Түсініктеме 383-бабына Қарсыласқа соғыс жүргізу құралдарын беру немесе тастап кету Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексіне
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 383-бабы. Қарсыласқа соғыс жүргізу құралдарын беру немесе тастап кету
Өзіне сеніп тапсырылған әскери күштерді бастықтың қарсыласқа беруі, сол сияқты ұрыс жағдайына байланысты туындамаған жағдайда бекіністерді, әскери техниканы және соғыс жүргізудің өзге де құралдарын қарсыласқа тастап кетуі, егер аталған әрекеттер қарсыласқа жәрдем көрсету мақсатында жасалмаса, —
бес жылдан жиырма жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға не өлім жазасына немесе өмір бойына бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Қоғамдық қауіптілігі аталған әрекеттің ұрыс қимылдарын жүргізіп жатқан бөлімшелер мен әскери бөлімдердің жауынгерлік қабілетін әлсіретуімен, қарсыластың позициясын нығайтуымен, әскери тәртіп пен жеке құрамның моральдық-психологиялық жағдайына теріс әсер етуімен, сондай-ақ мемлекеттің қорғаныс қабілетін төмендетуімен сипатталады.
Қылмыстың тікелей объектісі – ұрыс жағдайында әскери күштер мен соғыс жүргізу құралдарын сақтауды және жауынгерлік мақсатта пайдалануды қамтамасыз ететін ұрыс қимылдарын жүргізудің, әскери күштер мен құралдарды басқарудың белгіленген тәртібі.
Әскери күштер деп ұрыс құралдарымен қаруланған немесе нақты жағдайға байланысты қару-жарағы жоқ жеке құрамды түсінеміз.
Әскери күштер белгілі бір бастыққа (командирге) немесе өзге де лауазымды адамға тікелей бағынысты болған жағдайда, олар сол адамның қарамағына сеніп тапсырылған болып есептеледі.
Бекініс – белгілі бір бастыққа сеніп тапсырылған әскери күштер орналасқан, қорғаныс пен ұрыс қимылдарын жүргізуге арнайы жабдықталған жер учаскесі.
Қазақстан Республикасының «Қорғаныс және Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері туралы» Заңына сәйкес:
Қорғаныс – әскери қауіпсіздікті, Қазақстан Республикасының егемендігін, аумақтық тұтастығын және мемлекеттік шекарасының қол сұғылмаушылығын қарулы жолмен қорғауды қамтамасыз етуге бағытталған мемлекеттік сипаттағы саяси, әскери, экономикалық, экологиялық, әлеуметтік-құқықтық және өзге де шаралар жүйесі.
Ұрыс қимылдары – әскери міндеттерді орындау кезінде тиісті әскери басқару органдарының басшылығымен жүзеге асырылатын әскери бөлімдердің, құрамалар мен бөлімшелердің ұйымдасқан іс-қимылдары.
Жауынгерлік міндет – ұрыста (операцияда) белгілі бір мақсатқа белгіленген мерзімде қол жеткізу үшін жоғары тұрған командирдің (бастықтың) қойған міндеті.
Өз кезегінде, ұрыс қимылдары әскери іс-қимылдар жүйесінің құрамына кіреді. Әскери іс-қимылдар дегеніміз – агрессияға тойтарыс беру кезінде қойылған жауынгерлік міндеттерді орындау үшін Қарулы Күштердің барлық түрлерін қолдана отырып жүзеге асырылатын стратегиялық ауқымдағы іс-қимылдар кешені.
Әскери техника – ұрыс қимылдарын жүргізуге арналған техникалық құралдар (қару-жарақ, зымыран қондырғылары, жауынгерлік машиналар, әскери кемелер және т.б.).
Соғыс жүргізудің өзге де құралдары – ұрыс қимылдарын жүргізуге немесе оларды қамтамасыз етуге қажетті зымырандар, оқ-дәрілер, радиобайланыс құралдары, көлік құралдары, инженерлік-саперлік құралдар және басқа да жабдықтар.
Қылмыстың объективтік жағы қарсыласқа өзіне сеніп тапсырылған әскери күштерді беруден не соғыс жүргізу құралдарын оған тастап кетуден көрініс табады.
Өзіне сеніп тапсырылған әскери күштерді қарсыласқа беру деп жеке құрамды қарсыласқа тапсыру немесе оны қарсыластың иелігінде қалдыру түсініледі.
Егер өзіне сеніп тапсырылған әскери күштермен бірге қарсыласқа жеке құрам жабдықталған соғыс жүргізу құралдары да берілсе, онда бұл әрекет те өзіне сеніп тапсырылған әскери күштерді беру ұғымымен қамтылады.
Қарсыласқа әскери техника мен соғыс жүргізудің өзге де құралдарын тастап кету шегіну немесе маневр жасау кезінде қару-жарақ пен басқа да құралдарды қарсыласқа қалдыру арқылы көрініс табады.
Мәжбүрлі түрде шегінген жағдайда командирлер мен бастықтар аталған құралдардың қарсыластың қолына түспеуін қамтамасыз етуге, бұл үшін барлық қажетті шараларды қабылдауға, тіпті оларды жоюға дейін баруға міндетті.
Аталған әрекеттің объективтік жағы бекіністерді, әскери техниканы және соғыс жүргізудің өзге де құралдарын тастап кетудің ұрыс жағдайына байланысты болмауын көздейді.
Егер мұндай әрекеттер ұрыс жағдайынан туындаса, яғни басқа жауынгерлік міндетті орындау немесе одан да ауыр зардаптардың алдын алу мақсатында жасалса, онда олар Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 383-бабында көзделген қылмыстық құқық бұзушылық құрамын құрамайды.
Қылмыс қарсыластың өзіне берілген әскери күштерді немесе тастап кеткен бекіністерді, әскери техниканы және соғыс жүргізудің өзге де құралдарын іс жүзінде иеленген сәтінен бастап аяқталған болып есептеледі.
Қылмыстың субъективтік жағы кінәнің қасақаналық және абайсыздық нысандарымен сипатталуы мүмкін.
Егер бастықтың өзіне сеніп тапсырылған әскери күштерді қарсыласқа беруі, бекіністерді, әскери техниканы және соғыс жүргізудің өзге де құралдарын тастап кетуі жауға жәрдем көрсету мақсатында жасалғаны анықталса, онда кінәлінің әрекеттері Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 165-бабында көзделген «Мемлекетке опасыздық жасау» қылмысының құрамын құрайды.
Қылмыстың субъектісі – арнайы субъект. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 383-бабы бойынша қылмыстық жауаптылықты ұрыс жағдайында өзіне бағынысты әскери күштерге, әскери техникаға және соғыс жүргізудің өзге де құралдарына жедел басшылықты жүзеге асыратын бастықтар ғана көтере алады. Оларға барлық дәрежедегі командирлер жатады.
Бұдан басқа, қылмыстың субъектілері болып бөлімнің артиллерия бастығы және бөлімнің әуе шабуылына қарсы қорғаныс бастығы да танылуы мүмкін. Өйткені Ішкі қызмет жарғысына сәйкес, олар бейбіт уақытта да, соғыс уақытында да тиісінше бөлімнің барлық артиллериялық бөлімшелерін жауынгерлік қолдануға және әуе шабуылына қарсы қорғаныстың барлық құралдарын пайдалануға жауап береді.
Осы бап бойынша инженерлік, химиялық және басқа да қызметтердің бастықтары да өздеріне бағынысты жеке құрамды қарсыласқа бергені немесе әскери техника мен соғыс жүргізудің өзге де құралдарын тастап кеткені үшін қылмыстық жауаптылыққа тартылуы мүмкін.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 383-бабында көзделген қылмыс аса ауыр қылмыстар санатына жатады.
2007 жылғы Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсініктеме авторы:
Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И.Ш. Борчашвили.
Нормативтік құқықтық акт туралы мәліметтер:
- Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 ж.
- Актінің қабылданған күні: 02.08.2007 ж.
- Қабылданған орны: көрсетілмеген.
- Актіні қабылдаған орган: 180000000000.
- Нормативтік құқықтық актінің тіркеу нөмірі: 167.
- Актінің мәртебесі: қолданыстағы (new).
- Құқықтық қатынастар саласы: 028000000000.
- Актінің нысаны: түсініктеме.
- Заңдық күші: 1900.
- Актінің тілі: орыс тілі.
Құқық саласы: Қылмыстық кодекс, Қылмыстық кодекске түсініктемелер, Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының нормативтік қаулылары, Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасы және нормативтік құқықтық актілері.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер орғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Ережелер Бағдарлама Жарғы Мақала Түсініктеме Қарар Регламент Хаттама Жоба Жолдау
