Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 436-бабына түсініктеме. Азаматтың алқаби міндеттерін атқаруына кедергі жасау
1. Лауазымды адамның азаматтың алқаби міндеттерін атқаруына кедергі жасауы –
сексен айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына, не сексен сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не жиырма тәулікке дейінгі мерзімге қамаққа алуға жазаланады.
Қылмыстық теріс қылықтың қоғамдық қауіптілігі Қазақстан Республикасы Конституциясының 75-бабының 2-тармағында бекітілген, заңда көзделген жағдайларда қылмыстық сот ісін жүргізу алқабилердің қатысуымен жүзеге асырылатыны туралы ереженің бұзылуынан көрінеді.
2000 жылғы 25 желтоқсандағы «Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңының 1-бабының 1-тармағына сәйкес, Қазақстан Республикасында сот билігі тек тұрақты судьялардан тұратын соттарға, сондай-ақ заңда көзделген жағдайлар мен тәртіпте қылмыстық сот ісін жүргізуге тартылатын алқабилерге тиесілі.
Аталған Конституциялық заңның 25-бабының 2-тармағының негізінде ешкімнің сот төрелігін жүзеге асыруға араласуға және судья мен алқабилерге қандай да бір ықпал етуге құқығы жоқ. Мұндай әрекеттер заң бойынша қудаланады.
2006 жылғы 16 қаңтардағы «Алқабилер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 18-бабына сәйкес, алқабидің өз міндеттерін атқаруына кедергі келтіретін адамдар Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылықта болады.
Алқабилердің қатысуымен қаралатын істер бойынша іс жүргізуді реттейтін заңнама нормаларын қолдану тәртібі Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2012 жылғы 23 тамыздағы «Алқабилердің қатысуымен қылмыстық істер бойынша іс жүргізуді реттейтін заңнаманы соттардың қолдану практикасы туралы» нормативтік қаулысында түсіндіріледі.
Қарастырылып отырған қылмыстық теріс қылықтың объектісі азаматтардың сот төрелігін жүзеге асыруға қатысуын қамтамасыз ететін қоғамдық қатынастар болып табылады.
2006 жылғы 16 қаңтардағы «Алқабилер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабының 1) тармақшасына сәйкес, алқаби — бұл заңда белгіленген тәртіппен соттың қылмыстық істі қарауына қатысуға шақырылған және ант қабылдаған Қазақстан Республикасының азаматы.
Алқабилердің қатысуымен қылмыстық істер бойынша іс жүргізу тәртібі Қылмыстық-процестік кодекстің 14-бөлімімен реттеледі.
Объективтік жағы лауазымды адамның азаматтың алқаби міндеттерін атқаруына кедергі жасауымен сипатталады.
Кедергі жасау — бұл алқабидің қызметіне қарсы әрекет ету, оның қызметіне әртүрлі кедергілер келтіру. Алқабидің қызметіне кедергі жасау, ең алдымен, оның алқаби ретінде сотқа қатысуына, өзіне берілген заңды өкілеттіктерді ешкімге тәуелсіз пайдалануға кедергі келтіру ниетімен алқабиге ықпал етуді білдіреді.
Қазақстан Республикасы «Алқабилер туралы» Заңының 17-бабының 2-тармағына сәйкес, алқабидің соттағы міндеттерін атқару кезіндегі тәуелсіздігі: 1) сот төрелігін жүзеге асырудың заңда көзделген рәсімімен; 2) алқабидің сот төрелігін жүзеге асыруға қатысу жөніндегі қызметіне кімнің тарапынан болса да араласуға жауаптылық қатерімен тыйым салумен қамтамасыз етіледі.
Алқаби, оның отбасы мүшелері және олардың мүлкі мемлекеттің қорғауында болады. Егер сотта өз міндеттерін атқарып жүрген алқабиден тиісті өтініш түссе, сондай-ақ аталған адамдардың қауіпсіздігіне немесе олардың мүлкінің сақталуына қатер төнгенін растайтын өзге де айғақтар анықталған жағдайларда қылмыстық процесті жүргізетін орган алқабидің, оның отбасы мүшелерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету және оларға тиесілі мүліктің сақталуы үшін қажетті шараларды қабылдауға міндетті (аталған Заңның 17-бабының 2-тармағы).
Қылмыстық теріс қылықтың құрамы өзінің құрылымы бойынша формальды болып табылады. Қылмыстық теріс қылық кедергі жасаудың басталған сәтінен бастап аяқталған деп есептеледі.
Қылмыстық теріс қылықтың субъективтік жағы тікелей қасақаналықпен сипатталады. Кінәлі азаматтың алқаби міндеттерін атқаруына кедергі келтіріп отырғанын сезінеді, теріс салдардың туындауын болжайды және соны жасауды қалайды.
Қылмыстық теріс қылықтың уәжі мен мақсаты оның саралануына әсер етпейді.
Қылмыс субъектісі — арнайы. Ол лауазымды адам болып табылады. Лауазымды адам ұғымының анықтамасы ҚК-нің 3-бабының 26) тармақшасында қамтылған.
ҚК-нің 436-бабында көзделген әрекет қылмыстық теріс қылықтарға жатады.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2021 жылғы түсініктеме, авторы — Исидор Шамилұлы Борчашвили, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі мен Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес беру Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Арбитраждық Қазақстан заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
