Үкімнің заңдылығы Қылмыстық істі тергеп-тексеру барысында орын алған елеулі заң бұзушылықтарды ескермей, айыптау үкімін заңсыз шығарған
Атырау облысы Индер аудандық сотының 2020 жылғы 17 ақпандағы үкімімен: Т. бұрын сотталмаған, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің (бұдан әрі – ҚК) 345-бабының бірінші бөлігімен 1 жылға көлік құралын басқару құқығынан айырыла отырып, 50 айлық есептік көрсеткіш - 126 250 теңге айыппұл жазасына сотталған. Т.-дан мемлекет пайдасына 25 417 теңге процестік шығын және Жәбірленушілерге өтемақы қорына бес айлық есептік көрсеткіш - 12 625 теңге мөлшерінде мәжбүрлі төлем өндірілген. Сот үкімімен Т. көлік құралын басқарған адам ретінде жол жүрісі қағидаларын бұзып, абайсызда жәбірленушілердің денсаулығына ауырлығы орташа зиян келтіруге әкеп соққан іс-әрекетті жасағаны үшін кінәлі деп танылған. Атырау облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының 2020 жылғы 27 сәуірдегі қаулысымен сот үкімі өзгеріссіз қалдырылған. Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынуында қылмыстық және қылмыстықпроцестік заңнама нормаларының елеулі түрде бұзылуына байланысты сотталған Т.-ға қатысты сот актілерін қайта қарау туралы мәселе қойылған. Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексінің (бұдан әрі – ҚПК) 494-бабы тоғызыншы бөлігінің және 433-бабының 3) тармағына сәйкес қылмыстық-процестік заңның елеулі түрде бұзылуы бiрiншi сатыдағы сот үкiмiнiң және апелляциялық қаулының күштерiн жоюға негiз болып табылады. Тағылған айып бойынша Т.-ның кінәсінің дәлелденгендәлелденбегенін назарға алынбай, оған қатысты сот актілері іс бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында қылмыстық-процестік заңнама нормаларының елеулі түрде бұзылуы негізінде кассациялық тәртіппен қайта қаралуға жатады. Т. кінәлі деп танылған ҚК-нің 345-бабының бірінші бөлігінде көзделген қылмыстық құқық бұзушылық іс-әрекет осы Кодекстің 10-бабының үшінші бөлігіне сәйкес қылмыстық теріс қылыққа жатады. Т.-ға қатысты сотқа дейінгі іс жүргізу Сотқа дейінгі тергептексерулердің бірыңғай тізіліміне 2019 жылғы 8 тамызда тіркеліп, іс бойынша бірқатар сот сараптама зерттеулері тағайындалған. ҚПК-нің 5-бабына сәйкес қылмыстық сот iсiн жүргiзу процестік әрекетті орындау, процестік шешiмді қабылдау кезіне қолданысқа енгізілген қылмыстық-процестік заңға сәйкес жүзеге асырылады.
Үкімнің заңдылығы Қылмыстық істі тергеп-тексеру барысында орын алған елеулі заң бұзушылықтарды ескермей, айыптау үкімін заңсыз шығарған
Т. кінәлі деп танылған қылмыстық құқық бұзушылық оқиғасы орын алған кезде қолданыста болған ҚПК-нің 526-бабының үшінші бөлігінің талаптарына сәйкес іс бойынша сараптама жүргізу немесе маманның қорытындысын алу талап етілетін жағдайда, анықтау органы тиісті қорытынды алынған кезден бастап бір тәулік ішінде қылмыстық теріс қылық туралы хаттама жасауға міндетті. Бірақ сотқа дейінгі тергеп-тексеру органы тарапынан қылмыстықпроцестік заңның бұл нормасы елеулі түрде бұзылған. Атап айтқанда Атырау облысы бойынша сот сараптамалары институтының деректеріне қарағанда (ұсынуға қоса тіркелген), іс бойынша өткізілген сот көлік-трассологиялық сараптамасының 2019 жылғы 29 тамыздағы № 3045 қорытындысын осы қылмыстық іс бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүргізген Атырау облысы Махамбет аудандық полиция бөлімінің аға инспекторы - полиция капитаны М. аталған сараптама орталығынан 2019 жылғы 12 қыркүйекте тікелей өзі қол қойып алғанына қарамастан, іс материалдарына сот сараптамасының бұл қорытындысы, аталған сотқа дейінгі тергеп-тексеру органына тек қана 2019 жылғы 8 қазанда 1358 - кіріс нөмірімен келіп түскендігі жөнінде жалған ақпарат енгізілген. Сөйтіп бұл қылмыстық теріс қылық туралы істің сотқа дейінгі тергептексеру мерзімін жасанды түрде ұзартып, қылмыстық-процестік заңның міндетті нормалары бұзылып, Т.-ға қатысты қылмыстық теріс қылық туралы хаттама жоғарыда аталған сот сараптамасының қорытындысы нақты алынған күннен бастап, 26 күннен кейін ғана жасалған. Сонымен қатар мұндай санаттағы істер бойынша ҚПК-нің 526-бабында белгіленген мерзімдерде іс бойынша дәлелденуге жататын мән-жайлардың толық және жан-жақты анықталуын қамтамасыз ету мүмкін болмаған жағдайда, ҚПК-нің 189-бабының төртінші бөлігінің талаптарына сай анықтау органының бастығы бір тәулік ішінде прокурорды хабардар ете отырып анықтау тағайындауға құқылы болған. Алайда сотқа дейінгі тергеп-тексеру органы қылмыстық-процестік заңның бұл нормаларын да елеулі түрде бұзып, ҚПК-нің 526-бабы үшінші бөлігінің талаптарына сай сот көлік-трассологиялық сараптамасының қорытындысын алған кезден бастап бір тәулік ішінде қылмыстық теріс қылық туралы хаттама жасап, қылмыстық теріс қылық туралы істі сотқа жолдауға міндетті екендігіне қарамастан, іс бойынша тергеп-тексерудің анықтау нысанын тағайындамай, аталған сараптама қорытындысын алғаннан кейін де бірқатар тергеп-тексеру әрекеттерін, оның ішінде Т. және жәбірленуші У., куәлар И., Р.-ның араларында беттестіру өткізіп, куәлар И., А., Ж. және Д.-дан жауап алған. Демек, ҚПК-нің 50-бабының бірінші бөлігіне сәйкес сотқа дейінгі тергеп-тексеру органының мерзiм аяқталғаннан кейiн жасаған барлық процестік әрекеттері, оның ішінде сотқа дейінгі тергеп-тексерудің хаттамалық нысанының мерзімі өткеннен кейін жасалған қылмыстық теріс қылық туралы хаттама жарамсыз деп танылуы тиіс. ҚПК-нің 112-бабы бірінші бөлігінің 5) тармағына сәйкес нақты деректер, егер олар осы Кодекстiң талаптары бұзыла отырып, оның iшiнде процестік әрекетті жүргiзу тәртiбiн елеулі түрде бұзу арқылы алынса, дәлелдемелер ретiнде пайдалануға жол берiлмейдi деп танылуға тиiс.
Істің мұндай тұрғысында, ҚК-нің 345-бабының бірінші бөлігімен Т.-ға қатысты қозғалған қылмыстық теріс қылық туралы іс бойынша тергеп-тексерудің хаттамалық нысанының мерзімі өткеннен кейін жасалған процестік әрекеттер, ҚПК-нің 9-бабының екінші бөлігіне сәйкес тергептексеру органының iс жүргiзу барысында шығарылған шешiмдердiң күшін жоюға не осы тұрғыда жиналған материалдарды дәлелдемелік күшi жоқ деп немесе іс бойынша болып өткен іс жүргізуді жарамсыз деп тануға негіз болып табылады. ҚПК-нің 10-бабының үшінші бөлігінің талаптарына сәйкес қылмыстық iстер бойынша iс жүргiзу кезiнде соттың, қылмыстық қудалау органдарының заңды бұзуына жол берiлмейдi және ол заңда белгiленген жауаптылыққа, заңсыз актiлердi жарамсыз деп тануға және олардың күшiн жоюға әкеп соғады. Мұндай жағдайда, бірінші сатыдағы сот, жоғарыда көрсетілген елеулі заң бұзушылықтарды ескермей, Т.-ға қатысты айыптау үкімін заңсыз шығарған. Сонымен қатар бұл қылмыстық-процестік заң нормаларының елеулі түрде бұзылуы апелляциялық сатыдағы соттың да назарынан тыс қалған. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы сотталған Т.-ға қатысты жергілікті соттардың сот актілерінің күшін жойып, қылмыстық істі тоқтатты. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Төрағасының ұсынуы қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
