85-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі акционерлік қоғамының түсінігі
Өз міндеттемелері бойынша жауап бермейтін бір немесе бірнеше тұлғалар құрған, жарғылық капиталы тең үлестерге бөлінген, құқықтары бағалы қағаздармен - акциялармен куәландырылатын коммерциялық ұйым акционерлік қоғам (ақ) деп аталады. АҚ-ның заңды тұлғалардың басқа түрлерінен басты айырмашылығы - қатысушының (акционердің) Қоғамның мүлкіне қатысты Міндеттемелік құқықтарын бекіту тәсілі-оларды акциялармен куәландыру арқылы. Осы Ақ шығарған акциялардың номиналды құны бірдей болуы тиіс. Акция иелері-акционерлер - қоғамның міндеттемелері бойынша жауап бермейді, тек өздеріне тиесілі акциялардың құнын жоғалту тәуекелін көтереді.
Пп сәйкес. АК 139-бабының 1 және 2-бөлігі акция деп оны ұстаушының (акционердің) дивидендтер түріндегі АҚ таза табысының бір бөлігін алуға, қоғамның істерін басқаруға қатысуға және ол таратылғаннан кейін қалған мүліктің бір бөлігіне құқығын куәландыратын бағалы қағаз танылады.
Ақ заңнамада белгіленген тәртіппен және шектерде оларды ұстаушыларға дивидендтер алуға кепілдік беретін, әдетте қоғамның шаруашылық қызметінің нәтижелеріне қарамастан акцияның номиналды құнының белгіленген пайызында, сондай-ақ оларға басқа акционерлермен салыстырғанда АҚ таратылғаннан кейін қалған мүліктің бір бөлігін алуға басым құқық беретін және шарттарда көзделген өзге де артықшылықты акциялар шығаруға құқылы осындай акцияларды шығару құқықтары. Артықшылықты акциялар, егер оның жарғысында өзгеше көзделмесе, оларды ұстаушыларға АҚ істерін басқаруға қатысу құқығын бермейді.
Акция мынадай деректемелерді қамтуы тиіс: АҚ фирмалық атауы және оның орналасқан жері; бағалы қағаздың атауы - "акция", оның реттік нөмірі, шығарылған күні, акцияның түрі (жай немесе артықшылықты) және оның номиналды құны, ұстаушының аты (атаулы акция үшін); акциялар шығарылған күнге АҚ жарғылық капиталының мөлшері, сондай-ақ акциялардың саны шығарылатын акциялар; дивидендтерді төлеу мерзімдері; Басқарма төрағасының және қоғамның бас бухгалтерінің қолы. Егер бағалы қағаздар туралы заңнамада өзгеше белгіленбесе, қоғам атаулы акциялар мен акцияларды ұсынушыға шығара алады (пп. 4 және 5 ас қасық. Шаруашылық серіктестіктер туралы жарлықтың 44 (бұрын 61). Бағалы қағаздар туралы заңнама АҚ - ға тек атаулы акциялар шығаруға мүмкіндік береді. Бұл ретте атаулы акциялар қағаз жеткізгіштерде, яғни жеке құжат түрінде шығарылмауы мүмкін. Ақ жоғары басқару органының шешімі бойынша атаулы акцияларда көрсетілген құқықтар Эмитенттің құжаттарында (тізілімінде) немесе электрондық-есептеу техникасының көмегімен (компьютер жадында) акцияларды іс жүзінде шығарусыз материалдандырылған түрде жазумен куәландырылуы мүмкін. Акционерлердің талап етуі бойынша олардың құқықтары бағалы қағаздар сертификатымен расталуы не тіркеуші немесе номиналды ұстаушылар өзге нысанда куәландыруы мүмкін (бағалы қағаздар туралы Заңның 7 және 8-баптары). Осылайша, мұндай акционер өз құқықтарын жүзеге асыру немесе беру үшін бағалы қағазды емес, оның қоғамға қатысты құқықтарын куәландыратын "жазбаны" пайдаланады. Мұндай объектілерге қатысты ("жазбалар") нақты емес, міндетті қатынастар қалыптасады. Акционерлердің құқықтарын бекітудің осы ерекше тәсілдерінің барлығы тек атаулы акциялар үшін ғана рұқсат етілетінін және ұсынушы акциялар үшін алынып тасталатынын атап өткен жөн.
Ақ мүлкі өз қатысушыларының мүлкінен толығымен оқшауланған. Қоғамның акционерлері шаруашылық серіктестіктердің басқа түрлерінің қатысушыларынан айырмашылығы, оның мүлкіндегі өз үлесін алып қоя отырып, одан шыға алмайды. Қатысушының АҚ-дан шығуы оған тиесілі акцияларды иеліктен шығару арқылы ғана жүзеге асырылады.
Ақ өз міндеттемелері бойынша өзіне тиесілі мүлік шегінде жауап береді. Қоғам өз қатысушыларының міндеттемелері бойынша жауап бермейді. Акционерлердің кредиторлары шаруашылық серіктестіктердің басқа түрлеріне қатысушылардың кредиторлары ретінде АҚ - дан оның мүлкінен борышкер-акционердің үлесін бөлуді талап ете алмайды.
АҚ мүлкін қалыптастырудың бастапқы көзі қатысушылар акцияларды төлеу шотына енгізетін ақшалай сомалар (төлем заттай және өзге де нысанда болуы мүмкін болса да) болып табылады. Акцияларды уақтылы төлемеу несие кепілдіктерін әлсіретеді және жарғыда көзделген қаржыландырудан айырылған қоғамның экономикалық қызметіне айтарлықтай кедергі келтіруі мүмкін. Қатысушыларды акцияларды уақтылы төлеуге ынталандыру үшін қатаң ереже белгіленді: акцияларды толық төлемеген акционерлер өздеріне тиесілі акциялардың төленбеген құны шегінде АҚ міндеттемелері бойынша ортақ жауаптылықта болады.
АҚ, ЖШС сияқты, "бір тұлғаның компаниясы"бола алады. Қоғамның жалғыз қатысушы ретінде бір адамнан тұратын басқа шаруашылық серіктестігі бола алмайды (шаруашылық серіктестіктері туралы Жарлықтың 37-бабының 4-тармағы (бұрын 54)).
Түсіндірме баппен аталған заңнамалық актілерде, ең алдымен, шаруашылық серіктестіктер туралы Жарлық, сондай-ақ сақтандыру туралы Жарлық, банктер және банк қызметі туралы Жарлық және басқалар айтылады.
Мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру барысында кәсіпкерлікті ұйымдастырудың акционерлік нысаны ақ құрылатын мақсаттарға тікелей қарама - қарсы мақсаттарда пайдаланылды, атап айтқанда-капиталды шоғырландыру үшін емес, мемлекеттік меншікті "тарату" (бөлу). Сондықтан Мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру жолымен құрылған Ақ құқықтық жағдайының ерекшеліктері жекешелендіру туралы заңнамада айқындалуға тиіс.
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
Түсініктеме Қазақ мемлекеттік заң университетінің Жеке құқық ғылыми-зерттеу орталығының ғылыми-практикалық зерттеулер бағдарламасы аясында дайындалды.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің жобасын дайындау жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясының корреспондент-мүшесі, профессор М. К. Сүлейменов
Басшының орынбасары профессор Басин Ю. г.
