654-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы қылмыстық іс жүргізу кодексінің алқабилерінің қатысуымен соттың шешуіне жататын мәселелердің мазмұны
Сотталушы жасаған әрекеттерінің әрқайсысы бойынша үш негізгі сұрақ қойылады:
1) іс-әрекеттің орын алғаны дәлелденген бе;
2) Бұл әрекетті сотталушы жасағаны дәлелденген бе;
3) сотталушы бұл әрекетті жасағаны үшін кінәлі ме.
Сотталушының кінәсі туралы негізгі сұрақтан кейін кінәлілік дәрежесін арттыратын немесе төмендететін не оның сипатын өзгертетін, сотталушының жауапкершіліктен босатылуына әкеп соғатын мән-жайлар туралы жеке сұрақтар қойылуы мүмкін. Қажет болған жағдайларда қылмыстық ниеттің жүзеге асырылу дәрежесі, іс-әрекеттің соңына дейін жеткізілмеген себептері, сотталушылардың әрқайсысының қылмыс жасауға қатысуының дәрежесі мен сипаты туралы сұрақтар да жеке қойылады. Егер бұл оның қорғау құқығын бұзбаса, сотталушының онша ауыр емес қылмыс жасағаны үшін кінәсін анықтауға мүмкіндік беретін мәселелерге жол беріледі.
Шешілуге жататын мәселелер әрбір сотталушыға қатысты жеке қойылады.
Сотталушы жасаған әрекеттерінің әрқайсысы бойынша үкімнің мазмұнын айқындайтын үш негізгі сұрақ қойылады:
1) іс-әрекеттің орын алғаны дәлелденген бе;
2) Бұл әрекетті сотталушы жасағаны дәлелденген бе;
3) сотталушы бұл әрекетті жасағаны үшін кінәлі ме.
Соттың қорытындылары жорамалдарға негізделмегендіктен, алқабилердің алдына сотталушының іс-әрекет жасаудағы кінәсінің ықтималдығы туралы сұрақтар қойыла алмайды. Сұрақ парағында сотталушылардан басқа адамдардың кінәсі туралы сұрақтар қоюға да жол берілмейді.
Сұрақ парағын толтыру кезінде сотталушы жасаған қылмыс құрамының елеулі белгілерін көрсететін нақты мән-жайлардың дәлелденуі туралы сұрақтар қысқаша түрде тұжырымдалуы керек және сонымен бірге дәлелденуге тиісті мән-жайлар (қылмыс жасау уақыты, орны, тәсілі және т. б.) көрсетілуі үшін жеткілікті түрде орналастырылуы керек, сондықтан бірінші мәселеде алқабилер үшін түсінікті тұжырымдарда іс әрекеттің өзі дәлелденгені туралы осы елеулі мән жайлар көрсетілуі тиіс, олар сотталушыға ұсынылған және мемлекеттік айыптаушы қолдаған айыптауда айтылғандай.
Сотталушының кінәсі туралы негізгі сұрақтан кейін кінәлілік дәрежесіне әсер ететін немесе оның сипатын өзгертетін, сотталушының жауапкершіліктен босатылуына әкеп соғатын мән-жайлар туралы жеке сұрақтар қойылуы мүмкін. Қажет болған жағдайларда қылмыстық ниеттің жүзеге асырылу дәрежесі, іс-әрекеттің соңына дейін жеткізілмеген себептері, сотталушылардың әрқайсысының қылмыс жасауға қатысуының дәрежесі мен сипаты туралы жеке сұрақтар да жеке қойылады (бірнеше сотталушы жасаған қылмыс туралы істер бойынша мәселелердің мысалдары жоғарыда келтірілген).
Жеке мәселелерге, ең алдымен, қорғаушы немесе сотталушы неғұрлым ауыр қылмыстың дәлелденгеніне дау айтқан кезде қойылатын балама мәселелер жатады, сондықтан алқабилердің шешіміне және сотталушының онша ауыр емес қылмыс жасағаны үшін кінәсі туралы мәселе қоюға негіз бар.
Мысалы, егер төрағалық етуші судья қолдау көрсетілетін айыптау негізінде ерекше қатыгездікпен кісі өлтіруді дәлелдеу туралы мәселені тұжырымдаса (ҚР ҚК 96-бабының 2-бөлігінің "д" тармағы), ал қорғаушы сотталушы жәбірленушінің құқыққа қайшы немесе әдепсіз мінез-құлқынан туындаған (арандатқан) қатты психикалық толқу жағдайында кісі өлтірді деп есептесе (ҚР ҚК 98-бабы), ҚР ҚК 96-бабы 2-тармағының " д " тармағында көзделген қылмыс жасауда сотталушының кінәсі туралы сұрақпен қатар жәбірленушінің заңсыз әрекетіне жауап ретінде кісі өлтірудің дәлелденуі туралы сұрақ қойылуы мүмкін (ст. ҚР ҚК 98).
4.Егер сотталушының жағдайы нашарламаса және оның қорғау құқығы бұзылмаса, сотталушының онша ауыр емес қылмыс жасағаны үшін кінәсін анықтауға мүмкіндік беретін мәселелерге жол беріледі.
5.Алқабилердің шешуіне жататын мәселелер әрбір сотталушыға қатысты жеке қойылады. Егер іс бойынша бірнеше адам айыпталса, алқабилер алқасының алдына қойылған сұрақтар әрбір сотталушыға қатысты жеке және оларға жауаптар басқа сотталушыны кінәлі немесе кінәсіз деп тануды алдын ала шешпеуі үшін осындай тұжырымдарда бір сұрақ парағында жазылуы мүмкін.
6.Қасақана немесе абайсызда кісі өлтіру, аса қатыгездікпен қасақана кісі өлтіру, бұзақылық немесе өзімшілдік ниетпен қасақана кісі өлтіру, қатты психикалық толқу жағдайында жасалған қасақана кісі өлтіру, қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде кісі өлтіру, зорлау, қарақшылық және т. б. сияқты заңды терминдерді қолдана отырып сұрақтар қоюға жол берілмейді.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу кодексіне түсініктемесі
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
