Заңсыз деп тану және хабарламаның күшін жою туралы салық даулары
"K" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (бұдан әрі – Серіктестік) сотқа "Алматы қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті" РММ (бұдан әрі-Департамент, салық органы) салық төлеушінің (салық агентінің) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға және жоғары тұрған мемлекеттік органның шешіміне шағымын қарау қорытындылары туралы хабарламаны заңсыз деп тану және оның күшін жою туралы өтінішпен жүгінді 2019 жылғы 16 шілдедегі № 834/1 хабарламаға (бұдан әрі – № 834/1 хабарлама) шағымды қарау нәтижелері бойынша шығарылған кірістер. Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2019 жылғы 18 қазандағы шешімімен серіктестіктің өтініші ішінара қанағаттандырылды. Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға, көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығын (бұдан әрі – ҚҚС) есептеу бөлігінде 19 204 515 теңге сомасына және шығындарды 577 923 540 теңге сомасына азайту бөлігінде № 834/1 хабарлама заңсыз деп танылды және жойылды. Қалған бөлігінде өтінішті қанағаттандырудан бас тартылды. Серіктестікке 192 045 теңге сомасында мемлекеттік баж қайтарылды. Алматы қалалық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2020 жылғы 29 қаңтардағы Қаулысымен Сот шешімі өзгертілді. Серіктестіктің өтінішін қанағаттандыру бөлігінде өтінішті қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім шығара отырып, шешім жойылды. Қалған бөлігінде сот шешімі өзгеріссіз қалды. Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі сот алқасы бірінші сатыдағы соттың шешімін өзгертті, апелляциялық сатыдағы қаулының күшін жойды. "Алматы қаласы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті" РММ "К" ЖШС-нің өтінішін қанағаттандырудан бас тарту бөлігінде сот шешімімен күші жойылды және көрсетілген бөлікте өтінішті қанағаттандыру туралы жаңа шешім шығарылды. Салық төлеушінің (салық агентінің) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағымын қарау қорытындылары және 2019 жылғы 16 шілдедегі № 834/1 хабарламаға шағымды қарау нәтижелері бойынша шығарылған жоғары тұрған мемлекеттік кірістер органының шешімі туралы хабарлама толық көлемде заңсыз деп танылды және жойылды.
Заңсыз деп тану және хабарламаның күшін жою туралы салық даулары
Қалған бөлігінде сот шешімі мынадай негіздер бойынша күшінде қалды. Іс материалдарынан Департамент 2018 жылғы 8 тамыздағы № 834 Нұсқама негізінде салықтардың жекелеген түрлерін, атап айтқанда: 2013 жылғы 1 қаңтардан бастап 2017 жылғы 31 желтоқсанға дейінгі кезеңде корпоративтік табыс салығын (бұдан әрі – КТС) және ҚҚС дұрыс есептеу және бюджетке уақтылы төлеу мәселелері бойынша серіктестікке тақырыптық салықтық тексеру жүргізгені шығады. Тексеру нәтижелері бойынша 2019 жылғы 10 сәуірде акт жасалып, серіктестіктің атына № 834 хабарлама шығарылды. Серіктестік № 834 хабарламаға "Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі" РММ-не шағым берді, оның шешімімен 2019 жылғы 16 шілдедегі шағымды қарау нәтижелері бойынша № 834 хабарламаның ҚҚС есептеу бөлігінде күші жойылды. Аталған департаментке байланысты серіктестіктің атына 2019 жылғы 16 шілдеде № 834/1 хабарлама шығарылды, оған 165 265 668 теңге көлемінде ҚҚС қосымша есептелді және 2 136 224 575 теңге мөлшерінде азайтылған шығын сомасы белгіленді. Көрсетілген ҚҚС сомасын есептеу және салық органы серіктестіктің шығынын азайту үшін төмендегі мән-жайлар негіз болды. Осылайша, серіктестік 2009 жылдың қазан айынан бастап кәсіпкерлік қызмет процесінде Қазақстан Республикасында цифрлық теледидар қызметтерін ұсынудың және Интернетке қол жеткізудің коммерциялық желісін іске қосу мақсатында базалық станцияларды орнату арқылы WiMAX технологиясы негізінде желіні өрістету бойынша күрделі инвестицияларды жүзеге асырды. 2013 жылғы 1 қаңтарға қарай Серіктестік Қазақстан Республикасының 28 қаласында 711 базалық станция сатып алып, монтаждады. Базалық станцияларды салу және орнату үшін жабдықтарды, сондай-ақ ілеспе қызметтерді сатып алу кезінде серіктестік ҚҚС-тың тиісті сомаларын есепке жатқызған. 711 базалық станцияның 370 станциясы Интернетке қосылғаны анықталды, ал 341-І перспектива мен абоненттік базаның болмауына байланысты интернетке қосылмағандықтан пайдаланылмады. Пайдалануға берілген бірқатар базалық станциялар салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылмағандықтан, ал кейіннен серіктестік базалық станцияларды ішінара бөлшектеу және кәдеге жарату жүргізгендіктен, салық төлеуші ҚҚС түзетуді жүргізді және бухгалтерлік есепте негізгі құралдардың құнсыздануы танылды. Салық органы ҚҚС сомасын есептеу және шығындарды азайту кезінде серіктестіктің салық міндеттемелері туындаған кезде қолданыста болған "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі)" 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы кодексінің 256-бабы 1-тармағының 1) және 2) тармақшаларының талаптарына негізделді, оған сәйкес салық сомасын айқындау кезінде, бюджетке жарнаға жататын тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушының негізгі құралдарды, материалдық емес және Биологиялық активтерді қоса алғанда, алынған тауарлар үшін төленуге жататын қосылған құн салығының сомаларын есепке жатқызуға құқығы бар, жылжымайтын мүлікке, жұмыстарға және көрсетілетін қызметтерге инвестициялар, егер олар салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылса немесе пайдаланылса, сондай-ақ мынадай шарттар орындалса: тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы осы Кодекстің 228-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес қосылған құн салығын төлеуші болып табылады; осы Кодекстің 228-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес қосылған құн салығын шот-фактураны жазып беру күні, осы баптың 2-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасының аумағында өткізілген тауарларға, жұмыстарға, көрсетілетін қызметтерге ұсынылатын шот-фактура немесе басқа құжат жазылды. Салық кодексінің 100-бабының 1 және 3-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің табыс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары, осы Кодекске сәйкес шегеруге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, салық салынатын табысты айқындау кезінде шегерімге жатады.
Шегерімдерді салық төлеуші табыс алуға бағытталған оның қызметіне байланысты шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде жүргізеді. Салық кодексінің 115-бабының 1-тармағында табыс алуға бағытталған қызметпен байланысты емес шығындар шегерімге жатпайтыны анықталды. 711 станциядан тұратын серіктестік кіріс алуға бағытталған қызметте 341 станцияны пайдаланбаған, ал салық кодексінің 117-бабының 1-тармағына сәйкес тіркелген активтерді есепке алу Техникалық реттеу және метрология жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген сыныптамаға сәйкес қалыптастырылатын топтар бойынша жүзеге асырылады, салық органы сатып алу және орнату жөніндегі шығыстарды шегерімге жатқызуды негізсіз деп таныды көрсетілген активтердің топтары және тиісті топ бойынша салық есебінде ескерілетін базалық станциялардың құнын төмендету. Серіктестік ҚҚС сомасын есептеу және залал сомасын азайту негіздерімен келіспей, хабарламаға сот тәртібімен дау айтты. Бірінші сатыдағы сот 19 204 515 теңге сомасына ҚҚС есептеу және шығындарды 577 923 540 теңгеге азайту бөлігінде № 834/1 хабарламаның күшін жоя отырып, серіктестік 711 станцияның 370 станциясын анықтап, табыс алу мақсатында пайдаланғанын негізге алды. Қалған 341 станция да кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыру үшін сатып алынды. Серіктестік станцияларды сатып алу және орнату бойынша қызметті жүзеге асырды, жасалған мердігерлік шарттар, станциялар орнатылған шатырларды жалға алу даулы емес, көрсетілген шығыстар бойынша бастапқы бухгалтерлік құжаттардың дұрыстығына күмән келтірмейді. Демек, салық органында есептен 19 204 515 теңге мөлшеріндегі ҚҚС сомасын алып тастау, сондай-ақ 578 923 540 теңге сомасына шығындарды азайту үшін негіздер болмады. Салық кодексінің 87-бабы 2-тармағының 3) тармақшасына сәйкес амортизацияға жатпайтын активтерге белгіленбеген жабдық жататынын назарға ала отырып, 341 интернет желілеріне қосылмаған станция белгіленбеген жабдық болып табылады және олардың серіктестігі амортизацияға ұшырата алмады. Демек, салық органының ҚҚС сомасын қосымша есептеу және олар бойынша шығындарды азайту бөлігіндегі тұжырымдары негізделген. Апелляциялық сот алқасы талап қоюды қанағаттандыру бөлігінде бірінші сатыдағы соттың қорытындыларымен келіспей, 711 станцияның мақсаты абоненттерге интернет қызметтерін көрсету болып табылатынын, оның ішінде 341 станция мұндай қызметтерді көрсетпегенін, сондықтан Серіктестік табыс алуға бағытталған қызметті жүзеге асырмағанын көрсетті.
Заңсыз деп тану және хабарламаның күшін жою туралы салық даулары
Осылайша, үй-жайларды (шатырларды) жалға алуға, базалық станцияларды орналастыруға арналған шығындар Салық кодексінің 115-бабының 1-тармағына сәйкес департамент табыс алуға бағытталған қызметке байланысты шығыстарға негізді түрде жатқызылмаған. Салық органының декларациялардағы серіктестіктің кірісті алуға бағытталған операцияларда пайдаланылмаған базалық станциялар бойынша амортизациялық аударымдар сомасын тіркелген активтерге негізсіз жатқызуы туралы дәлелдері апелляциялық сатыдағы соттың материалдық құқық нормаларына сәйкес деп танылды. Осылайша, Салық кодексінің 116 – бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес тіркелген активтерге халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына (бұдан әрі-ҚЕХС) және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес салық төлеушінің бухгалтерлік есепте түсуі кезінде ескерілген және Қазақстан Республикасының қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес есепке алынған негізгі құралдар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар, материалдық емес және биологиялық активтер жатады табыс алуға бағытталған қызметте пайдалану үшін. 2012 жылы пайдалануға берілген базалық станциялардың құны 2 559 048,5 мың. 2013 жылғы 1 қаңтардан бастап 2017 жылғы 31 желтоқсанға дейін тексерілетін кезең үшін теңге табыс алуға бағытталған қызметте пайдаланылмады, сондықтан олардың құны 1 069 251,9 мың теңге сомасына 25% мөлшерлеме бойынша есептелген амортизация бойынша шегерімдер сомасын азайта отырып, КТС бойынша декларациялардан алып тастауға жатады. Пайдаланылмайтын станциялар орналасқан шатырларды жалға алу бойынша шығыстарды Серіктестік салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылған шығыстарға жатқызуға Жатпады, сондықтан салық органы Салық кодексінің 258-бабының 1-тармағына сәйкес негізді түрде ҚҚС сомасын түзеді. Сот алқасы серіктестіктің өтінішін қанағаттандырудан бас тартылған бөлігінде бірінші сатыдағы соттың жоғарыда көрсетілген қорытындыларын, сондай-ақ апелляциялық сатыдағы соттың қорытындыларын материалдық құқық нормаларына және істің белгіленген мән-жайларына сәйкес келмейді деп таниды. Серіктестік пен салық органы арасындағы туындаған даудың сипаты соттардың серіктестікте базалық станцияларды пайдалану, кейіннен кәдеге жарату нәтижесінде ҚҚС шегеріміне жатқызуға және шығындарды ұлғайтуға мүмкіндік беретін негіздер мен мән-жайлардың болуын белгілеу қажеттілігін талап етті. Іс материалдарымен Тараптар серіктестіктің 711 базалық станцияны орнатқанын және пайдалануға бергенін анықтады және дауламайды, бұл пайдалануға берудің тиісті актілерімен расталады. Сондықтан интернет желілеріне қосылмаған станцияны 341 станцияны белгіленбеген жабдыққа жатқызу және оларды амортизациялау мүмкін .стігі туралы Салық кодексінің 87-бабы 2-тармағының 3) тармақшасына сілтеме жасай отырып, бірінші сатыдағы соттың қорытындыларын алқа істің нақты мән-жайлары мен салық заңнамасының нормаларына қайшы деп таниды.
Апелляциялық сот алқасы салық органының хабарламасын негізді деп тани отырып, Салық кодексінің 116 - бабы 1) тармақшасының 1) тармақшасының нормаларына сілтеме жасады. Сонымен қатар, 16 ХҚЕС (IAS) 6-тармағына сәйкес негізгі құралдар: (a) тауарларды өндіру немесе жеткізу және қызмет көрсету процесінде, жалға беру кезінде немесе әкімшілік мақсаттарда пайдалануға арналған; (b) бірнеше кезең ішінде пайдалануға болжанатын материалдық активтер болып табылады. Серіктестік сатып алған және белгілеген станцияларды тағайындау оларды бір жылдан астам мерзімде қызмет көрсету жолымен табыс алу үшін пайдалану мақсатын куәландырады, демек, олар негізгі құралдар болып табылады және Салық кодексінің 116-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес тіркелген активтерге жатқызылуға жатады. Сот алқасы базалық станциялар тіркелген активтерге жатпайды деген салық органының дәлелдерін дәрменсіз деп таниды. Шынында да, Салық кодексінің 116-бабы 2-тармағының 1-1) тармақшасына сәйкес тіркелген активтерге халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес амортизациялық аударымдарды есептеу жүргізілмейтін активтер жатпайды. 16 ХҚЕС (IAS) 55-тармағына сәйкес активтің амортизациясы ол пайдалануға қол жетімді болған кезде басталады, яғни оның орналасқан жері мен жағдайы оны басшылықтың ниетіне сәйкес режимде пайдалануға мүмкіндік береді. Активтің амортизациясы осы активті сатуға арналған (немесе сатуға арналған деп жіктелетін шығарушы топтың құрамына енгізуге) ХҚЕС (IFRS) 5-ке сәйкес немесе олардың қайсысы ертерек келетініне байланысты осы активті тану тоқтатылған күнге жіктелген күнге тоқтатылады. Демек, актив толығымен самортизацияланған жағдайларды қоспағанда, актив бос тұрған немесе оны пайдаланудан алып тастаған жағдайда амортизацияны есептеу тоқтатылмайды.
Алайда, өндіріс көлеміне негізделген амортизация әдістерін қолданған кезде, өндіріс болмаған кезде амортизациялық аударымдардың сомасы нөлге тең болуы мүмкін. Серіктестіктің барлық 711 базалық станцияларды табыс алуға бағытталған қызметте пайдалануға мүмкіндік беретін іс-шаралар кешенін іске асыруы (жабдықты сатып алу, оның орналасқан жерін анықтау, орнату үшін жалдау шарттарын жасасу, монтаждау және пайдалануға беру) оны серіктестіктің негізгі құралдарға негізді жатқызғанын, амортизацияның заңдылығын және тиісінше осы сомаларды негізгі құралдарға жатқызудың негізділігін куәландырады. шегерімдер және шығындарды қалыптастыру. 117-баптың 1-тармағынан мұнай-газ өндіру машиналары мен жабдықтарын, сондай-ақ ақпаратты өңдеуге арналған компьютерлер мен жабдықтарды қоспағанда, машиналар мен жабдықтар түріндегі тіркелген активтер II топ бойынша есепке алынады. Салық кодексінің 117 - бабы 4-тармағының 2) тармақшасына сәйкес тіркелген активтер II, III және IV топтар бойынша-топтардың құндық баланстары бөлінісінде есепке алынады. Тіркелген активті ІІ топқа жатқызу амортизациялық аударымдарды есептеу мақсатында топтың құн балансына енгізілгеннен кейін әрбір станция бөлінісінде Объектілік есепке алу қажеттілігінің жоқтығын білдіреді. Сондықтан Серіктестік сатып алған барлық станциялар бір топта есепке алынады және бір топ ретінде амортизацияланады. Осыған байланысты апелляциялық сот алқасының 341 станцияны серіктестік табыс алуға бағытталған қызметте пайдаланбағаны туралы қорытындыларын сот алқасы негізсіз деп таниды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
