Алқабилердің қатысуымен қаралған істер бойынша шығарылған заңды күшіне енген үкімдерді қайта қарау.
Заң алқабилердің қатысуымен қаралған істер бойынша шығарылған заңды күшіне енген үкімдер мен қаулыларға шағымдану, наразылық білдіру және оларды тиісті сот сатыларында қайта қарау мүмкіндігін береді. Басқа істер сияқты, біз қарайтын істер санаты бойынша заңды күшіне енген сот актілері заңды күшіне енгеннен кейін екі рет: кассациялық тәртіппен және қадағалау тәртібімен қайта қаралуы мүмкін. Алдымен Тараптардың осы істер бойынша кассациялық сатыға жүгіну тәртібін және осы сатыда сот ісін жүргізу тәртібін қарастырайық. Кассациялық сатыда заңды күшіне енген сот үкімдері мен қаулыларын қайта қараудың өзі ерекше. Біріншіден, заңда кассациялық сатыға шағымдармен, наразылықтармен жүгіну мерзімдері белгіленген. Жалпы ереже бойынша, ҚІЖК-нің 446-1-бабының бесінші бөлігіне сәйкес аудандық және оларға теңестірілген соттардың (оның ішінде мамандандырылған, ауданаралық соттардың) заңды күшіне енген үкімдеріне, қаулыларына кассациялық сатыға жүгіну алты айға созылатын уақытпен шектеледі. Бұл мерзім сот актілері заңды күшіне енген күннен бастап, ал күзетпен ұсталатын сотталушыларға олардың көшірмелері тапсырылған сәттен бастап сол мерзімде есептеледі.
Енді қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сот, алқабилердің қатысуымен қаралған қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық әскери сот шығарған үкімнің, қаулының заңды күшіне енгенін еске түсіру артық емес. ҚІЖК-нің 447-бабына сәйкес олар заңды күшіне енеді және егер олар шағымданбаса немесе наразылық білдірілмесе, апелляциялық шағымдануға немесе наразылық білдіруге арналған мерзім өткеннен кейін орындауға жүгінуге жатады. Іс апелляциялық сатыда қайта қаралған жағдайда, үкім, егер ол жойылмаса, апелляциялық қаулы шығарылған күні күшіне енеді. Егер апелляциялық (жеке) шағымдар, наразылық апелляциялық сатыдағы сот отырысы басталғанға дейін кері қайтарылып алынса, үкім апелляциялық саты шағымды, наразылықты кері қайтарып алуға байланысты іс жүргізуді тоқтату туралы қаулы шығарған күні заңды күшіне енеді. Біз қарайтын істер санаты бойынша үкімдер күшінде қалған, күші жойылған немесе өзгертілген апелляциялық сатыдағы қаулыларға олар жария етілген күннен бастап алты ай ішінде, ал күзетпен ұсталатын сотталушыларға оған қаулының көшірмесі тапсырылған кезден бастап сол мерзімде кассациялық наразылық немесе кассациялық шағым берілуі мүмкін. Жоғарыда көрсетілген мерзімдер сотталғанның кінәсіздігі себептері бойынша, сондай-ақ жазаның қатаңдығына немесе сотталғанның жағдайын жақсартуға әкеп соғатын өзге де негіздер бойынша онша ауыр емес қылмыс туралы заңды қолдану қажеттілігіне байланысты заңды күшіне енген айыптау үкімін кассациялық сатыда қайта қарау туралы шағым, наразылық беру жағдайларына қолданылмайды. Осы негіздер бойынша кассациялық шағымдар, наразылықтар беру мерзімдермен шектелмейді. Екіншіден, ҚІЖК-нің 446-2-бабына сәйкес үкімді (қаулыны), қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу заңының нормаларын қаулы еткен соттың (заң шығарушы істі алдын ала тергеу барысында жол берілген қылмыстық іс жүргізу заңын бұзушылықтарды назарға алмайды) сақтауы кассациялық қараудың мәні болып табылады және осының негізінде үкімнің (қаулының) заңдылығын, негізділігі мен әділдігін тексереді).
Үшіншіден, заң шығарушы алқабилердің қатысуымен қаралған істер бойынша заңды күшіне енген сот үкімдері мен қаулыларын кассациялық сатыдағы сотта қайта қарауға болатын негіздерді белгіледі, бұл ретте Ақтау және айыптау үкімдерін қайта қарау үшін бөлек. ҚІЖК-нің 575-1-бабына сәйкес, егер сот талқылауы барысында қылмыстық іс жүргізу заңын Елеулі бұзушылықтарға жол берілсе, сот алқабилердің қатысуымен шығарған ақтау үкімін және апелляциялық алқаның қаулысын (осы үкімнің күші жойылмаған қаулыны ескере отырып) кассациялық тәртіппен қайта қарауға жол беріледі, олар: 1) алқабилер алқасының заңсыз құрамының үкімді қаулысына әкеп соқтырды; 2) жәбірленушіні сот арқылы қорғау құқығынан айырды. Жоғарғы Сот түсініктеме берілген нормативтік қаулының 29-тармағында: "егер жәбірленушінің кассациялық шағымында немесе прокурордың кассациялық наразылығында ҚІЖК нормасының Елеулі бұзушылықтарын көрсетуден басқа, кассациялық сатыдағы сот тек қана заңды күшіне енген алқабилердің қатысуымен соттың ақтау үкімін және апелляциялық алқаның қаулысын қайта қарауы мүмкін", - деп қосымша түсіндіреді және ақтау үкімінің мәні және кассациялық қарау барысында мән-жайлар белгіленетін болады, ҚІЖК-нің 575-1-бабы бірінші бөлігінің 1) және 2) тармақтарында көзделген және ақтау үкімінің заңсыздығы". Осылайша, кассациялық сатының ақтау үкімінің күшін жою үшін іс жүргізу мүмкіндіктері мен негіздері болуы үшін апелляциялық шағымда, наразылықта олардың авторларының пікірінше, ҚІЖК-нің 575-бабы бірінші бөлігінің 1)-2) тармақтарында көрсетілген қылмыстық іс жүргізу заңын бұзушылықтардың бар-жоғын көрсету жеткіліксіз, ал Ақтау үкімімен өзінің келіспейтіндігін мәні бойынша көрсету қажет. Бірақ бұл әлі жеткіліксіз. Кассациялық сатының отырысында қылмыстық іс жүргізу заңын бұзушылықтардың бар екендігі дәлелденуі және соның салдарынан ақтау үкімінің заңсыздығы дәлелденуі және соттың бұған көз жеткізуі талап етіледі.
Осыған байланысты кассациялық шағымдарда, наразылықта авторлар жоғарыда аталған бұзушылықтарды растайтын тиісті дәлелдер, дәлелдер келтіруі керек. "Бұл ретте есте ұстаған жөн", - деп түсіндіреді Жоғарғы Сот, - "егер алқаның құрамына "Алқабилер туралы" Заңның 10-бабының 1-тармағына сәйкес алқабилерге кандидаттардың бірыңғай және қосалқы (жылдық) тізімдеріне енгізілмеген не енгізілуге жатпайтын, алқабилердің міндеттерін орындаудан босатылуға жататын адамдар кірсе, алқабилер алқасының құрамы заңсыз деп танылуы мүмкін ҚІЖК-нің 552-бабының екінші бөлігімен, сондай-ақ алқабилерді іріктеу барысында мәліметтерді жасырған алқабилер алқасы құрамында алқабилер алқасы анықталған кезде, оның алқаби міндеттерін атқаруына кедергі келтіретіндер". Осы түсіндірмеден алқабилер алқасының құрамы заңсыз деп танылады, демек, ақтау үкімі де, егер: А) алқабилер алқасы алқабилерге кандидаттардың бірыңғай және қосалқы (жылдық) тізімдерінде санамайтын кейбір адамдар қатарынан құрылған болса; б) алқабилер алқасының құрамына алқабилерге кандидаттардың бірыңғай және қосалқы (жылдық) тізімдерінде саналса да, бірақ олар "Алқабилер туралы" Заңның 10-бабының 1-тармағына сәйкес оларға енгізілуге жатпайтын адамдар іріктелді; в) көрсетілген тізімдерде саналатын алқабилерге кандидат. алқабилер құрамына іріктеу кезінде ол мәліметтерді жасырды, сонымен қатар кез-келген емес, тек заңға сәйкес осы адамның алқабидің міндеттерін орындауына кедергі келтіретін мәліметтер. Жоғарғы Сот нормативтік қаулының 29-тармағында жәбірленушіні сот арқылы қорғау құқығынан айыру деп нені түсіну керектігін ашады. Бұл: - негізгі сот талқылауында жәбірленушінің тармақтарда көзделген құқықтарын шектеу 2), 3) 4), 14), 15, 16) ҚІЖК-нің 75-бабының алтыншы бөлігі, атап айтқанда: - жәбірленушінің ана тілінде немесе өзі білетін тілде айғақ беру құқығы қамтамасыз етілмеген; - жәбірленушіге ұсынылмаған дәлелдемелерді ұсыну мүмкіндігі; - жәбірленуші өтінішхаттарды, оның ішінде қауіпсіздік шараларын қолдану туралы өтінішхаттарды жариялау мүмкіндігінен айырылды және қарсылық білдірулер немесе оның бұл құқықтары айтарлықтай шектелді; - іс жәбірленушінің қатысуынсыз қаралды, дегенмен ол істі онсыз қарау туралы өтінішхатты мәлімдемеген және істі бірінші және апелляциялық сотта сот талқылауына қатысуға өзінің құлықсыздығын басқаша білдірмеген - жәбірленушіге сот жарыссөзінде сөз сөйлеу мүмкіндігі берілмеді; - жәбірленуші қандай да бір себептермен айыптауды қолдай алмады, оның ішінде мемлекеттік айыптаушы айыптаудан бас тартқан жағдайда; - жәбірленуші немесе оның өкілі ұсынған іс бойынша маңызы бар дәлелдемелер зерттелмеген; - мұндай дәлелдемелер сот қарауынан заңсыз шығарылған;
ҚІЖК-нің 575-1-бабының екінші бөлігіне сәйкес кассациялық тәртіппен мынадай: 1) қайталану түрін және түзеу колониясы режимінің түрін дұрыс айқындамау; 2) талап қараусыз қалдырылған жағдайларды қоспағанда, азаматтық талап қоюды дұрыс шешпеу; және қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соттың үкімді орындау тәртібімен шығарылған заңсыз қаулы бөлігінде айыптау үкімі де қайта қарауға жатады қылмыстық істер жөніндегі әскери сот. ҚІЖК-нің 575-1-бабының төртінші бөлігіне сәйкес осы баптың бірінші бөлігінде көзделген негіздер бойынша үкімнің күші жойылған кезде іс бірінші сатыдағы сотқа жаңа қарауға жіберіледі. ҚІЖК-нің 575-1-бабының үшінші бөлігінде кассациялық саты кассациялық шағымдар, наразылықтар бойынша істі қарап, сотталған адамға онша ауыр емес қылмыс туралы қылмыстық заңды қолдануға және жасалған әрекеттің өзгертілген біліктілігіне сәйкес жазаны азайтуға құқылы екендігі көрсетілген.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
