Төрағалық етушінің бас сот талқылауындағы өкілеттіктерін орындауы
Төрағалық етушінің өкілеттігі бас сот талқылауында ҚІЖК-нің 314-бабында баяндалған, оған сәйкес ол: - сот отырысына басшылық етеді; - сот төрелігі мүддесінде тараптардың құқықтарының теңдігін қамтамасыз ету үшін ҚІЖК-де көзделген барлық шараларды қабылдайды; - объективтілік пен бейтараптықты сақтай отырып, істің мән-жайларын жан-жақты және толық зерттеу үшін қажетті жағдайлар жасайды; - сот талқылауының барлық қатысушыларына олардың құқықтары мен міндеттерін және оларды жүзеге асыру тәртібін түсіндіреді. Сот талқылауына қатысатын адамдардың төрағалық етушінің іс-әрекетіне қарсылығы сот отырысының хаттамасына енгізіледі.Соған қарамастан, істі қарауға қатысатын адамдардың төрағалық етушінің өкімдерімен немесе өзге де әрекеттерімен келіспеуі оларға бағынбауға себеп болмайды. Заңның аталған ережелеріне сәйкес, негізгі сот талқылауына қатыса отырып, төрағалық етушінің рұқсатынсыз сот отырысы залынан шыққан, төрағалық етушінің сот отырысына келу туралы талаптарын орындамаған, процеске қатыспаған кейбір адвокаттардың мінез-құлқы мүлдем қолайсыз болып көрінеді.
Бұл ретте олар өздерінің бұл мінез-құлқын қорғаушының ұстанымымен немесе олардың өтінішін қанағаттандырмай қалдырған төрағалық етушінің іс-әрекеттерімен келіспеуімен негіздеді. Екеуі де төрағалық етушінің өкімдеріне бағынбау үшін негіз бола алмайды. Өйткені, адвокаттар болып табылатын кәсіби заңгерлер өздері емес, олардың қорғаушысы емес екенін түсінуі керек (және, мүмкін, түсінуі керек) және заң процестің басқа қатысушыларына сот процесінің барысын басқаруға құқық бермейді. Ол осы миссияның орындалуын кәсіби судьяға жүктеді. Бұған қарсы ешқандай дәлелдер заңды деп таныла алмайды. Төрағалық етушінің заңнан шегінуі, сот талқылауы кезінде оның өз міндеттерін орындамауы өз бетінше сот шығарған үкімнің күшін жою туралы мәселе қоюға себеп болуы мүмкін. Тараптар мұны жақсы біледі және сот талқылауының тәртібін, соттың қалыпты жұмысын бұзуы мүмкін әрекеттерді жасаудан аулақ болуға, кінәлі адамдарға әкімшілік жаза қолдануға әкеп соқтыратын сотты құрметтемеудің жария көрінісін көрсетуге, ал егер бұл процеске қатысушыларды, мысалы, төрағалық етушіні қорлаумен байланысты болса, онда қылмыстық жауаптылық болуға тиіс. Алқабилердің қатысуымен істерді қарау кезінде төрағалық етуші тараптардың, егер олар алқабилердің қатысуымен дәлелдемелерге жол беру туралы, сотталушының сотталғандығы туралы, оны созылмалы маскүнем немесе нашақор деп тану туралы, алқабилердің алалаушылығын тудыруы мүмкін өзге де мән-жайлар туралы мәселелерге қатысты болса, олардың сөйлеген сөздерін үзуге тиіс. Бұл ретте төрағалық етуші оларға ҚІЖК-нің 560-бабының екінші және үшінші бөлігінде, 562-бабының бесінші және алтыншы бөліктерінде белгіленген талаптарды орындау қажет екенін ескертуге тиіс. Алқабилерге төрағалық етуші үкім шығару кезінде осы мән-жайларды ескермеуге тиіс екенін түсіндіреді.Тәжірибе көрсеткендей, төрағалық етуші Тараптың мұндай ескертулеріне жауап бермейтін және заңды бұзуды жалғастыратын жағдайлар жиілеп кетті.
Төрағалық етушінің бас сот талқылауындағы өкілеттіктерін орындауы
Осы мәселе бойынша түсіндірілетін нормативтік қаулының 9-тармағында былай делінген: "судья, Тараптар зерттеу тәртібін жол берілмейтін дәлелдемелерді, сондай-ақ алқабилердің қатысуымен зерттеуге жатпайтын мән-жайларды бірнеше рет бұзған жағдайда, оларды ӘҚБтК-нің 513-бабының тәртібімен сотқа құрметтемеушілік көрсеткені үшін әкімшілік жауаптылыққа тартуы мүмкін."Нормативтік қаулының бұл ережесі судьялардың істі қарау тәртібін бұзушыларға жол бермеуіне ықпал етеді, істі қарау кезінде олардың заңсыз әрекеттері назардан тыс қалмады және олардың жауапкершілігі үшін заңда көзделген шараларды қабылдады. Процеске төрағалық ететін судьялар, ең алдымен және өз тарапынан, сот жол берілмейтін деп танымаған дәлелдемелерді, сондай-ақ істің нәтижесі үшін елеулі маңызы бар дәлелдемелерді зерттеуге тараптардың негізсіз бас тартуы олардың құқықтарын шектеу, яғни қылмыстық құқық бұзушылық ретінде қарастырылатынын ескере отырып, заңның барлық талаптарын сақтауы қажет- ҚІЖК-нің 575-бабына сәйкес үкімнің күшін жоюға әкеп соғатын іс жүргізу заңы.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
