457-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу мәселелері жөніндегі заңнамасын Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексін бұзу  

     27 тарау. БЕЛГІЛЕНГЕН БАСҚАРУ ТӘРТІБІНЕ ҚОЛ СҰҒАТЫН ӘКІМШІЛІК ҚҰҚЫҚ БҰЗУШЫЛЫҚТАР

     Белгіленген басқару тәртібіне қол сұғатын әкімшілік құқық бұзушылықтар деп азаматтардың, лауазымды және заңды тұлғалардың құқықтары мен міндеттерін іске асырудың белгілі бір тәртібі мемлекет белгілеген қоғамдық қатынастарға қол сұғатын құқыққа қайшы, кінәлі және жазаланатын әрекеттер танылуы тиіс.  

     Заң шығарушы белгіленген басқару тәртібіне қол сұғатын әкімшілік құқық бұзушылықтарды ӘҚБтК-нің 57-бабында (457-509-Б.) бекітті.  

     Осы Әкімшілік құқық бұзушылықтардың жалпы объектісі азаматтардың, лауазымды және заңды тұлғалардың құқықтары мен міндеттерін мемлекет белгілеген тәртіппен іске асырудан туындайтын құқық нормаларымен реттелген қоғамдық қатынастар болып табылады.  

     Басқару тәртібі деп мемлекеттік органдардың қоғамдағы әлеуметтік өмірді реттеудің белгілі бір реттілігі түсініледі.  

     Объективті жағынан қаралатын әкімшілік құқық бұзушылықтар белсенді әрекеттер түрінде де, әрекетсіздік нысанында да жасалады.

     Субъективті жағынан осы топтың әкімшілік құқық бұзушылықтары, әдетте, әдейі жасалады.

     Басқару тәртібіне қарсы Әкімшілік құқық бұзушылық субъектілері жеке, лауазымды және заңды тұлғалар болып табылады. Бұл салада жекелеген әкімшілік құқық бұзушылықтарды тек арнайы субъект жасай алады. Мысалы, салық құпиясын құрайтын мәліметтерді жария еткені үшін (ӘҚБтК-нің 473-бабы), салық есебіне қоюдан бас тартқаны немесе салық есебіне қою мерзімдерін бұзғаны үшін (ӘҚБтК-нің 475-бабы) заңда көзделген жағдайларда көрсетілген әрекеттерді жасауға уәкілеттік берілген тиісті лауазымды адамдар әкімшілік жауапкершілікке тартылады.  

     Белгіленген басқару тәртібіне қол сұғатын әкімшілік құқық бұзушылықтардың құрамы өз көріністері бойынша формальды болып табылады, яғни қандай да бір зиянды салдарлардың туындауынсыз құқыққа қарсы іс-әрекет (әрекетсіздік) жасау фактісін анықтау әкімшілік жауаптылыққа тарту үшін жеткілікті.

      457-бап. Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзу

     1. Лауазымды адамның осындай тіркеуге жататын нормативтік құқықтық актіні мемлекеттік тіркеуге Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен және мерзімдерде ұсынбауы, -

     он айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     2. Лауазымды адамның белгіленген тәртіппен күші жойылған, сот жарамсыз деп таныған, белгіленген тәртіппен ресми жарияланбаған, қолданысқа енгізілмеген не қолданылуын уәкілетті орган тоқтата тұрған, сондай-ақ әділет органдарында мемлекеттік тіркеуден өтпеген нормативтік құқықтық актіні қолдануы, -

     жиырма айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған іс-әрекеттер, -

     отыз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады

     Түсініктеме берілген әкімшілік құқық бұзушылық объектісі Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының заңнамасын сақтау саласындағы басқарудың белгіленген тәртібі болып табылады.

     Құқық бұзушылықтың мәні "құқықтық актілер туралы"2016 жылғы 6 сәуірдегі ҚР Заңының 1-бабының 25-тармағында берілген Нормативтік-құқықтық акт болып табылады. Нормативтік құқықтық акт-республикалық референдумда не уәкілетті орган қабылдаған, құқық нормаларын белгілейтін, олардың қолданылуын өзгертетін, толықтыратын, тоқтататын немесе тоқтата тұратын, белгіленген нысандағы жазбаша ресми құжат және оған ұқсас электрондық құжат.

     Қаралатын баптың 1-бөлігінің объективті жағы лауазымды адамның осындай тіркеуге жататын нормативтік құқықтық актіні мемлекеттік тіркеуге ұсынбауы түріндегі бір құқыққа қайшы әрекетімен (әрекетсіздігімен) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен және мерзімдерде сипатталады.

     "Құқықтық актілер туралы" 2016 жылғы 6 сәуірдегі № 480 ҚР заңының 44-бабына сәйкес нормативтік-құқықтық актінің күшіне енуі үшін қажетті шарт Қазақстан Республикасының Әділет органдарында мемлекеттік тіркеу болып табылады. Мұндай нормативтік-құқықтық актілер:

     1) Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының, Қазақстан Республикасы республикалық бюджетінің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің және өзге де орталық мемлекеттік органдардың нормативтік құқықтық қаулылары;

     2) Қазақстан Республикасы министрлерінің және орталық мемлекеттік органдардың өзге де басшыларының нормативтік құқықтық бұйрықтары;

     3) орталық мемлекеттік органдар ведомстволары басшыларының нормативтік құқықтық бұйрықтары;

     4) мәслихаттардың нормативтік құқықтық шешімдері, әкімдіктердің нормативтік құқықтық қаулылары, әкімдердің нормативтік құқықтық шешімдері және тексеру комиссияларының нормативтік құқықтық қаулылары.

     Нормативтік құқықтық актіні мемлекеттік тіркеу әділет органдарының актіде құқық нормасының болуы және оны мемлекеттік тіркеу қажеттілігі туралы шешім қабылдау мәніне заң сараптамасын жүргізуді, нормативтік құқықтық актінің Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкестігін айқындауды және оны мемлекеттік тіркеу нөмірін бере отырып, Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізіліміне енгізуді қамтиды. Заң сараптамасын жүргізу тетігі "заң жобаларына заңдық(құқықтық) сараптама жүргізу жөніндегі әдістемелік ұсынымдарды бекіту туралы"Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 2016 жылғы 26 қыркүйектегі №800 бұйрығымен бекітілген.

     Мемлекеттік тіркеу талаптары мыналарға қолданылмайды:

     1) Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің және ҚР Жоғарғы Сотының нормативтік қаулылары;

     2) уәкілетті органдардың басқа мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасау тәртібін реттейтін және үшінші тұлғаларға қолданылмайтын нормативтік құқықтық актілер;

     3) мемлекеттік органның мәртебесі мен өкілеттігін айқындайтын нормативтік құқықтық актілер;

     4) мемлекеттік лауазымға орналасуға үміткерлерге (кандидаттарға) қойылатын біліктілік талаптарын белгілейтін және үлгілік біліктілік талаптары негізінде әзірленген нормативтік құқықтық актілер;

     5) мемлекеттік құпияларды қамтитын нормативтік құқықтық актілер.

     Мемлекеттік тіркеуге жататын нормативтік құқықтық актіні тіркеуден бас тартуға мүдделі мемлекеттік орган сот тәртібімен шағым жасай алады. Мемлекеттік тіркеуге жататын заңнамада белгіленген тәртіппен тіркелмеген нормативтік құқықтық актілердің күшін оларды шығарған орган жоюы тиіс.

     Нормативтік құқықтық актілерді Қазақстан Республикасының Әділет Министрлігіне немесе оның аумақтық органдарына беру мерзімдері Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2016 жылғы 6 қазандағы №568 қаулысымен бекітілген Нормативтік құқықтық актілерді ресімдеу, келісу, мемлекеттік тіркеу және олардың күшін жою қағидаларының 27-тармағында мынадай мерзімдерде айқындалған:

     1) мемлекеттік органдар порталының Интранеті арқылы электрондық түрде – олар бекітілген күні;

     2) қағаз түрінде – олар бекітілген күннен бастап үш жұмыс күні ішінде.

     Алқалы мемлекеттік органдар мен мәслихаттар қабылдайтын нормативтік құқықтық актілерді ұсыну мерзімі осы актілер қабылданған алқалы органның отырысы немесе мәслихат сессиясы өткізілген күннен бастап жеті жұмыс күнінен аспайды. Нормативтік құқықтық актіні мүдделі мемлекеттік органдар келіскен не бірлескен акт қабылдаған жағдайларда көрсетілген акт мемлекеттік тіркеуге ұсынылады:

     1) Мемлекеттік органдардың Интранеті арқылы электрондық түрде – мүдделі мемлекеттік органдардың соңғысы оларды бекіткен күні келіскен не қол қойған күннен бастап бір жұмыс күні ішінде;

     2) қағаз түрінде – мүдделі мемлекеттік органдардың соңғысы келіскен не қол қойған күннен бастап үш жұмыс күні ішінде жүзеге асырылады.

     Зерттелетін баптың 2-бөлігінің объективті жағы нормативтік құқықтық актіні қолдану нысанындағы құқыққа қайшы әрекетпен сипатталады, ол:

     1) белгіленген тәртіппен күші жойылды;

     2) сот жарамсыз деп таныған;

     3) белгіленген тәртіппен ресми жарияланбаған;

     4) қолданысқа енгізілмеген;

     5) уәкілетті орган тоқтатқан;

     6) әділет органдарында мемлекеттік тіркеуден өтпеген.

     Нормативтік құқықтық актінің қолданылу мерзімі "құқықтық актілер туралы"2016 жылғы 6 сәуірдегі № 480 ҚР Заңының 45 және 46-баптарында белгіленген. Егер актінің өзінде немесе оны қолданысқа енгізу туралы актіде өзгеше көзделмесе, нормативтік құқықтық акт мерзімсіз қолданылады. Қолданудың уақытша мерзімі бүкіл нормативтік құқықтық актіге немесе оның жекелеген бөлігіне (жекелеген бөліктеріне) белгіленуі мүмкін. Бұл жағдайда нормативтік құқықтық актінің немесе оның бір бөлігінің қолданысын қандай мерзімге сақтайтыны көрсетілуі тиіс. Осы мерзім аяқталғанға дейін актіні шығарған орган актінің қолданылуын жаңа мерзімге ұзарта алады немесе оған мерзімсіз сипат бере алады.

Нормативтік құқықтық актінің немесе оның жекелеген нормаларының қолданылуы белгілі бір мерзімге тоқтатыла тұруы мүмкін. Нормативтік құқықтық актінің немесе оның жекелеген нормаларының қолданылуын тоқтата тұру Жеке нормативтік құқықтық актімен жүзеге асырылады. Нормативтік құқықтық акт (оның бір бөлігі немесе бір бөлігі) өзінің қолданылуын келесі жағдайларда тоқтатады:

     1) акт қабылданған мерзім аяқталғанда (оның бір бөлігі немесе бір бөлігі);

     2) бұрын шығарылған нормативтік құқықтық актінің, оның бір бөлігінің (бір бөлігінің) ережелеріне қайшы келетін немесе бұрын шығарылған актіні немесе оның бір бөлігін (бір бөлігін)сіңіретін жаңа нормативтік құқықтық актіні қабылдау;

     3) қабылданған актіні ҚР Конституциясында белгіленген тәртіппен конституциялық емес деп тану;

     4) актіні немесе оның бір бөлігін (бөліктерін) осы актіні қабылдаған орган немесе оған уәкілеттік берілген өзге де орган күші жойылды деп таныған жағдайларда жүзеге асырылады.

     Мемлекеттік тіркеуге жататын заңнамада белгіленген тәртіппен тіркелмеген нормативтік құқықтық актілерді қолдануға болмайды, бірақ оларды шығарған орган олардың күшін жоюы тиіс.

     Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеудің күшін жою тәртібі Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2016 жылғы 6 қазандағы №568 қаулысымен бекітілген Нормативтік құқықтық актілерді ресімдеу, келісу, мемлекеттік тіркеу және олардың күшін жою қағидаларының 39-41-тармақтарында реттелген. Әділет органдары Нормативтік құқықтық актіні мемлекеттік тіркеудің күшін жою туралы сот шешімі күшіне енгеннен кейін сот шешімін алған сәттен бастап үш жұмыс күні ішінде:

     1) Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізіліміне нормативтік құқықтық актіні мемлекеттік тіркеудің күшін жою туралы жазба енгізіледі;

     2) нормативтік құқықтық актіні мемлекеттік тіркеудің күшін жою туралы мәліметтер ресми жариялау үшін мемлекеттік кәсіпорынға жіберіледі.

     Түсініктеме берілген баптың 3-бөлігінің объективті тарапы әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған баптың бірінші және екінші бөлігінің саралау белгілерін көздейді.  

     Қарастырылып отырған мақаланың барлық бөліктері бойынша субъективті жағы тікелей ниет түрінде де, абайсызда да көрінуі мүмкін.

     Құқық бұзушылық субъектісі оның кінәсінен нормативтік құқықтық актіні қолдану тәртібін бұзған лауазымды адам болып табылады. ӘҚБтК-нің 30-бабына сәйкес лауазымды адам қызметтік міндеттерін орындамауына немесе тиісінше орындамауына байланысты әкімшілік құқық бұзушылық жасалған жағдайда әкімшілік жауаптылыққа тартылады.  

     Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы хаттамалар жасауға және әкімшілік жаза қолдануға нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу саласындағы, атқарушылық құжаттардың орындалуын қамтамасыз ету саласындағы әділет органының басшылары және оның орынбасарлары, Әділет органдарының облыстық, республикалық маңызы бар қаланың және Астананың басшысы және оның орынбасарлары құқылы (ӘҚБтК 694-бабы).

     Прокурор ӘҚБтК-нің 457-бабында көзделген құқық бұзушылықты анықтаған жағдайда, ол тиісті қаулы шығару жолымен әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс қозғауға құқылы. "Прокуратура туралы" ҚР заңының 44 - бабы 1-тармағының 9-тармақшасына сәйкес прокурорға әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнамада көзделген тәртіппен әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді қозғауға және тоқтатуға өкілеттік берілген.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы