651-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы қылмыстық процестік у кодексінің алқабилерінің қатысуымен сотта тараптардың жарыссөздері
Сот тергеуі аяқталғаннан кейін сот алқабилердің қатысуымен тараптардың жарыссөздерін тыңдауға көшеді. Алқабилердің қатысуымен сотта тараптардың жарыссөздері екі бөлімнен тұрады.
Жарыссөздің бірінші бөлігі мемлекеттік айыптаушының, жәбірленушінің, қорғаушының және сотталушының сөйлеген сөздерінен тұрады, олар сотталушының бұрынғы соттылығы туралы айтпай-ақ дәлелденген немесе дәлелденбеген кінәсі туралы өз ұстанымдарын айтады.
Тараптар алқабилердің қатысуымен соттың қарауына жатпайтын мән-жайларды айта алмайды және сот отырысында зерттелмеген дәлелдемелерге сілтеме жасай алмайды. Төрағалық етуші мұндай сөз сөйлеуді тоқтатады және алқабилерге үкім шығару кезінде осы мән-жайларды ескермеуге тиіс екенін түсіндіреді. Төрағалық етушінің өкімдеріне бағынбаған кезде процеске қатысушыға осы Кодексте көзделген тәртіппен ақшалай өндіріп алу қолданылуы мүмкін.
Жарыссөздің екінші бөлігі мемлекеттік айыптаушының, сондай-ақ жәбірленушінің, азаматтық талапкердің және жауапкердің немесе олардың өкілдерінің, қорғаушы мен сотталушының сөздерінен тұрады, онда сотталушының іс-әрекетін саралау, жаза тағайындау, азаматтық талап қою мәселелері бойынша ұстанымдар баяндалады. Жарыссөздің екінші бөлігі алқабилердің қатысуынсыз өткізіледі.
1.Сот жарыссөзін бастамас бұрын, төрағалық етуші тараптардан дайындалу үшін уақыт қажет пе екенін анықтауы керек. Егер процеске қатысушыдан осындай өтінішхат келіп түссе, төрағалық етуші оған сот жарыссөздеріне дайындалу үшін ақылға қонымды ұзақтықтың қажетті уақытын беруге міндетті.
Дайындық үшін берілген уақыт аяқталғаннан кейін сот сот жарыссөздерінің басталғаны туралы хабарлайды. Бұл ретте төрағалық етуші тараптарға олардың сот жарыссөздерінде тек сот тергеуінде қаралған дәлелдемелерге ғана сілтеме жасауға құқылы екенін түсіндіреді.
2.ҚІЖК-нің 383-бабына сәйкес сот жарыссөздері айыптаушының, жәбірленушінің немесе оның өкілінің, азаматтық талапкердің және азаматтық жауапкердің немесе олардың өкілдерінің, сотталушы мен қорғаушының сөздерінен тұрады. Процеске қатысушылардың сөйлеген сөздерінің дәйектілігін сот олардың ұсыныстары бойынша белгілейді, бірақ барлық жағдайларда айыптаушы бірінші болып сөйлейді.
Егер мемлекеттік айыптауды бірнеше мемлекеттік айыптаушылар қолдаса, іске бірнеше жәбірленушілер, қорғаушылар, азаматтық жауапкерлер және олардың өкілдері, азаматтық талапкерлер және олардың өкілдері, сотталушылар қатысса, төрағалық етуші оларға өз сөздерінің кезектілігін өзара келісуге уақыт береді. Қажет болған жағдайда бұл үшін сот отырысында үзіліс жариялануы мүмкін. Егер аталған адамдар жарыссөздегі өз сөздерінің кезектілігі туралы келісімге келмесе, сот олардың пікірлерін тыңдап, сөз сөйлеулердің кезектілігі туралы қаулы қабылдайды.
Сот сот жарыссөздерінің ұзақтығын белгілі бір уақытпен шектей алмайды, бірақ егер олар қаралатын іске қатысы жоқ мән-жайларға қатысты болса не сот отырысында зерттелмеген дәлелдемелерге негізделсе, төрағалық етуші жарыссөзге қатысушы адамдарды тоқтатуға құқылы. Егер сот жарыссөзі барысында қатысушылардың біреуі сотқа жаңа дәлелдемелер ұсыну қажеттігін білдірсе, олар сот тергеуін қайта бастау туралы өтініш білдіре алады.
Мұндай өтініш келіп түскен кезде төрағалық етуші сот жарыссөздерін тоқтата тұрады, Тараптармен мәлімделген өтінішхат бойынша сот тергеуін қайта бастау қажеттілігі туралы мәселені талқылайды және тиісті шешім қабылдайды. Өтініш қанағаттандырусыз қалдырылған кезде төрағалық етуші сот жарыссөздерінің жалғасы туралы хабарлайды. Егер қанағаттандыру туралы өтінішхат болса, онда төрағалық етуші сот тергеуін қайта бастау туралы қаулы шығарады, оның барысында жаңа дәлелдемелер зерттеледі, сот тергеуін аяқтайды және алдымен басталатын сот жарыссөздерін қайта ашады.
2.Алқабилердің қатысуымен қаралатын істер бойынша тараптардың жарыссөз рәсімдерінің сақталуын қамтамасыз ету судьяға жүктелген, ол жарыссөздерді өткізу туралы Заңның талаптарын алқабилердің шешуіне жататын мәселелер шегінде ғана басшылыққа алуға тиіс.
Алқабилердің қатысуымен қаралатын істер бойынша сот жарыссөздерінің ерекшелігі оларды екі бөлімде өткізу болып табылады.
ҚІЖК-нің 651-бабына сәйкес жарыссөздің бірінші бөлігі мемлекеттік айыптаушының, жәбірленушінің, қорғаушының және сотталушының бұрынғы соттылығы туралы айтпай-ақ сотталушының кінәсінің дәлелденуі немесе дәлелденбеуі туралы өз ұстанымдарын баяндайтын сөздерінен тұрады. Бұл ретте алқабилер сот залына қатысады.
3.Ал тараптар сот жарыссөздерінде алқабилердің қатысуымен соттың қарауына жатпайтын мән-жайларды айта алмайтыны туралы заң талаптарын ұстануға және сот отырысында зерттелмеген дәлелдемелерге сілтеме жасауға тиіс.
Тараптар жарыссөздің бірінші бөлігінде өз ұстанымын негіздеуге жол берілмейтін деп танылған немесе сот отырысында зерттелмеген дәлелдемелерге немесе жарыссөздің екінші бөлігінде шешілуге жататын мән-жайларға сілтеме жасаған жағдайда, судья ҚІЖК-нің 651-бабының үшінші бөлігіне сәйкес процеске осындай қатысушының сөйлеген сөзін үзуге және алқабилерге олар жарыссөздердің екінші бөлігінде шешілуге тиіс екенін түсіндіруге міндетті. кеңесу бөлмесінде шешім қабылдау кезінде осы мән-жайларды ескермеуге тиіс.
4.Жарыссөздің екінші бөлігі мемлекеттік айыптаушының, сондай-ақ жәбірленушінің, азаматтық талапкердің және жауапкердің немесе олардың өкілдерінің, қорғаушы мен сотталушының сөздерінен тұрады, онда сотталушының іс-әрекетін саралау, жаза тағайындау, азаматтық талап қою мәселелері бойынша ұстанымдар баяндалады. Жарыссөздің екінші бөлігі алқабилердің қатысуынсыз өткізіледі.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу кодексіне түсініктемесі
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
