Үкімінің заңдылығы Кінәні мойындау туралы келісімдік істі қараудың қорытындылары бойынша ақтау үкімін шығару көзделмеген
Шымкент қаласы Әл-Фараби аудандық сотының 2017 жылғы 17 қарашадағы үкімімен: К. бұрын сотталмаған, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің (бұдан әрі – ҚК) 24-бабының үшінші бөлігімен, 216-бабы екінші бөлігінің 2), 3) тармақтарымен 3 жыл 6 айға бас бостандығы шектелген. Сот үкімімен К. адамдар тобымен, «А» ЖШС-ның атынан мүліктік пайда табу мақсатында атқарылмаған жұмыстар мен көрсетілмеген қызметтер үшін «L» ЖШС-ның өкілі Б.-ның ұсынысы бойынша соңғыға 254 813 000 теңгені құрайтын тауарға шот-фактуралар мен басқа да құжаттарды 6 пайыздық мөлшердегі сыйақыға, яғни 15 289 000 теңгеге жазып бepiп, мемлекетке 72 803 714 теңгеге ipi мөлшерде залал келтіруге оқталғаны үшін кінәлі деп танылған. Үкім апелляциялық тәртіппен қайта қаралмаған. Бас Прокурор наразылығында арандатушылықтың салдарынан К.-нің құқықтарына нұқсан келіп, заң талаптары өрескел бұзылғандықтан бірінші сатыдағы сот үкімінің күшін жойып, қылмыстық істі апелляциялық сатыдағы сотқа жаңадан сот қарауына жолдауды сұраған. Сот К.-нің іс-әрекеттерінде ҚК-нің 216-бабы екінші бөлігінің 2), 3) тармақтарымен көзделген қылмыстық құқық бұзушылық құрамы бар деп бағалаған кезде, бұл қылмыс субъективтік жағынан кінәнің қасақана нысанмен сипатталатынын ескермеген. К.-нің ниеті өзіне және контрагенттеріне салық төлеуден жалтару түріндегі мүліктік пайда алу мақсатында жалған шот-фактуралар жасап беруге бағытталуы тиіс. Бұл ниет жедел-іздестіру шаралары басталмас бұрын қалыптасуы керек. Қылмыстық істе К.-нің бұрыннан жалған шот-фактураларды сатумен айналысатындығы туралы ақпараттар мен жүргізілген жедел-іздестіру шаралары туралы дәлелдемелер келтірілмеген. «Жедел-іздестіру қызметі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 2-бабына сәйкес жедел-іздестіру қызметінің міндеттері ол қылмыстарды анықтау, олардың алдын алу және жолын кесу болып табылады. Сонымен қатар осы Заңның 15-бабының талабына сәйкес жедел-іздестіру шараларын жүргізу кезінде азаматтарды құқық бұзушылыққа итермелеуге және арандатуға тыйым салынған. К.-ге қатысты қылмыстық құқық бұзушылық СДТБТ-де 2016 жылғы 5 сәуірде Б.-ның сотталғанды қылмыс жасауға арандатып, одан жалған шот-фактураларды сатып алуға келіскеннен кейін тіркелген.
Үкімінің заңдылығы Кінәні мойындау туралы келісімдік істі қараудың қорытындылары бойынша ақтау үкімін шығару көзделмеген
Куә Ж. берген айғағында Б.-мен ғаламтор жүйесі арқылы танысқанын, 2016 жылдың наурыз айында өзінен сыйақыға бухгалтерлік құжаттарды жасауға көмек сұраған соң, К.-мен таныстырғанын көрсеткен. Бірінші сатыдағы сот Б.-ның осындай тәсілмен бірнеше қылмыстарды әшкерелеуге қатысқанын ескермеген. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының 2020 жылғы 2 шілдедегі қаулысымен Т.-ға қатысты үкімнің күші жойылып, оның іс-әрекетінде қылмыс құрамы болмауына байланысты қылмыстық іс тоқтатылған. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2020 жылғы 22 қазандағы қаулысымен О.-ға, А.-ға, К.-ге және Ш.-ға қатысты үкімнің күші жойылып, олардың іс-әрекетінде қылмыс құрамы болмауына байланысты қылмыстық іс тоқтатылған. Бұл істер Б.-ның әрекетінде сотталғандарды қылмыс жасауға арандату болғандықтан, Б.-мен танысқанға дейін бұрыннан жалған шот-фактураларды сатумен айналысатындығы туралы ақпараттар мен жүргізілген жеделіздестіру шаралары туралы дәлелдемелер келтірілмегендіктен, олардың іс-әрекеттерінде қылмыс құрамы болмауына байланысты қылмыстық іс тоқтатылған. Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексінің (бұдан әрі – ҚПК) 112-бабының талабына сәйкес қылмыстық-процестік заңды бұза отырып алынған нақты деректер дәлелдемелер ретінде жол берілмейтін деректер деп танылады және олар айыптау негiзiне жатқызылмайды. Мұндай жағдайда қылмыстық қудалау органының және Б.-ның заңсыз әрекеттерінің нәтижесінде алынған нақты деректер дәлелдемелер қатарына жатқызылмайды. ҚПК-нің 24-бабы бірінші бөлігінің талабына сәйкес сот, прокурор, тергеушi, анықтаушы iстi дұрыс шешуге қажеттi және жеткiлiктi мән-жайларды жан-жақты, толық және объективтi зерттеу үшiн заңда көзделген барлық шараларды қолдануға мiндеттi. Алайда қылмыстық істі тергеп-тексеру және сот талқылауы барысында Б.-ның «L» ЖШС-ға қандай қатыстылығының барлығы, оның аталған серіктестіктің атынан әрекет етуге құқығының бар-жоғы, серіктестік өкілдерінің ЖШС-ның атынан қылмыстың жасалуына ерік білдіргендері, Б.-ның К.-дан алған жалған шот-фактуралар мен басқа құжаттарды әрі қарай қалай қолданбақшы болғаны және аталған серіктестіктің шын мәнінде ұйымдарға салынатын салықты, бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді төлеуден жалтаруға ниетінің болғаны немесе болмағаны анықталмаған. Аталған мән-жайларды анықтамай, К.-ні ҚК-нің 24-бабының үшінші бөлігімен, 216-бабы екінші бөлігінің 2), 3) тармақтарымен кінәлі деп тануға негіздер жоқ. ҚПК-нің 19-бабының үшінші бөлігіне сәйкес күдіктінің, айыпталушының, сотталушының кiнәлiлiгiне сейiлмеген күмән олардың пайдасына түсіндіріледі. «Соттардың қылмыстық істер бойынша келісімдік тәртіпте іс жүргізу практикасы туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2016 жылғы 7 шілдедегі № 4 нормативтік қаулысының 27-тармағына сәйкес келісімдік іс жүргізуде кінәні мойындау туралы келісімдік істі қараудың қорытындылары бойынша ақтау үкімін шығару көзделмеген. ҚПК-нің 35-бабында көрсетілген мән-жайлар анықталған кезде және олар зерттеуді қажет етпесе сот іс бойынша іс жүргізуді тоқтату туралы қаулы шығарады. ҚПК-нің 626-бабы бірінші бөлігінің 3) тармағына сәйкес егер сотта сотталушының кінәлілігіне күмән туындаса, істі келісімдік іс жүргізу тәртібімен қараудан бас тарту туралы қаулы және қылмыстық істі прокурорға қайтару туралы қаулы шығарады. Бірінші сатыдағы сот ҚПК-нің 623-бабы бірінші бөлігінің 2) тармағына сәйкес К.-ге қатысты қылмыстық істі прокурорға қайтаруы тиіс болған. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы сотталған К.-ге қатысты бірінші сатыдағы сот үкімінің күшін жойып, қылмыстық істі осы сотқа басқа құрамда жаңадан қарау үшін жолдады. Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының наразылығы қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
