657-бапқа түсініктеме. Алқабидің міндеттерді орындамауы, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің сот талқылауында істі қарауға байланысты шектеулерді сақтамауы  

     1. Алқабидің Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген міндеттерді орындамауы, сондай-ақ істі сот талқылауында қарауға байланысты шектеулерді сақтамауы, –

     Жеке тұлғаларға он айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     2. Алқабиді істі қарауға одан әрі қатысудан шеттетуге әкеп соққан дәл осындай әрекеттер, –

     Жеке тұлғаларға екі жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     1 бөлім. Алқабилердің сот процесіне қатысуы ҚР Конституциясының 75-бабында, ҚІЖК-де, "Алқабилер туралы" ҚР Заңында, сондай-ақ өзге де нормативтік құқықтық актілерде реттелген.

     Құқық бұзушылықтың жалпы объектісі мемлекеттік билік институттарының жұмыс істеуін қамтамасыз етудің белгіленген тәртібі болып табылады.

     Алқабидің өзіне жүктелген міндеттерді орындамауы немесе шектеулерді сақтамауы салдарынан туындайтын қоғамдық - құқықтық қатынастар құқық бұзушылықтың жалпы объектісі болып табылады.

     ҚР азаматы алқабиге кандидат ретінде тартылғаннан кейін, антты іріктеу және қабылдау рәсімін өткізгеннен кейін алқаби мәртебесіне ие болады.

     "Алқабилер туралы" ҚР Заңының 1 - бабының 1-тармағына сәйкес алқаби-Заңда белгіленген тәртіппен соттың қылмыстық істі қарауына қатысуға шақырылған және ант қабылдаған Қазақстан Республикасының азаматы.

     Түсініктеме берілген бап "Алқабилер туралы" ҚР Заңына сілтеме сипатында болады, онда алқабидің құқықтарын, міндеттерін және істі қарауға байланысты іс-әрекеттердегі шектеулерді айқындайтын норма қамтылады (13-бап).

     ҚІЖК 647-бабының 1-бөлігіне сәйкес төрағалық етуші алқабилерге істі қарауға байланысты олардың құқықтарын, міндеттері мен іс-әрекеттеріндегі шектеулерді түсіндіреді, сондай-ақ міндеттерді бұзудың және шектеулерді сақтамаудың салдары туралы ескертеді.

     Құқық бұзушылықтың объективті жағы алқабилердің құқыққа қайшы әрекеттерімен сипатталады.

     Баптың 1-бөлігінің диспозициясы екі фактіні көздейді: алқабидің міндеттерді орындамауы және істі сот талқылауында қарауға байланысты шектеулерді сақтамауы.

     Сонымен алқабилердің міндеттеріне мыналар жатады:

     1) сот отырысында тәртіпті сақтауға және төрағалық етушінің заңды өкімдеріне бағынуға;

     2) Егер сот отырысында үзіліс жарияланса немесе істі тыңдау кейінге қалдырылса, сот көрсеткен уақытта алқабидің міндеттерін орындау үшін, сондай-ақ сот талқылауын жалғастыру үшін келуге;

     3) сотқа келу мүмкін болмаған жағдайда төрағалық етушіні келмеу себептері туралы алдын ала хабардар ету.

     Біріншіден, сот отырысында тәртіптің сақталуы сот процесінің барлық қатысушыларына қойылатын жалпы талап болып табылады. Істі сот талқылауы соттың қалыпты жұмысын және процеске қатысушылардың, сот отырысы залына қатысып отырған басқа адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін жағдайларда жүргізілуге тиіс. Сот отырысы залында тәртіпті сақтау қажеттілігі туралы ӘҚБтК нормаларында да бекітілген, оған сәйкес іске қатысатын адамдар, сондай-ақ сот отырысы залына қатысатын азаматтар сот отырысы залында тәртіпті сақтауға міндетті.

     Судья Г. М. Шарапатова атап өткендей, сот отырысында тәртіп бұзушыларға қолданылатын шараларға ескерту, сот отырысы залынан шығару жатады. Алайда, алқабиді сот төрелігін тікелей жүзеге асыратын адам ретінде залдан шығару мүмкін емес, сондықтан ол осы бапқа сәйкес жауап береді.

     Екінші, алқабидің міндеттерін орындау үшін сот көрсеткен уақытта келу. Мұндай міндет сот төрелігін жүзеге асыру кезінде Уақыт пен шығындарды үнемдеу үшін алқабилерге жүктеледі.

     Үшіншісі, алқабидің отырысқа келуге мүмкіндігі болмаған жағдайларда, нақты себептерін көрсете отырып, төрағалық етушіні хабардар ету. Отырысқа келмеу тек дәлелді себептермен мүмкін болады. Егер алқаби төрағалық етушіні алдын ала хабардар етсе, судьяның оны қосалқы алқабиге ауыстыруға уақыты болады.  

     Алқаби функцияларын орындауға байланысты шектеулерге мыналар жатады:

     1) істі тыңдау кезінде сот отырысы залынан кетуге-мұндай тыйым алқабидің қаралып отырған іс бойынша толық және жан-жақты ақпарат алуы үшін, сондай-ақ алқабиге ықпал ету мүмкін длястігі үшін белгіленген;

     2) Сот құрамына кірмейтін адамдармен іс бойынша істі тыңдау кезінде төрағалық етушінің рұқсатынсыз байланысқа түсуге – мұндай тыйым алқабиге әсер етуді болдырмау және оның қылмыстық іс бойынша ұстанымын өзгерту мақсатында белгіленеді. Алқабиге тек соттың құрамына кіретін адамдармен ғана байланысуға болады, оларға ҚІЖК-нің 52-бабының 1-бөлігіне сәйкес судьялар мен алқабилер жатады;

     3) істі сот отырысынан тыс талқылау барысында мәліметтер жинауға, яғни алқаби айыпталушы туралы анықтамаларды өз бетінше ұсынбауға, оның мінез-құлқын зерделеуге, өзге де адамдардан жауап алуға тиіс емес. ҚІЖК-нің 650-бабының алтыншы бөлігіне байланысты сотталушының жеке басы туралы деректер алқабилердің қатысуымен жекелеген белгілерді анықтау үшін қажетті шамада ғана зерттеледі жасағаны үшін айыпталған қылмыс құрамы. Алқабилердің қатысуымен бұрынғы соттылық фактілері, сондай-ақ сотталушыны сипаттайтын, олардың алалаушылығын тудыруы мүмкін басқа да деректер зерттелмейді;

     4) жабық сот отырысына қатысуына байланысты өзіне белгілі болған мән – жайлар туралы мәліметтерді жария етуге, сондай-ақ кеңесу бөлмесінің құпиясын бұзуға-баптың 1-бөлігіне сәйкес. 29 ҚІЖК, жабық сот талқылауына кәмелетке толмағандардың қылмыстық құқық бұзушылықтары туралы істер, жыныстық қылмыстар туралы істер және басқа да істер бойынша іске қатысушы адамдардың өмірінің интимдік тараптары туралы мәліметтерді жария етуді болғызбау мақсатында соттың дәлелді қаулысы бойынша, сондай-ақ жәбірленушінің, куәның немесе іске қатысушы басқа да адамдардың қауіпсіздік мүдделері талап еткен жағдайларда,  сондай-ақ олардың отбасы мүшелері немесе жақын туыстары. Жарыссөздер аяқталғаннан және мәселелер тұжырымдалғаннан кейін судья мен негізгі алқабилер үкім шығару үшін кеңесу бөлмесіне шығарылады. Шешім шығарылғанға дейін кеңесу бөлмесіне шығарылғаннан кейін судьяның да, алқабилердің де басқа істерден бас тартуға, сұхбат беруге, БАҚ-та сөйлеуге және т.б. құқығы жоқ. талқылау барысында алқабиге таратылуға жатпайтын мәліметтер де белгілі болуы мүмкін.

     Зерттелетін бап бойынша Субъект Арнайы болады, яғни тек алқаби жауапқа тартылуы мүмкін. "Алқабилер туралы" ҚР Заңының 10-бабының талаптарына сәйкес келетін ҚР азаматтары алқабилер бола алады.

     Осы бапта көзделген құқық бұзушылықтың субъективті жағы ниет түрінде де, абайсызда да білдірілуі мүмкін.

     Түсініктеме берілген баптың 2-бөлігі бойынша алқабиді істі қарауға одан әрі қатысудан шеттету біліктілік белгісі болып табылады.

     ҚІЖК-нің 645-бабына сәйкес кез келген алқаби істі қараудың кез келген кезеңінде заңда белгіленген шектеулер сақталмаған жағдайда іске одан әрі қатысудан шеттетілуі мүмкін. Алқабиді шеттетуді төрағалық етуші тараптардың қатысуымен жүзеге асырады, бұл туралы сот отырысының хаттамасына жазба жасалады.  

     Заң шығарушы алқабиді істі қарауға қатысудан шеттетудің нақты жағдайларын ескертпейді, бұл біздің ойымызша, іс жүзінде төрағалық етушілер дұрыс қолданбауы мүмкін. Сот практикасы мұндай бұзушылықтарға мыналар жатады: алқабилердің кеңесу бөлмесіндегі телефон арқылы сөйлесуі; кеңесу бөлмесіне шығарылғанға дейін іс бойынша өз пікірін білдіру; алқабилердің сот отырысынан тыс қылмыстық іс материалдарын зерттеуі және т. б.

     Бұл туралы ғалымдар арасында бірнеше көзқарастар бар. А. Зобовтың пікірінше, қаралып отырған қылмыстық істің мән - жайлары бойынша соттың құрамына кірмейтін адамдармен қарым-қатынас жасау фактісі - "алқабиді істі қарауға одан әрі қатысудан шеттетудің, мүмкін үкімнің күшін жоюдың сөзсіз негізі". Сондай-ақ, Р көзқарасымен келісуге болады. Одан да үзілді-кесілді сөйлеген доцина: "алқабилердің бөгде адамдармен (істің қатысушылары емес) оның егжей-тегжейлері туралы сөйлеспеу міндетін орындамауы сияқты қылмыстық процесті бұзу туралы егжей-тегжейлі айтудың қажеті жоқ деп ойлайды. Бұл тыйымның бұзылуы алқабилерді біржақты етіп қана қоймай, ҚІЖК жариялаған тараптардың бәсекелестік қағидатына қайшы келетіні анық.

     Осы құқық бұзушылық үшін сот приставтары және сот төрағасы немесе сот отырысына төрағалық етуші уәкілеттік берген соттардың басқа да қызметкерлері әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасайды (804-баптың 1-бөлігінің 57-тармағы). Төрағалық етуші алқабилердің міндеттемелерді бұзу немесе шектеулерді орындамау фактісі туралы біліп, сот отырысының хаттамасына белгі қояды және материалды жинап, хаттама жасап, оны әкімшілік сотқа қарау үшін беруге тиіс соттың лауазымды адамын айқындайды.

     Істі қарау мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген әкімшілік соттар судьяларының ведомстволық бағыныстылығына жатады. Мұндай құқық бұзушылық үшін 1-бөлім бойынша он АЕК мөлшерінде айыппұл түріндегі санкция көзделген.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы