет желісінен тиісті ақпаратты жою сияқты залалдарды өтеу таңдалады.

Конституцияның 18-бабы әркімнің жеке өмірге, жеке және отбасылық құпияға, өзінің ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғауға құқығы бар екенін реттейді.

АІЖК-нің 8-бабының 1-бөлігіне сәйкес әрбір адам осы Кодексте белгіленген тәртіппен бұзылған немесе даулы құқықтарды, бостандықтарды немесе заңды мүдделерді қорғау үшін сотқа жүгінуге құқылы.

АК-нің 141-бабына сәйкес, егер осы Кодексте өзгеше көзделмесе, жеке мүліктік емес құқықтар құқықты бұзған адамның кінәсіне қарамастан қорғалуға тиіс. Қорғау туралы талап қойған адам өзінің жеке мүліктік емес құқығын бұзу фактісін дәлелдеуге тиіс.

Азаматтық кодекстің 143-бабының 1,2-тармақтарына сәйкес азамат өзінің ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді сот тәртібімен теріске шығаруды талап етуге құқылы. Егер азаматтың немесе заңды тұлғаның ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтер бұқаралық ақпарат құралдарында таратылса, олар сол бұқаралық ақпарат құралдарында тегін теріске шығарылуы тиіс.

Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы талапты қанағаттандыру туралы шешімді сот үш шарттың жиынтығы анықталған жағдайда шығарады: мәліметтер қатал сипатта болуы, таратылуы және шындыққа сәйкес келмеуі тиіс. Осы санаттағы істерді шешу кезінде өтініш беруші талап қойылған адамның Мәліметтерді тарату фактісін және осы мәліметтердің нұқсан келтіретін сипатын дәлелдеуге міндетті. Оларға таратылған ақпараттың шындыққа сәйкес келетіндігін дәлелдеу міндеті жауапкерге жүктеледі.

Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы нормативтік қаулының 1-тармағына сәйкес қоғамның заңдарын, моральдық қағидаттарын сақтау тұрғысынан азаматтың қоғамдық пікіріндегі немесе жекелеген азаматтардың пікіріндегі ар-намысы мен қадір-қасиетін төмендететін шындыққа сәйкес келмейтін мәліметтер жамандық болып табылады.

Осындай даулар бойынша талапты қанағаттандыру үшін бір мезгілде мынадай мән жайлардың болуын белгілеу қажет:

- жауапкердің Мәліметтерді тарату фактісі;

- бұл мәліметтердің қатал сипаты:

- олардың шындыққа сәйкес келмеуі.

Талапкер талап қойылған адамның өзіне зиян келтіретін мәліметтерді тарату фактісін ғана дәлелдеуге міндетті, бұл ретте ол өзінің ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін мәліметтердің шындыққа сәйкес келмейтінін дәлелдеуге де құқылы.

Талап қоюды қанағаттандыру үшін міндетті шарттар жиынтығынан кем дегенде бір мән-жайдың болмауы (мәліметтер нұқсан келтіретін сипатта болуы, таратылуы және шындыққа сәйкес келмеуі тиіс) мәлімделген талаптарды қанағаттандырудан бас тарту үшін негіз болып табылады.

Негізгі нормативтік құқықтық актілер:

Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 30 тамыздағы Конституциясы (бұдан әрі-Конституция);

1994 жылғы 27 желтоқсанда Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі қабылдаған Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім); 1999 жылғы 1 шілдеде Қазақстан Республикасының Парламенті қабылдаған Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Ерекше бөлім) (бұдан әрі - АК);

Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 3 қарашадағы азаматтық іс жүргізу кодексі (бұдан әрі - АІЖК);

2017 жылғы 25 желтоқсандағы" Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы " Қазақстан Республикасының Кодексі (бұдан әрі-Салық кодексі);

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы

"Соттардың жеке және заңды тұлғалардың ар-намысын, қадір-қасиетін және іскерлік беделін қорғау туралы заңнаманы қолданудың кейбір мәселелері туралы "1992 жылғы 18 желтоқсандағы №6 (бұдан әрі – ар-намысын, қадір-қасиетін және іскерлік беделін қорғау туралы нормативтік қаулы);

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы

"Соттардың моральдық зиянды өтеу туралы заңнаманы қолдануы туралы" 2015 жылғы 27 қарашадағы №7 (бұдан әрі-моральдық зиянды өтеу туралы нормативтік қаулы);

"Азаматтық істер бойынша сот шешімі туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 11 шілдедегі №5 нормативтік қаулысы;

"Қазақстан Республикасы соттарының азаматтық істер бойынша сот шығыстары туралы заңнаманы қолдануы туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2006 жылғы 25 желтоқсандағы №9 нормативтік қаулысы (бұдан әрі-сот шығыстары туралы нормативтік қаулы);

- "Бұқаралық ақпарат құралдары туралы" 1999 жылғы 23 шілдедегі Қазақстан Республикасының заңы (бұдан әрі-БАҚ туралы Заң);

- "Масс-медиа туралы" Қазақстан Республикасының 2024 жылғы 19 маусымдағы Заңы;

- "Медиация туралы" 2011 жылғы 28 қаңтардағы Қазақстан Республикасының заңы (бұдан әрі-Медиация туралы Заң). 

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы