Жерді өзгенің заңсыз кірген бөлігін иелігінен шығарып, оны алып беру туралы талап арыз
Талап қоюшы О. жауапкер А.-ға жерді өзгенің заңсыз кірген бөлігін иелігінен шығарып, оны алып беру туралы талап арызбен сотқа жүгінген. Қызылорда қалалық сотының 2016 жылғы 27 қазандағы шешімімен О.-ның талап арызын қанағаттандырудан бас тартылған. Қызылорда облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2016 жылғы 29 желтоқсандағы қаулысымен бірінші сатыдағы сот шешімінің күші жойылып, талап қоюшының талап арыздан бас тартуына байланысты арыз қараусыз қалдырылған. Жауапкер А. өтінішхатында апелляциялық сот алқасының қаулысымен келіспей, icтің апелляциялық сатыда қаралатындығы туралы білмегендігін, іс құжаттарында сот отырысының уақыты мен орны туралы оны хабардар еткендігі туралы ешқандай құжаттың жоқ екендігін көрсеткен. А.-ның осы іс бойынша қабылданған апелляциялық сот алқасы қаулысының күшін жойып, өтінішхатты толығымен қанағаттандыру туралы пікірін, талап қоюшының өкілі К.-ның өтінішхатты қанағаттандырусыз қалдыру туралы қарсылығын тыңдап, іс материалдарын зерттеп, өтінішхат уәждерін талқылап, кассациялық сот алқасы төмендегі негіздерге байланысты апелляциялық сот алқасы қаулысының күші жойылуға жатады деген тұжырымға келді. Іс құжаттарынан анықталғандай, талап қоюшы өзінің сотқа берген арызын мынадай уәждермен негіздеген. Жылжымайтын мүлікті сатып алу жөнінде 1998 жылы 23 желтоқсанда жасалған шарттың негізінде О. азамат Б.-дан Қызылорда қаласы, Жарқынбаев (Некрасов) көшесінде орналасқан, нөмірі жоқ, төрт бөлмелі үйді, 773,0 шаршы метр жер учаскесімен қоса сатып алып, аталған жылжымайтын мүлікке өзінің меншік құқығын заңда көрсетілген тәртіппен ретке келтіріп, тиісті тіркеуден өткізген.
Жерді өзгенің заңсыз кірген бөлігін иелігінен шығарып, оны алып беру туралы талап арыз
Талап қоюшының көршісі, Жарқынбаев көшесінде орналасқан № 15 үйдің тұрғыны жауапкер А. заңсыз және меншік иесінің рұқсатынсыз, талап қоюшының үйі орналасқан жерге бір метрге дейін кіріп кетіп, заңсыз иеленіп отырғандықтан, құқықтарын қорғап, өзіне тиесілі жердің өзгенің заңсыз иеленген бөлігін алып беруді сұраған. Азаматтық істі қарау барысында апелляциялық сот алқасы қолданыстағы процестік заңнаманың елеулі бұзылуына жол берген. Атап айтқанда, АПК-нің 418-бабының 1-бөлігінде «істі қараудың уақыты мен орны туралы тиісті түрде хабардар етілмеген іске қатысатын адамдардың қайсыбіреуі апелляциялық сатыдағы соттың сот отырысына келмеген жағдайда, сот істі талқылауды кейінге қалдырады» - деп көрсетілген. Азаматтық істердің қаралатын уақыты мен орны туралы іске қатысатын тараптарға шынайы түрде хабарлау олардың сотта қорғану құқықтарын сақтаудың алғышарты болып табылады. Ал апелляциялық сот сатысында істерді қараудың уақыты мен орнын тараптарға хабарлау апелляциялық сот сатысының міндетіне жатады. Сот отырысы барысында сот алқасы отырысқа шақырылған тараптардың шынайы түрде шақыру қағаздарын алғанын немесе алмағанын, олардың сот отырысына келмей қалу себептерін тексеруге, егер тараптар тиісті түрде хабарлама алмаған жағдайларда, сот отырысын кейінге қалдыруға тиіс. Осы іс бойынша аталған заң талаптары сақталмаған. Жауапкер А. апелляциялық сот алқасының отырысына қатыспаған.
Бұл жағдайды ол сот алқасының отырысына шақырылмағандығымен, хабарлама алмағандығымен түсіндіреді. Жауапкердің осы уәждерін жоққа шығаратын дәлелдер іс материалдарына тіркелмеген. Сондықтан кассациялық сот алқасы жауапкердің заңда көрсетілген қорғану құқығына нұқсан келген деп есептейді. Бірінші сатыдағы сот шешімінің күшін жоюға тек талап қоюшының талап арызды қараусыз қалдыру жөніндегі арызы негіз болған. Талап қою арызын қараусыз қалдырудың құқықтық негіздері АПК-нің 279-бабында көзделген. Осы бапта көрсетілген нормалар түпкілікті болып табылады және кеңінен талқылауға жатпайды. Талап қоюшы О. өзінің апелляциялық сот сатысына берген арызында «арызын жер актісін заңсыз деп танумен» толықтыру ниеті бар екенін және талап арызға қол қоймағандығын көрсеткен. Біріншіден, О.-ның арызда келтірген уәждері АПК-нің 279-бабына сай келмейді. Екіншіден, сот алқасы арызда көрсетілген жағдайларды мүлдем зерделемей, азаматтық даудың және апелляциялық арыздың негіздерін тексермей, оларға заңды баға бермей, формалды түрде шешім қабылдаған. Мысалы, талап қоюшы өзінің апелляциялық сатыға берген арызында заңда көзделген нормалардың біреуіне де сілтеме жасамай, сот шешімінің күшін басқа негіздермен жоюды сұраған. Апелляциялық сот алқасының отырысына тиісті түрде шақырылмағандықтан, жауапкер А. талап қоюшының талап арызды қараусыз қалдыру жөніндегі арызы бойынша өз пікірін білдіре алмаған.
Сонымен қатар, істі бірінші сатыдағы сотта қарау барысында талап қоюшы О. заңгер К. мен адвокат М.-ның көмектеріне жүгініп, оларға өзінің атынан процестік заңда көрсетілген әрекеттердің барлығын жасауға өкілдік берген және аталған өкілдіктерді беру жазбаша түрде ресімделген. Бірінші сатыдағы соттың талқылауы кезінде талап қоюшы өзінің талаптың мәнін өзгертуге байланысты құқығын пайдаланбаған. Талап арыз сотқа 2016 жылы 22 тамызда берілген және арызға О.-ның өкілі емес, оған өзі қол қойған. Ал заңгер К.-ға өкілдік жөніндегі сенімхат талап қоюшының атынан 2016 жылы 24 тамызда, яғни талап арыз сотқа қабылданғаннан кейін берілген. Аталған мән-жайлар облыстық соттың апелляциялық сот алқасының О.-ның істі қараусыз қалдыру жөніндегі арызының заңдылығы мен негізділігін, келтірілген апелляциялық арызда көрсетілген мән-жайларды тексерместен, біржақты, толық емес шешім қабылдағанын көрсетеді. Азаматтық істі кассациялық іс жүргізу тәртібімен қарау барысында Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасы апелляциялық сот алқасы қаулысының күшін жойып, азаматтық істі апелляциялық сатыдағы сотқа судьялардың басқа құрамында жаңадан қарауға жолдау қажет деп тапты. Жауапкер А.-ның кассациялық өтінішхаты қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
