Қылмыстық құқық бұзушылық үшін көзделгеннен гөрі неғұрлым жеңіл жаза тағайындау мәселесі туралы
🔷 Жалпы сипаттама
ҚК-нің 55-бабы соттарға қылмыстық құқық бұзушылық үшін санкцияда көзделген жазадан да жеңіл жаза тағайындауға белгілі бір жағдайлар болған кезде мүмкіндік береді. Бұл норма қылмыстық жауаптылықты дараландыруға және ізгілендіруге бағытталған және ҚК-нің 52-бабында бекітілген жазаны тағайындаудың әділдік әрі мақсатқа сайлық қағидаттарына сәйкес келеді.
🟩 55-баптың негізгі ережелері
1. Бас бостандығынан айыруды міндетті түрде қолданбау (1-бөлік)
Егер:
- шағын немесе орташа ауырлықтағы қылмыс жасалса, және
- кінәлі адам мүліктік залалды ерікті түрде өтесе, моральдық және өзге де зиянды түзетсе,
сот бас бостандығынан айыру жазасын тағайындауға құқылы емес.
Бұл ереже 218, 218-1, 248 және 249-баптарда көзделген қылмыстарды қоспағанда, экономикалық қызмет саласындағы қылмыстарға да қолданылады.
2. Жаза мерзімін немесе мөлшерін төмендету (2-бөлік)
Жеңілдететін мән-жайлар болып, ал ауырлататын мән-жайлар болмаған кезде сот мынадай жаза тағайындай алады:
- қылмыстық теріс қылықтар, шағын немесе орташа ауырлықтағы қылмыстар үшін — ең жоғары мерзімнің немесе мөлшердің жартысынан аспайтын көлемде;
- ауыр қылмыстар үшін — үштен екісінен аспайтын көлемде;
- аса ауыр қылмыстар үшін — төрттен үшінен аспайтын көлемде.
3. Жеделдетілген іс жүргізу кезіндегі ерекше шарттар (3-бөлік)
Жеделдетілген сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізілген не процессуалдық келісім жасалған жағдайларда жаза Ерекше бөлімнің тиісті бабында көзделген ең жоғары мерзімнің немесе мөлшердің жартысынан аспауға тиіс.
4. Айрықша (ерекше) мән-жайлар (4 және 5-бөліктер)
Сот төменгі шектен де төмен жаза немесе неғұрлым жеңіл жаза түрін тағайындай алады, егер:
- әрекеттің мақсаты мен уәждері;
- кінәлінің рөлі;
- қылмыс жасау кезіндегі немесе одан кейінгі мінез-құлқы;
- қоғамдық қауіптілік дәрежесін елеулі түрде азайтатын өзге де мән-жайлар
сияқты айрықша жағдайлар анықталса.
Сонымен қатар топтық қылмысқа қатысушының қылмыстық топ жасаған әрекеттерді ашуға белсенді жәрдемдесуі де ескеріледі.
5. Бапты қолдануға тыйым салынатын жағдайлар (8-бөлік)
55-баптың ережелері кәмелетке толмағандардың жыныстық тиіспеушілігіне қарсы қылмыс жасаған адамдарға қолданылмайды. Ерекшелік ретінде мұндай қылмысты кәмелетке толмаған адамның 14-тен 18 жасқа дейінгі басқа кәмелетке толмағанға қатысты жасаған жағдайлары ғана қарастырылады.
🟦 Сот практикасы
Сот практикасы 55-баптың нақты шарттар болған кезде кеңінен қолданылатынын көрсетеді. Мысалы, орташа ауырлықтағы қылмыс жасалып, залал ерікті түрде өтелсе, сот санкцияда бас бостандығынан айыру көзделген болса да, оны қолданбай, баламалы жеңіл жаза тағайындай алады.
🟨 Байланысты нормалар
- ҚК-нің 52-бабы — Жаза тағайындаудың жалпы негіздері;
- ҚК-нің 53-бабы — Жеңілдететін мән-жайлар;
- ҚК-нің 54-бабы — Ауырлататын мән-жайлар;
- ҚК-нің 56-бабы — Аяқталмаған қылмыс үшін жаза тағайындау.
🔹 Қорытынды
Қазақстан Республикасы ҚК-нің 55-бабы қылмыстық сот төрелігінің ізгілік пен әділдік қағидаттарын іске асыруда маңызды құрал болып табылады. Ол соттарға істің және кінәлі адамның жеке ерекшеліктерін жан-жақты ескеріп, қоғамға қауіптілігі төмен жағдайларда неғұрлым жеңіл әрі мақсатқа сай жаза тағайындауға мүмкіндік береді.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
